2024 Yılı Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programlarının (5-7. Sınıf) Disiplinler Arası Öğretim Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye 2024 yılı Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (SBDÖP) ile Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nın (FBDÖP) ortaokul düzeyinde disiplinlerarası öğretim açısından ilişkisini incelemektir. Nitel durum çalışması deseninde yürütülen araştırmada, her iki öğretim programı doküman incelemesi yöntemiyle analiz edilmiştir. Sosyal Bilgiler dersinin sekizinci sınıfta olmaması nedeniyle inceleme 5–7. sınıf düzeyleriyle sınırlandırılmıştır. Programların öğrenme alanları ve ünitelerine ilişkin tüm boyutları ayrıntılı biçimde incelenmiş; disiplinlerarası ilişkilendirmeler sınıf düzeyine göre karşılaştırmalı tablolar ilgili öğrenme çıktıları ile tablolaştırılarak sunulmuş ve yorumlanmıştır. Bulgular, SBDÖP ve FBDÖP’nin 5–7. sınıf düzeylerinde disiplinlerarası öğretim açısından ilişkili olduğunu göstermektedir. İlişkilendirmelerin en yoğun biçimde altıncı sınıf düzeyinde görüldüğü, bu ilişkilerin özellikle proje ve ürün tasarımı etkinlikleri ile çevre, sürdürülebilirlik, kaynakların verimli kullanımı, ekonomi, teknoloji ve toplumsal dönüşüm temaları etrafında toplandığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda, uygulayıcılara Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri dersleri arasındaki entegrasyonun yalnızca kavramsal düzeyde değil, aynı zamanda uygulamalı ve epistemolojik olarak gerçekleştirilmesi gerektiği önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Disiplinlerarası Öğretim
• Doküman İncelemesi
• Fen Bilimleri
• Öğretim Programı
• Sosyal Bilgiler.

Etik Beyan

Bu araştırma; insan ya da hayvan deneklere müdahale içermemektedir. Araştırmada yalnızca Türkiye Milli Eğitim Bakanlığı tarafından herkese açık olarak yayınlanan Fen Bilimleri ve Sosyal bilgiler Dersi Öğretim Program’larından elde edilen veriler kullanılmıştır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) 2020 yılında yayımladığı “Etik Kurul İzni” konulu duyurusunda belirtilen açıklamalar doğrultusunda etik kurul onayı alınması gerekmemiştir.

An Examination of the 2024 Social Studies and Science Curricula (Grades 5–7) from the Perspective of Interdisciplinary Teaching

Öz

The aim of this study is to examine the interrelation between the 2024 Social Studies Curriculum (SBDÖP) and the 2024 Science Curriculum (FBDÖP) of Türkiye at the middle school level in terms of interdisciplinary teaching. The study was conducted within a qualitative case study design, and both curricula were analyzed through the document analysis method. Since the Social Studies course is not included at the eighth-grade level, the study was limited to grades 5–7. All dimensions of the learning areas and units of the programs were examined in detail; interdisciplinary relations were presented and interpreted through comparative tables based on grade levels and related learning outcomes. The findings indicate that the SBDÖP and FBDÖP are interrelated in terms of interdisciplinary teaching at grades 5–7. The most intensive interrelation were observed at the sixth-grade level, particularly around themes such as project and product design, environment, sustainability, efficient use of resources, economy, technology, and social transformation. In light of these results, it may be suggested that the integration between Social Studies and Science courses should not remain only at the conceptual level but also be implemented through practical and epistemological approaches.

Anahtar Kelimeler

• Interdisciplinary Teaching
• Science
• Social Studies
• Curriculum

Etik Beyan

This research does not involve any intervention with human or animal subjects. The study used only data obtained from the Science and Social Studies Course Curricula that are publicly available and published by the Turkish Ministry of National Education. In accordance with the provisions stated in the Higher Education Law No. 2547 and the announcement titled “Ethics Committee Approval” published by the Council of Higher Education (YÖK) in 2020, ethics committee approval was not required.

Kaynakça

1. Akça, Z., & Beşoluk, Ş. (2020). Fen eğitiminde disiplinlerarası yönelimlerin STEM ’e everilmesi sürecine tarihsel bir bakış̧. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(2), 556-578. http://dx.doi.org/10.30703/cije.739869
2. Akıncı, B., Uzun, N., & Kışoğlu, M. (2015). Fen bilimleri öğretmenlerinin meslekte karşılaştıkları problemler ve fen öğretiminde yaşadıkları zorluklar. International Journal of Human Sciences, 12(1), 1189-1215.
3. Akınoğlu, O. (2002). Hayat bilgisi öğretimi, C. Öztürk ve D. Dilek (Ed.), Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi içinde (1. Baskı, ss. 1-13). Pegem A Yayıncılık.
4. Aktan, C. (2009). Yükseköğretimde değişim: Global trendler ve yeni paradigmalar. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(2), 78-79.
5. Aygün, M., Hacioglu, Y., Ceylan, D., & Durkan, E. (2022). Interdisciplinary science and social studies education in the context of Five Weeks in a Balloon. Journal of Science Learning, 5(1), 91-102.
6. Bakar, E. (2023). Fen bilimleri dersinde beceri eğitimi için disiplinlerarası ilişkilendirme. Millî Eğitim Dergisi, 52(1), 513-536.
7. Beane, J. A. (1997). Curriculum integration: Designing the core of democratic education. Teachers College Press.
8. Boix Mansilla, V., & Duraisingh, E. D. (2007). Targeted assessment of students’ interdisciplinary work: An empirically grounded framework proposed. The Journal of Higher Education, 78(2), 215–237.

9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
10. Bybee, R. W. (2010a). Advancing STEM education: A 2020 vision. Technology And Engineering Teacher, 70(1), 30.
11. Bybee, R. W. (2010b). What is STEM education?. Science, 329(5995), 996-996.
12. Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and opportunities. NSTA Press.
13. Capellaro E. (2018). Çevre Eğitiminde Disiplin Entegrasyonu. H. Şahin (Ed.). Multı̇dı̇sı̇plı̇ner Çalışmalar-4 (Eğı̇tı̇m Bı̇lı̇mlerı̇) içinde (ss.115-136).
14. Cura, G., & Ercan Yalman, F. (2019). Fen bilimleri öğretmen adaylarının disiplinlerarası yaklaşıma dayalı öğretimi kullanma düzeylerinin incelenmesi. Online Science Education Journal, 4(2), 131-153.
15. Czerniak, C. M., & Johnson, C. C. (2014). Interdisciplinary science teaching. In N. G. Lederman & S. K. Abell (Eds.), Handbook of research on science education (Vol. II, pp. 395–411). New York, NY: Routledge.
16. Doğanay, A. (2002). Sosyal bilgiler öğretimi, C. Öztürk ve D. Dilek (Ed.), Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi içinde (1. Baskı, ss. 15-46). Pegem A Yayıncılık.
17. Drake, S. M., & Reid, J. L. (2018). Integrated curriculum as an effective way to teach 21st century capabilities. Asia Pacific Journal of Educational Research, 1(1), 31-50.
18. Drake, S., & Burns, R. (2004). Meeting standards through integrated curriculum. Association for Supervision and Curriculum Development (ASCD). http://www.ascd.org/publications/books/103011/chapters/What-Is-Integrated- curriculum%C2%A2.aspx
19. Fogarty, R. (1991). Ten ways to integrate curriculum. Educational Leadership, 49(2), 61-65.
20. Fogarty, R. (2009). How to integrate the curricula. Corwin Press.
21. Fogarty, R. J., & Pete, B. M. (2009). How to integrate the curricula. Corwin Press.
22. Hacıoğlu, Y. (2022). Eğitimde Disiplinlerarası Beceriler. E. Kızılay & M. Çevik (Ed.) Disiplinlerarası Öğretim içinde (ss. 29 -74). Eğiten Kitap.
23. Hacıoğlu, Y., Yamak, H., & Kavak, N. (2016). Mühendislik tasarım temelli fen eğitimi ile ilgili öğretmen görüşleri. Bartın University Journal of Faculty of Education, 5(3), 807-830.
24. Harvie, J. (2020). Interdisciplinary learning: addressing the implementation gap. Scottish Educational Review, 52(2), 48-70.
25. Hodson, D. (2014). Becoming part of the solution: Learning about social justice through science education. Springer.
26. Holbrook, J., & Rannikmäe, M. (2018). The meaning of scientific literacy. International Journal of Environmental & Science Education, 13(3), 233–244.
27. Jacobs, H.H. (1989). Design options for an integrated curriculum. In: Jacobs, H.H. (Ed.). Interdisciplinary curriculum: Design and implementation (pp. 12-24). Association for Supervision and Curriculum Development (ASCD).
28. Kandırmaz, M., & Üredi, P. (2024). Disiplinlerarası öğretim uygulamalarında karşılaşılan sorunlar ve çözümler: Öğretim elemanı, okul yöneticisi ve öğretmen görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 1376-1399.
29. Kitapçı, İ. (2017). Günümüzün önemli küresel sorunları üzerine bir değerlendirme. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(4), 241-258.
30. Klein, J. T. (2002). Interdisciplinary education in K-12 and college: A foundation for K-16 dialogue. New York, NY: College Board Publications.
31. Klein, J. T. (2006). A platform for shared discourse of interdisciplinary education. Journal of Social Science Education, 5(4), 10-18.
32. Klein, J. T. (2019). Beyond interdisciplinarity: Boundary work, communication, and collaboration. Oxford University Press.
33. Konukaldı, I. (2012). İlköğretim fen ve teknoloji eğitiminde disiplinlerarası tematik öğrenme yaklaşımının öğrencilerin öğrenme ürünleri üzerine etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi.
34. Krishnan, A. (2009). What are academic disciplines? Some observations in the disciplinarity vs. interdisciplarity debate. [working paper.]. Southampton: University of Southampton, National Centre for Research methods.
35. Lara-Prieto, V., Caratozzolo, P., Vázquez-Villegas, P., Ruiz-Cantisani, M., & Membrillo-Hernández, J. (2022). Socially-oriented interdisciplinary STEM education framework. In Proceedings of the 20th LACCEI International Multi-Conference for Engineering, Education and Technology. https://doi.org/10.18687/laccei2022.1.1.456
36. Lederman, N. G., & Niess, M. L. (1997). Integrated, interdisciplinary, or thematic instruction? Is this a question or is it questionable semantics? School Science and Mathematics, 97(2), 57–58.
37. Lindvig, K., & Ulriksen, L. (2019). Different, difficult, and local: A review of interdisciplinary teaching activities. The Review of Higher Education, 43(2), 697-725.
38. McComas, W. F., & Burgin, S. R. (2020). A critique of “STEM” education: Revolution-in-the-making, passing fad, or instructional imperative?. Science & Education, 29(4), 805-829.
39. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018b). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 3, 4, 5, 6, 7, 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
40. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
41. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024b). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (3,4,5,6,7ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
42. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024c). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri dersi öğretim programı (3,4,5,6,7ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
43. Millî Eğitim Bakanlığı. (2005a). İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi (4–7. sınıflar) Öğretim Programı. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
44. Millî Eğitim Bakanlığı. (2005b). İlköğretim Fen ve Teknoloji Dersi (4–8. sınıflar) Öğretim Programı. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2013). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (3–8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
46. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018a). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 4, 5, 6, 7. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
47. Morrison, J.S. (2006). Attributes of STEM education, the students, the academy, the classroom. TIES STEM Education Monograph Series.
48. National Council for the Social Studies [NCSS]. (2010). National curriculum standards for social studies: A framework for teaching, learning, and assessment. Silver Spring, MD: NCSS.
49. National Research Council [NRC]. (2012). A framework for K–12 science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas. Washington, DC: National Academies Press.
50. Newell, W. H. (2010). Educating for a complex world: Integrative learning and interdisciplinary studies. Liberal Education, 96(4), 6-12.
51. Özaydınlı, B., & Kılıç, C. (2019). Disiplinlerarası yaklaşıma ilişkin ortaöğretim öğretmenlerinin görüşleri ve ders uygulamaları. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 52(2), 301-330. https://doi.org/10.30964/auebfd.446969
52. Petrie, H. (1992). Interdisciplinary education: Are we faced with insurmountable opportunities? Review of Research in Education, 18, 299-333.
53. Phillips, D. C., & Soltis, J. F. (2004). Perspectives on learning (4th ed.). New York: Teachers College Press. Pruitt, S. L. (2014). The Next Generation Science Standards: The features and challenges. Journal of Science Teacher Education, 25(2), 145–156. https://doi.org/10.1007/s10972-014-9385-0
54. Rodríguez-Muñoz, C., & Huincahue, J. (2025). Interdisciplinary practices for teaching biology: a systematic review. Journal of Biological Education, 59(5), 850-868.
55. Sağdıç, M. (2019). Türkiye’de sosyal bilgiler eğitiminde disiplinlerarası öğretim yaklaşımının tarihsel gelişimi. Journal of History Culture and Art Research, 8(2), 390-403. doi:http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v8i2.2121
56. Spelt, E. J., Biemans, H. J., Tobi, H., Luning, P. A. & Mulder, M. (2009). Teaching and learning in interdisciplinary higher education: A systematic review. Educational Psychology Review, 21(4), 365-378.
57. Sun You, H. (2017). Why teach science with an interdisciplinary approach: History, trends, and conceptual frameworks, Journal of Education and Learning, 6(4), 66- 77. https://doi.org/10.5539/jel.v6n4p66
58. Taşdelen, İ. & Hacıoğlu, Y. (2025). Examination of the 2024 Türkiye Science Curriculum in terms of Engineering Integration. Adıyaman University Journal of Educational Sciences, 15(2), 714-766.
59. Tonnetti, B. & Lentillon-Kaestner, V. (2023). Teaching interdisciplinarity in secondary school: A systematic review. Cogent Education, 10(1), 2216038.
60. Tosun, A. & Gökçe, N. (2018). 2018 ve 2024 Sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(40), 249-283.
61. Tress, B., Tress, G., & Fry, G. (2005). Researchers’ experiences, positive and negative, in integrative landscape projects. Environmental Management, 36(6), 792-807.
62. Tripp, B. & Shortlidge, E. (2019). A framework to guide undergraduate education in interdisciplinary science. CBE Life Sciences Education, 18(2), 1-12. https://doi.org/10.1187/cbe.18-11-0226
63. Turan, S. (2019). 2018 Sosyal bilgiler öğretim programının disiplinlerarası yapısının incelenmesi. Journal of Innovative Research in Social Studies. 2(2), 166-190.
64. Ünal, S., Çoştu, B., & Karataş, F. Ö. (2004). Türkiye de fen bilimleri eğitimi alanındaki program geliştirme çalışmalarına genel bir bakış. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi, 24(2), 183-202.
65. van Goch, M. & Lutz, C. (2023). Scholarly learning of teacher-scholars engaging in interdisciplinary education. Journal of Interdisciplinary Studies in Education, 12(SI), 67-90.
66. Wu, X., Yang, Y., Zhou, X., Xia, Y. & Liao, H. (2024). A meta-analysis of interdisciplinary teaching abilities among elementary and secondary school STEM teachers. International Journal of STEM Education, 11(1), 38.
67. Yıldırım, A. (1996). Disiplinlerarası öğretim kavramı ve programlar açısından doğurduğu sonuçlar. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12, 89-94.
68. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE.