The Impact of Large-Scale Public Investment Decisions on Urban Sprawl: Konya City

Öz

Today, the phenomenon of urbanization is accelerating due to population growth, economic transformation, and social change, becoming increasingly complex in structure. In developing countries, this process often unfolds in an unplanned and uncontrolled manner, leading to multidimensional problems such as environmental degradation, inadequate infrastructure, economic inefficiency, and social inequality. Urban sprawl and its accompanying issues can also arise from planned interventions and are frequently directed by large-scale public land use decisions. In this context, the transformative impact of large-scale public investment decisions on urban space plays a significant role in shaping the direction and form of urban sprawl. This study analyzes the effects of large-scale public uses in the fields of health, transportation, education, and public services on urban sprawl in the city of Konya. Within the scope of the research, public land use decisions that emerged during the planning process of Konya’s rapidly growing urban center were examined comparatively. The impacts of investments on the development and spatial orientation of built-up areas, as well as their conformity with planning decisions, were examined using satellite imagery and spatial analysis methods through manual digitization. Built-up areas visible in the imagery were delineated and digitized using visual interpretation techniques, and separate data layers representing the level of urban development for each period were generated. Using satellite imagery and spatial analysis methods, the study investigates the influence of these investments on the development and orientation of built-up areas, as well as their consistency with planning decisions. The findings reveal that public investments have created new attraction zones on the urban periphery and have had an accelerating effect on urban sprawl in various directions simultaneously. The Konya case reveals that large-scale public land use decisions shape not only service delivery but also the spatial structure of the city. Accordingly, the study proposes sustainable and holistic planning strategies to prevent uncontrolled urban sprawl.

Anahtar Kelimeler

• urban sprawl
• Large-Scale Public Land Use Decisions
• Urban planning
• spatial developmet
• konya

Büyük Ölçekli Kamusal Kullanım Kararlarının Kentsel Yayılmaya Etkisi: Konya Kenti Örneği

Öz

Günümüzde kentleşme olgusu, nüfus artışı, ekonomik dönüşüm ve toplumsal değişimlerin etkisiyle hız kazanmakta ve daha karmaşık bir yapı haline gelmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde bu süreç, çoğu zaman plansız, parçacıl ve denetimsiz bir şekilde ilerlemekte; çevresel bozulmalar, altyapı yetersizlikleri, ekonomik verimsizlikler ve toplumsal eşitsizlikler gibi çok boyutlu ve birbirini tetikleyen sorunları beraberinde getirmektedir. Kentsel Yayılma ve beraberinde gelen sorunlar çoğu zaman planlı müdahalelerle de oluşabilmekte, özellikle büyük ölçekli kamusal kullanım kararları ile yönlendirilmektedir. Bu bağlamda, büyük ölçekli kamusal kullanım kararlarının kent mekânı üzerindeki dönüştürücü etkisi, kentsel yayılmanın yönünü ve biçimini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, Konya kentinde sağlık, ulaşım, eğitim ve kamu hizmetleri alanlarında gerçekleştirilen büyük ölçekli kamusal kullanımların, kentsel yayılma üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Araştırma kapsamında özellikle kentsel gelişim hızı son derece yüksek olan Konya kent merkezinin planlama sürecinde gelişen kamusal kullanım kararları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Uydu görüntüleri ve mekânsal analiz yöntemleri kullanılarak yatırımların yerleşik alanların gelişimine ve yönlenmesine etkisi ve planlarla olan uyumu manuel sayısallaştırma yöntemiyle incelenmiştir. Görüntülerdeki yerleşik alanlar, görsel yorumlama tekniğiyle mekânsal olarak sınırlandırılarak sayısallaştırılmış ve her dönemin yapılaşma düzeyini ortaya koyan ayrı veri katmanları oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, kamusal kullanımların kent çeperlerinde yeni çekim alanları oluşturduğunu, kentsel yayılma bağlamında farklı yönlerde ve eş zamanlı olarak hızlandırıcı etkisi olduğunu göstermektedir. Konya örneği, büyük ölçekli kamusal kullanım kararlarının yalnızca hizmet sunumu açısından değil, aynı zamanda kentsel makroformun şekillenmesi açısından da kritik bir rol üstlendiğini göstermektedir. Sonuçta, kentsel yayılmayı önleyici sürdürülebilir ve bütüncül kentsel planlama yaklaşımının geliştirilmesine yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• kentsel yayılma
• büyük ölçekli kamusal kullanım kararları
• kentsel planlama
• mekansal gelişim
• konya

Kaynakça

1. Akın, O. (2013). Kentleşme: Yeni büyüme dinamikleri ilişkisinde İstanbul kentinin makroform arayışı. Mimarlık Dergisi, (375), 16-27. http://mimarlikdergisi.com/index.cfm?
2. Akseki, H., & Meşhur, M. Ç. (2013). Kentsel yayılma sonucu yapılaşmaya açılan verimli tarım alanları: Konya kenti deneyimleri. Megaron Dergisi.
3. Anadolu Ajansı. (2023). TOKİ'den Konya Ardıçlı Projesi'ne ilişkin açıklama. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/tokiden-konya-ardicli-projesine-iliskin-aciklama/2971833
4. Angel, S. (2023). Urban expansion: theory, evidence and practice. Buildings & Cities, 4(1).
5. Ayazlı, İ. E., Batuk, F., & Demir, H. (2011). Kentsel yayılma simülasyon modelleri ve hücresel otomat. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 13. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Ankara, Türkiye.
6. Behnisch M., Krüger T., & Jaeger JAG. (2022). Rapid rise in urban sprawl: Global hotspots and trends since 1990. PLOS Sustainability and Transformation 1(11).
7. Boysal, Y. (1981). Selçuk Üniversitesi kurulurken. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (1), 73-80.
8. Çavuş, C.Z., & Başaran Uysal, A. (2018). Çanakkale'de kentsel gelişme, yayılma ve kırsal alanlarla etkileşim [Bildiri metni]. TMMOB Coğrafi Bilgi Sistemleri Kongresi, 105–117.

9. Çerçi, R., & Güneş, M. (2024). Kent yoksulluğu temelinde mekânsal ayrışma: Hatay/Dağ (Aydınlıkevler) mahallesi örneği. Journal of Politics Economy and Management, 7(1), 1-20.
10. Çetin, İ. (2012). Kentsel Ayrışma ve Mekânsal Kümelenme Biçimleri. İdealkent, 3(7), 160-186.
11. DHMİ – Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (2020). Konya Havalimanı 20. Yıl Değerlendirme Raporu. Ankara.
12. Eker, M. (2007). Kamu harcamalarının ekonomik etkileri: Türkiye üzerine bir uygulama (1980–2004). [Yüksek lisans tezi, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
13. Emekli, M., & Büyükşahin, S. (2020). Konya Adliye Binası mekânsal analizi üzerinden yargı mekânları tasarım kriterlerinin değerlendirilmesi [Assessment of courthouses' design principles via spatial analysis of Konya Courthouse]. Megaron, 8, 201–215.
14. Ersoy, M. (2007). Planlama kuramına giriş. Kentsel planlama kuramları (ss. 9-34). İmge Kitabevi.
15. Gökdayı, İ. (1996). Doğal kaynakların ve çevrenin korunmasında önemli bir tehdit unsuru: Ekolojik bunalım ve sorunun kapitalizmden kaynaklanan sonuçlarının dünyanın geleceğine etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1). https://dergipark.org.tr/en/pub/sduiibfd/issue/20856/223718
16. Güneş, P., Tanrıvermiş, H., & Tanrıvermiş, Y. (2022). Kentsel yayılma ve gayrimenkul piyasası ilişkilerinin analizi: Ankara İli Bağlıca, Alacaatlı ve Dodurga Mahalleleri örneği. Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, III. Kentsel Morfoloji Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Ankara, 983–1004.
17. Güvel, A. (2018). Kamu harcamalarının büyüme üzerindeki etkisinin ampirik analizi: 1980–2017 Türkiye örneği / Empirical analysis of the effect of public expenditures on growth: 1980–2017 Turkey example. [Yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
18. Hayrullahoğlu, G., Aliefendioğlu, Y., & Tanrıvermiş, H. (2021). Kentsel yayılma alanları ve bualanlardaki konut talebi üzerine nitel bir araştırma. İdealkent, 12(34), 1413–1439.
19. Komyapı (2021). Konya Stadyumu projesi. https://www.komyapi.com.tr/ProjeDty.asp?pid=39&dil=0
20. Keskinok, Ç. (2022). Kentsel planlamada kamu yararı üzerine tartışma. İDEALKENT, 13(37), 1070-1081. https://doi.org/10.31198/idealkent.1202202
21. Konya Büyükşehir Belediyesi (2023). KONYARAY Banliyö Hattı Projesi. https://www.konya.bel.tr/proje/konyaray-banliyo-hatti
22. Konya Büyükşehir Belediyesi (2025). Konya tramvay tarihçesi. https://atus.konya.bel.tr/tramvay-tarihcesi
23. Konya Büyükşehir Belediyesi. (2024). Otogar tarihçesi. https://terminal.konya.bel.tr/tarihce
24. Konya İl Sağlık Müdürlüğü (2024). Sağlık Bilimleri Üniversitesi Beyhekim Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarihçesi. https://konyabeyhekimeah.saglik.gov.tr/TR-111137/tarihcemiz.html
25. Kurtuluş, H. (2003). Mekânda billurlaşan kentsel kimlikler: İstanbul’da yeni sınıfsal kimlikler ve mekânsal ayrışmanın bazı boyutları, 6(23), (ss. 75-96).
26. Mesart (2020,). TOKİ Konya Selçuklu Ardıçlı 1. Etap. https://www.mesart.com.tr/proje-detay/toki-konya-selcuklu-ardicli-1-etap/
27. Meşhur, Ç., (2008). Kentsel dönüşüm, başlarken bitirmek: Konya eski otogar alanı dönüşüm projesi, Mimarlık Dergisi. 340.
28. Öncel, H. (2019). Mekânın tasarımı ve kullanımına bağlı olarak kentsel yayılmayı etkileyen unsurlar: Konya kenti örneği. [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
29. Özalp, S., & Erkut, G. (2016). Kamu Yararı Perspektifinden İstanbul’da Kentsel Müdahaleler. Planlama, 26(3), 234-250. https://doi.org/10.14744/planlama.2016.92400.
30. Özdemir Çelik, T. (2013). Kentsel ölçekteki gayrimenkul yatırımlarının mekansal gelişme üzerindeki etkisi: Başakşehir örneği. [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
31. Özmertyurt, G., & Oral, M. (2018). Kentlerdeki kamusal boşlukları yeniden değerlendirme sorunsalı; Konya örneği. Artium, 6(1), 44-48.
32. Serdaroğlu Sağ, N. (2021). Assessment of urban development pattern and urban sprawl using Shannon’s entropy: A case study of Konya (Turkey). Journal of Human Sciences, 18(2), 252-265.
33. Sınmaz, S. (2023). Büyük ölçekli kentsel projeler. Kırklareli Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 2(1), 87-96.
34. Swyngedouw, E., Moulaert, F., & Rodriguez, A. (2002). Neoliberal urbanization in Europe: Large–scale urban development projects and the new urban policy. Antipode, 34(3), 542–577.
35. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü (2018). Konya-Karaman Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı.
36. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Konya Şehir Hastanesi hakkında. https://konyasehir.saglik.gov.tr/TR-867349/hakkimizda.html
37. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (2000). Konya Hafif Raylı Sistem Projesi Bilgilendirme Raporları. Ankara.
38. Tekeli, İ. (2001). Modernite Aşılırken Kent Planlaması. İmge Yayınevi.
39. Teknopark Konya Teknoloji Geliştirme Bölgesi Derneği. (2023). Teknopark Konya Hakkında. https://www.tgbd.org.tr/konya-teknokent-firmasi-242
40. Terzi, F., & Bölen, F. (2010). İstanbul’da şehirsel saçaklanmanın ölçülmesi. İTÜ Dergisi A: Mimarlık, Planlama, Tasarım, 9(2), 166–178.
41. Tezer, A., & Bingöl, B. (2021). Tema parkı kapsamında 80 Binde Devr-i Alem Parkının irdelenmesi. Ata Planlama ve Tasarım Dergisi. 5(1)-14.
42. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı. (2020). Konya ili Selçuklu İlçesi Ardıçlı Mahallesi 2. etap 512 adet konut ,35 adet dükkân ve 1 adet cami İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi. https://www.toki.gov.tr/ihale-tarihleri/11683
43. TÜBİTAK. (2019). Konya Bilim Merkezi. https://bilimmerkezleri.tubitak.gov.tr/konyabilimmerkezi
44. United Nations. (2023). The Sustainable Development Goals Report 2023: Special Edition. Department of Economic and Social Affairs, Statistics Division.
45. Yenice, M. S. (2005). Kentsel planlama sürecinde Konya kent formunun gelişimi üzerine bir araştırma, [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
46. Yenice, M. S. (2012). Konya kentinin planlama tarihi ve mekânsal gelişimi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 28(4), 343-350.
47. Yetkin, G. (2009). Toplu konut uygulamalarındaki fiziksel mekân özelliklerinin irdelenmesi Konya örneği. [Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
48. Zhang, A., Tariq, A., Quddoos, A., Naz, I., Aslam, R. W., Barboza, E., ... & Abdullah-Al-Wadud, M. (2025). Spatio-temporal analysis of urban expansion and land use dynamics using google earth engine and predictive models. Scientific Reports, 15(1), 6993.