İş Stresinin Performansa Etkisinde Algılanan Örgüt Kültürünün Aracı Rolü: Giresun İl Özel İdaresi Örneği

Öz

Günümüzde, çevresel koşulların değişim hızı ve artan belirsizlik işletmeleri ve çalışanlarını etkilemektedir. Örgütlerin amaçlarına ulaşmasında insan kaynakları ve bu kaynakları elde tutabilmesi oldukça önemlidir. Bu kapsamda çalışanları örgüte bağlayan ortak güç kültürdür. Örgüt kültürü, maddi ve manevi amaç ve değerler zincirinden oluşmasından dolayı her işletmede özgün olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yönüyle örgüt kültürü işletmelerin amaç, strateji, politika oluşumunda, rekabet gücü kazanmasında ve başarısında kilit role sahiptir. Çalışanlarda oluşan stres düzeyi performansı olumsuz etkilemektedir. Bu araştırmada algılanan örgüt kültürünün iş stresi ve performans üzerindeki etkileri ile algılanan iş stresinin performans üzerindeki etkisinde örgüt kültürünün aracılık rolü araştırılmaktadır. Nicel yöntemin benimsendiği bu araştırmanın evrenini, Türkiye’de büyükşehir olmayan illerde kırsal kesimin ulaşım, su, kanalizasyon vb. ihtiyaçlarını karşılamaya çalışan İl Özel İdaresi çalışanları oluşturmaktadır. Amaçlı örnekleme yöntemiyle Giresun örneklem seçilmiştir. Veriler, 5’li likert tipi ölçeklerin yer aldığı anket ile toplanmıştır. Araştırma sonucunda örgüt kültürünün iş stresi ve performans arası ilişkide aracı rol üstlendiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• : İş stresi
• Örgüt kültürü
• Performans
• Türkiye
• İl Özel İdaresi.

Etik Beyan

Bu araştırma Ordu Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu'nun 24.04.2025 tarih ve 1134818 sayılı onay yazısı ile yapılmıştır.

Teşekkür

Araştırmanın yapılmasına katkı sunan Giresun il Özel İdaresine teşekkür ederim. Araştırmanın yayım sürecine katkı sunan Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi ailesine şimdiden teşekkür ederim.

The Mediating Role of Perceived Organizational Culture in the Effect of Job Stress on Performance: The Case of Giresun Provincial Special Administration

Öz

Today, the pace of change in environmental conditions and increasing uncertainty are affecting businesses and their employees. Human resources and the ability to retain these resources are crucial for organizations to achieve their goals. In this context, the common force that binds employees to the organization is culture. Organizational culture emerges uniquely in every business because it consists of a chain of material and spiritual goals and values. In this respect, organizational culture plays a key role in the formation of business objectives, strategies, and policies, as well as in gaining competitive strength and achieving success. The level of stress experienced by employees negatively affects performance. This study investigates the effects of perceived organizational culture on job stress and performance, as well as the mediating role of organizational culture in the effect of perceived job stress on performance. This quantitative study focuses on employees of Provincial Special Administrations in non-metropolitan provinces in Türkiye who work to meet the transportation, water, sewage, and other needs of rural communities. Giresun was selected as the sample using purposive sampling. Data were collected using a questionnaire with 5-point Likert-type scales. The results of the study revealed that organizational culture plays a mediating role in the relationship between job stress and performance

Anahtar Kelimeler

• : Work stress
• Organizational culture
• Performance
• Türkiye

Kaynakça

1. Aliyeva, G. (2019). Örgüt kültürünün işgören performansına etkisi: İstanbul devlet hastanelerinde doktorların iş performanslarının incelenmesi. The Journal of International Social Research, 12(64), 650–662.
2. Avcı, A. (2019). İş ve iş stresi yönetimi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(1), 290-296.
3. Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator distinction in social psychological research. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173–1182.
4. Balal, T., & Gül, G. (2025). Örgüt kültürü ve iş motivasyonunun çalışan performansı üzerine etkisi: hizmet sektörü. İstanbul Rumeli Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 27-53.
5. Büte, M. (2015). Nepotizm ve iş tatmini ilişkisinde iş stresinin aracı rolü var mıdır? Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (29), 175-184.
6. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32(32), 470-483.
7. Cameron, K. S., & Quinn, R. E. (2006). Diagnosing and Changing Organizational Culture. Jossey-Bass.
8. Coşkun, R., Altunışık, R., & Yıldırım, E. (2017). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı (Güncellenmiş 9. Baskı). Sakarya Yayıncılık.

9. Cropanzano, R., & Mitchell, M. S. (2005). Social exchange theory: An interdisciplinary review. Journal of Management, 31(6), 874–900. https://doi.org/10.1177/0149206305279602.
10. Çevik, M., Çevik, Y., Tengilimoğlu, D., & Daş, M. (2016). İş Yerinde Oluşan Stresin Çalışanlar Üzerindeki Etkileri; Acil Servis Hizmetleri Kapsamında Bir Uygulama. Akademik Araştırma Tıp Dergisi, 1(1), 24-34. https://izlik.org/JA28SH87YX.
11. Çivilidağ, A. (2017). İş yaşamında sanal kaytarmanın iş stresi, iş doyumu ile ilişkisi üzerine bir araştırma. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (59), 355-373.
12. Denison, D. R. (1990). Corporate culture and organizational effectiveness. John Wiley and Sons.
13. Deniz, M., & Kumru, S. (2022). İş performans ölçeği geliştirme çalışması: özel bir hastane uygulaması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(2), 549-562.
14. Dinçer, Ö. (1992). Stratejik yönetim ve işletme politikası. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayınları.
15. Erdem, F. (2007). Örgüt kültürü tipleri ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişki. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 62(2), 63–86.
16. Eren, E. (2017). Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi. (Onüçüncü Baskıdan Tıpkı 16. Baskı). Beta Basım Yayım A.Ş.
17. Eren Gümüştekin, G., & Öztemiz, A. B. (2005). Örgütlerde stresin verimlilik ve performansla etkileşimi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 271-288.
18. Erşan, E. E., Yıldırım, G., Doğan, O., & Doğan, S. (2013). Sağlık çalışanlarının iş doyumu ve algılanan iş stresi ile aralarındaki ilişkinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 14(2), 115-121.
19. Erturhan Işkın, H., Koç, M. & Atak İ. (2024). Örgüt kültürü, çalışanların örgütsel bağlılık ve motivasyon düzeyleri ile performans arasındaki ilişki üzerine bir değerlendirme, Sivas İnterdisipliner Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 278-290.
20. Franco, M., Sartor, R., & Rodrigues, M. (2025). Cameron and Quinn’s organisational culture traits in the context of university-SME cooperation: A qualitative study. Industry and Higher Education, 39(3), 314-334. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09504222241289817
21. Garip, S. (2023). Sosyal bilimlerde nicel araştırma geleneği üzerine kuramsal bir inceleme. International Journal of Social Science Research, 12(1), 1-19.
22. Giresun İl Özel İdaresi. (2025). Faaliyet raporu (2024 yılı). http://www.giresunilozelidare.gov.tr/faaliyet-raporlari. Griffin, R. W., Phillips, J. M., & Gully, S. M. (2020). Organizational behavior: managing people and organizations. Cengage Learning.
23. Güçlü, N. (2003). Örgüt kültürü. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 61-85.
24. Gül, H. (2007). İş stresi, örgütsel sağlık ve performans arasındaki ilişkiler: bir alan araştırması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (2), 318-332.
25. Hartnell, C. A., Ou, A. Y., & Kinicki, A. (2011). Organizational culture and organizational effectiveness: A meta-analytic investigation. Journal of Applied Psychology, 96(4), 677–694. https://doi.org/10.1037/a0021987
26. Ivancevich, J. M., Matteson, M. T., & Konopaske, R. (1990). Organizational behavior and management (Tenth Edition). McGraw-Hill.
27. İpek, C. (1999). Resmi liseler ile özel liselerde örgütsel kültür ve öğretmen-öğrenci ilişkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 19(19), 411-442.
28. İra, N., & Şahin, S. (2011). Örgüt kültürü ölçeğinin geçerlik ve güvenirlilik çalışması. Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1). 1-13.
29. İşcan, Ö. F., & Timuroğlu, M. K. (2007). Örgüt kültürünün iş tatmini üzerindeki etkisi ve bir uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 119 135.
30. Karahan, A. (2008). Çalışanların örgüt kültürünü algılamalarına yönelik ampirik bir çalışma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (20), 457-478.
31. Karcıoğlu, F. (2001). Örgüt kültürü ve örgüt iklimi ilişkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(1-2), 265-283.
32. Karadirek, G. (2022). Örgüt kültürü, örgütsel performans ve bağlılık arasındaki ilişkilerin belirlenmesi. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(17), 45-58.
33. Karakılıç Yörük, N. (2019). Cameron ve Quinn örgüt kültürü ölçeğinin güvenirlik ve geçerliğinin test edilmesi. KOCATEPEIIBF Dergisi, 21(1), 19-30.
34. Kim, J., & Jung, H. S. (2022). The effect of employee competency and organizational culture on employees' perceived stress. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(8), 1-22. https://www.mdpi.com/1660-4601/19/8/4428
35. Koçel, T. (2015). İşletme yöneticiliği (genişletilmiş 16. basım). Beta Yayın Dağıtım.
36. Köse, S., Tetik, S., & Ercan, C. (2001). Örgüt kültürünü oluşturan faktörler. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 8(1), 219-242.
37. Köroğlu Kaba, N., & Öztürk H. (2021). Bireysel iş performansı ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 8(3), 293-301.
38. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer Publishing Company.
39. Maharani, A., & Tamara, D. (2024). The occupational stress and work-life balance on turnover intentions with job satisfaction as mediating. SA Journal of Human Resource Management, 22, 2369. https://doi.org/10.4102/sajhrm.v22i0.2369.
40. Nisan, H., Turan, M. R., Demir, Z., İnan, İ., & Demirci, E. E. (2023). Psikolojik esenlik, iş performansı, iş stresi ve örgütsel bağlılık arasında ilişki. Journal of European Education, 13(1), 147-182.
41. Örücü, E., Gizlier, Ö., & Nazır, A. (2020). Örgüt kültürünün örgütsel sinizme etkisi: Karacabey ilçesi gıda sektörü üzerine uygulama. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 12(22), 99-112. https://doi.org/10.38155/ksbd.679170.
42. Pushpakumari, M. D. (2008, January). The impact of job satisfaction on job performance: An empirical analysis. In City Forum, 9(1), 89-105.
43. Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership (4th ed.). Jossey-Bass.
44. Sevinç, K., Tetik, S., & Ercan, C. (2001). Örgüt kültürünü oluşturan faktörler. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 8(1), 219-242.
45. Sonnentag, S. E., Volmer, J., & Spychala, A. (2008). Job performance. J. Barling & C. L. Cooper (Ed.), In Organizational Behavior (pp. 427-447). Sage Publications.
46. Sönmez, G., & Erkmen, T. (2022). Güvenlik kültürünün iş stresi ve örgütsel bağlılık üzerine etkisi: eğitim sektörü örneği. Ulakbilge Dergisi, 78, 1129–1147.
47. Tekingündüz, S., Top, M., & Seçkin, M. (2015). İş tatmini, performans, iş stresi ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilerin incelenmesi: hastane örneği. Journal of Productivity, (4), 39-64.
48. Teleş, M. (2021). Validity and reliability of the Turkish version of the general work stress scale. Journal of Nursing Management, 29(4), 710-720.
49. Turunç, Ö., & Çelik, M. (2010). Çalışanların algıladıkları örgütsel destek ve iş stresinin örgütsel özdeşleşme ve iş performansına etkisi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 17(2), 183-206.
50. Tüllef, E. (2020). İş stresinin işe tutkunluğa etkisinde örgüt temelli öz-saygının düzenleyici rolü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Bursa Uludağ Üniversitesi.
51. Unur, K., & Pekerşen, Y. (2017). İş stresi ile toksik davranışlar arasındaki ilişki: Aşçılar üzerinde bir araştırma. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 14(1), 108-129.
52. Uygur, A. (2007). Örgütsel bağlılık ile işgören performansı ilişkisini incelemeye yönelik bir alan araştırması. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi (1), 71-85.
53. Viswesvaran, C., & Ones, D. S. (2000). Perspectives on models of job performance. International Journal of Selection and Assessment, 8(4), 216-226.
54. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
55. Yılmaz, A., & Karahan, A. (2010). Örgüt kültürünün iş tatmini ve performans üzerine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, 15(2), 1–20.
56. Zincirkıran, M., Çelik, G. M., Ceylan, A. K., & Emhan, A. (2015). İşgörenlerin örgütsel bağlılık, işten ayrılma niyeti, iş stresi ve iş tatmininin örgütsel performans üzerindeki etkisi: enerji sektöründe bir araştırma. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (600), 59-71.