Moral Aspects of Personal Development in the Context of the Qurʾān

Öz

In this study, the relationship between religion and secularism is evaluated through the Hezbollah/Menzil community founded by Fidan Güngör in 1978. Fidan Güngör, the founder of the Menzil community, was informed about Islamic developments in Egypt and Iran through his translation activities and had certain relations with Islamic structures in Turkey through MTTB (National Turkish Student Union). When Güngör returned to Diyarbakır, just like his peers, he carried the new ideas he acquired to his own circle and opened the Menzil bookstore for Islamic activities. The name of the community was also known as the Menzil community due to the bookstore that was opened. The community, which showed serious development in Diyarbakir, continued its development by incorporating Islamic formations around large and small bookstores in other cities of the region. This development started in September 1993 and continued until the armed conflict with the Hezbollah/Ilim community in April 1994. After these events, members of the community migrated from the region, especially Diyarbakır and Batman to cities such as Istanbul, Izmir, Bursa, Adana and Ankara. The community’s discourse during this period included an anti-Western, approach, defending the indivisibility of divine authority and, as a result, viewing secularism as an enemy. The community’s adoption of type of discourse during this period stemmed from the translation of works by Islamist writers, primarily from Egypt and Pakistan, since 1970s and their influence on Turkish Islamism. The Islamist discourse during this period aimed to Islamize society through an Islamic state. The community’s association process that began in the 2000s and its eventual transformation into the Oze Donus Movement in 2011 brought about a change in discourse. In this context, the main question of this study is to examine the background of the community’s changing attitude towards secularism. Within the framework of this purpose, qualitative method and phenomenological approach were preferred. The data of the research were obtained as a result of one-on-one interviews with old and new members of the community. A total of 33 people, 3 of whom were women, were interviewed in the research area. These individuals were selected from the cities of Diyarbakır, Batman, Van, Bitlis, Muş, Istanbul and Ankara. In addition, the old and new publications of the community were compered to try to explain the change that has occurred. In this context, some results were reached in the study: It was determined that the members of the community abandoned their strict exclusionary attitudes towards secularism and demanded a more inclusive secular practice. Another result of the study was that the members of the community adopted a critical attitude towards the strict exclusionary discourse on secularism in the 1980s. It was also determined that the strict secular practices of the state until the 2000s were also effective in the formation of this attitude. It was seen that more comprehensive proposals on secularism were advocated both in the data obtained in the field and in the community’s publications.

Anahtar Kelimeler

• Interpretation
• Qurʾān
• Personal Development
• Values Education
• Morality

Kur’an Bağlamında Kişisel Gelişimin Ahlâkî Yönü

Öz

Kişisel gelişim, kaliteli bir yaşam sürmek için bireylerin kendi istek ve hedefleri doğrultusunda kendilerini donanımlı hale getirmesidir. Böylece hem fizikî yeteneklerini hem de duygusal yönlerini geliştiren bireyler, hayatın zorlu dönemlerinde maddi ve manevi dayanıklılık kazanırlar. Bu dayanıklılık, hedefe giden yolda daha güçlü ve emin adımlar atılmasına vesile olmaktadır. Ayrıca hem beden sağlığı hem de ruh sağlığını koruyacak ve iyileştirecek öneriler sunularak insanların hayat kalitesinin artırılması hedeflenmektedir. Kişisel gelişim önerileri, bireylerin hayata dair adımlarını önemli ölçüde etkilemektedir. Bu etkilenme genellikle pozitif yöndedir. Ancak dinî, kültürel ve bireysel görüş farklılıklarından kaynaklanan birtakım problemli ahlâkî düşünceler de bu çalışmaların içeriğinde yer almaktadır. Bu da Kur’an’ın ortaya koyduğu ahlâkî ilkelere uygun davranmak isteyen bireyleri yanlışa sevk etmektedir. Dolayısıyla kişisel gelişimin ahlâkî açıdan Kur’an ışığında incelenmesi gayesiyle böyle bir çalışma yapılmıştır. Kur’an’da kişisel gelişimle ilişkilendirilebilecek önemli bildirimler bulunmaktadır. Bu bildirimler, diğer kişisel gelişim kitaplarındakilerden farklı ve orijinaldir. Zira onun görüşlerini benimseyen kişiler ve toplumlar, önemli başarılar elde etmiştir. İman, ahlâk ve ameli birleştiren yapısı, bu başarıların arka planındaki en önemli nedendir. Çünkü Kur’an’da sadece dünya hayatına endeksli bir başarı anlayışı reddedilmektedir. Onda ortaya konulan bildirimler, aşkın bir yaratıcının varlığı merkeze alınarak ölümden sonraki hayata uzanmaktadır. Dünya hayatında yapılan işlerin ahirette değerlendirileceği ve bunun neticesinde ödül ya da ceza verileceği bildirilmektedir. Dolayısıyla bu durum, bireylerin dünya hayatında yaptıkları işlerde adımlarını daha dikkatli atmalarına vesile olmaktadır. Kur’an’da tasvip edilen ve yaygın kişisel gelişimle de ilişkilendirilebilecek ahlâkî hasletler; dürüstlük, adalet, samimiyet, tatlı dillilik, yumuşak huyluluk, alçakgönüllülük, sevgi, merhamet, hoşgörü gibi erdemlerdir. Bunların aksine ahlâkî açıdan hoş görülmeyen birtakım hususlar da vardır. Bunlar: Suizan, özel hayatın ihlâl edilmesi, laf taşıma, dedikodu, başkalarıyla alay etme gibi kötü hasletlerdir. Tasvip edilen güzel hasletlerin edinilmesi ve kötü hasletlerden kaçınılması, iç huzurun temin edilmesine ve toplumsal ilişkilerin ideal seviyeye çıkarılmasına önemli katkılar sunmaktadır. Bununla birlikte kişisel gelişim yolculuğunda hedeflenen başarıların meşruiyet zemininde elde edilmesinde ahlâkî hasletlerin önemli rolü bulunmaktadır. Nitekim dürüstlüğünü topluma ispat etmiş bir kimse siyaset, ticaret, sosyal ilişkiler gibi güvene dayalı bütün girişimlerinde diğer insanlara nazaran bir adım daha öndedir. Maddi ya da manevi birçok engel, elde ettiği güven ve itibar sayesinde çok daha kolay aşılabilir. Dolayısıyla Kur’an’da kişisel gelişimle ilişkilendirilebilecek bütün öneri ve telkinler, bu ve benzeri faydalara istinaden ahlâkî ilkeler gözetilerek ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Kur’an
• Kişisel Gelişim
• Değerler Eğitimi
• Ahlâk

Kaynakça

1. Abay, Ahmet. Kur’an’da Kişilik Eğitiminin İlkeleri. İstanbul: Düşün Yayıncılık, 20212.
2. Abdulbâkî, Muhammed Fûâd. el-Mu‘cemu’l-mufehres li elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerîm. thk. Muhsin Bidârfur. Kum: İntişarât Bidâr, 1412/1991.
3. Adaklı, Aydın. Kur’an Işığında Kişisel Gelişim. Nevşehir: Simtel Ofset, 2017.
4. Ahmed b. Hanbel. Müsned. Beyrût: Mektebetu’l-İslamiyye, ts.
5. Akalın vd., Şükrü Haluk. TDK Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
6. Akyıldız, Tahsin. Başarı Taktikleri. İstanbul: Etap Yayınları, 2016.
7. Andreas, Steve - Faulkner, Charles. NLP: Başarının Yeni Teknolojisi. çev. Alican Azeri. İstanbul: Beyaz Yayınları, 2001.
8. Aslan, Mecbure - Doğan, Selen. “Dışsal Motivasyon, İçsel Motivasyon ve Performans Etkileşimine Kuramsal Bir Bakış”. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi 11/26 (2020), 291-301.

9. Aslan, Recep. “Hadislerde Öfke Kontrolü ve Öfke Kontrolünün Trafik Ahlâkına Etkisi”. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekanlığı Din ve Trafik Sempozyumu. ed. Hulusi Arslan vd. Malatya: İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2016.
10. Aşkın, Pertev. “Doğu-Batı Arasındaki Kişisel Gelişim Buluşması”. Kişisel Gelişim Dergisi 10/1 (Kasım 2003).
11. Ateş, Süleyman. “İhlâs”, TDV İslâm Ansiklopedisi. 21/535-537. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
12. Avcı, Meryem. Kişisel Gelişimin Kur’an’daki Yeri. Ankara: Mana Kitap Yayınları, Ocak 2019.
13. Aydın, Vedat. İslam’a Göre Kişisel Gelişim. İstanbul: Çıra Yayınları, Ocak 2016.
14. Badem, Mustafa. Kur’an’a Göre Kişisel Gelişim. Kahramanmaraş: KSÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
15. Baltaş, Acar - Zuhal. Stres ve Başa Çıkma Yolları. İstanbul: Remzi Kitabevi, 8. Basım, Nisan 1990.
16. Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd Abdullâh b. Ömer b. Muhammed. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. thk. Muhammed Subhî Hasen Hallâk, Muhammed Ahmed el-Etraş. Beyrût: Dâru’r-Reşîd, 2000/1421.
17. Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. Sahîh-i Buhârî. haz. Sâlih b. Abdülazîz. Arabistan: Dâru’s-Selâm, 2000.
18. Bulut, Ali. İslam Medeniyetinden Örneklerle Kişiliği İnşa etme Sanatı. İstanbul: Çamlıca yayınları, 2. Basım, 2017.
19. Bulut, Hasan. “Tasavvufî Bir Bakış Açısıyla Nefis”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 11/1 (Bahar 2020), 165-188.
20. Burg, Bob. Birlikte Kazanmak. çev. Selim Yeniçeri. İstanbul: Beyaz Yayınları, 1. Basım, Ağustos 1999.
21. Carlson, Richard. Ufak Şeyleri Dert Etmeyin. çev. Esat Ören. İstanbul: Alkım Yayınevi, 4. Basım, 1999.
22. Casson, Herbert N. Başarı Yolunda Adım Adım. İstanbul: Etap Yayınları, 2016.
23. Cerrahoğlu, İsmail. “Hacc’ın Amacı ve Hikmetleri”. Diyanet İlmi Dergi 27/3 (1991), 13-22.
24. Certel, Hüseyin. “İslâmî İbadetlerin Psiko-Sosyal İşlevleri”. Ekev Akademi Dergisi 1/3 (Kasım 1998), 149-156.
25. Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. eṣ-Ṣıḥâḥ. thk. Ahmed Abdülgafûr Attâr. Beyrût: Dâru'l-İlmi'l-Melâyîn, 4. Basım, 1990.
26. Cüceloğlu, Doğan. İnsan ve Davranışı: Psikolojinin Temel Kavramları. İst.: Remzi Kitabevi, 1997.
27. Cürcânî, Alî b. Muhammed eş-Şerîf. et-Taʿrîfât. Beyrût: Mektebetü Lübnân, 1985.
28. Çakmak, Müberra. Tasavvufî Eğitimde Kişilik Gelişimi ile Günümüz Kişisel Gelişiminin Karşılaştırılması. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Haziran 2019.
29. Çağrıcı, Mustafa. “Ahlâk”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 2/1. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
30. Çağrıcı, Mustafa. “Hırs”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 17/383-384. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
31. Çağrıcı, Mustafa. “Rıfk”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 35/51-52. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
32. Çağrıcı, Mustafa. “Riya”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 35/137-138. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
33. Çağrıcı, Mustafa. “Sıdk”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 37/98-100. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
34. Çağrıcı, Mustafa. “Tecessüs”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 40/246-247. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
35. Dameğânî, Huseyn b. Muhammed. Kâmûsu’l-Kur’ân. Beyrût: Dâru’l-İlm, 1983.
36. Demir, Esat. Kur’an ve Kişisel Gelişim. İstanbul: Bizim Kitaplar Yayınları, 2017.
37. Demir, Şehmus. Kur’an’ın Temel Hedefi. Ankara: Fecr Yayınları, 2009.
38. Demirel, Özcan. Eğitim Sözlüğü. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2005.
39. Demirkıran, Erdal. Ben Dünyanın En Akıllı Çocuğuyum. İstanbul: Kashna Eğitim Danışmanlık, 1. Basım, Ekim 2017.
40. Demirkıran, Erdal. Ben Dünyanın En Akıllı İnsanıyım. İstanbul: Kashna Eğitim Danışmanlık, 2011.
41. Dökmen, Üstün. Küçük Şeyler. İstanbul: Sistem Yayıncılık, 2005.
42. Ebû Dâvûd es-Sicistânî, Süleyman b. Eş’as b. İshak el-Ezdî. Sünen-i ebû Dâvûd. haz. Sâlih b. Abdulazîz. Arabistan: Dâru's-Selâm, 2000.
43. Ebû Hayyân. Tefsîru’l-bahri’l-muhît. thk. ‘Âdil Ahmed ‘Abdulmevcûd vd. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1993.
44. Ebu’s-Suud. İrşâd-ı aklı selim ila mezay-ı kitâbi’l-kerîm. thk. ‘Abdulkâdir Ahmed ‘Atâ’. 5 Cilt. Riyad: Mektebetu’r-Riyâdi’l-Hadîse, ts.
45. Ekberî, Selâleddin ed-Dimekşi. Metinlerle Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. nşr. Zafer Erginli. İstanbul: Kalem Yayınları, 2006.
46. Ekşi, Füsun. Kritik Bir Bakış Açısıyla Kişisel Gelişim Kitapları. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 1. Basım, 2012.
47. Elik, Hasan - Coşkun, Muhammed. Tevhit Mesajı. İstanbul: Fikir Yayınları, Temmuz 2013.
48. Erşahin, Cengiz. Gerçek Sır. Ankara: Tutku Yayınevi, 69. Basım, Ocak 2011.
49. Erşahin, Cengiz. Zorluklara Karşı Kendini Ateşle. Ankara: Tutku Yayınevi, 2009.
50. Erzurumlu İbrahim Hakkı. Ma’rifetnâme. sad. Cafer Durmuş ve Kerim Kara. Konya: Erkam Yayınları, 2011.
51. Ezherî, Muhammed b. Ahmed. Tehzîbu’l-luğa. thk. ‘Abdusselâm Muhammed Hârûn. Kahire: Dâru’l-Mısriyye, 1384-87/1964-67.
52. Fîrûzâbâdî, Ebû’t-Tâhir Mecduddîn Muhammed b. Ya’gûb. el-Kâmûsu’l-muhît. Beyrût: Mu’essesetu’r-Risâle, 2006.
53. Garih, Üzeyir. İş Hayatında Motivasyon. İstanbul: Hayat Yayıncılık, 2000.
54. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed et-Tûsî. Kimyâ-yı saâdet: Mutluluğun Formülü. çev. Ali Arslan. 2 Cilt. İstanbul: Yeni Şafak Gazetesi Kültür Yayınları, 2004.
55. Haas, Howard - Tamarkin, Bob. İnsan Lider Doğmaz. çev. Sinan Köseoğlu. İstanbul: Beyaz Yayınları, 1. Basım, Eylül 2000.
56. Halîl b. Ahmed. Kitâbu’l-‘ayn. thk. ‘Abdulhamîd Hindâvî. 4 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1424/2003.
57. Işıksaçan, Tarık. Etkili İletişim. İstanbul: Etap Yayınları, 2016.
58. Işıksaçan, Tarık. Etkili Motivasyon. İstanbul: Olympia Yayınları, 2016.
59. İbn Cinnî, Ebü’l-etḥ Us̠mân. el-Ḫaṣâiṣ. thk. Muḥammed Ali en-Neccâr. Beyrût: Âlemu’l-Kutub, ts.
60. İbn Ebî Hâtim. Tefsîru’l-Kur’âni’l-‘Azîm. thk. Es‘âd Muhammed et-Tayyib. Riyad: Mektebetu Nizâr Mustafa el-Bâz, 1997.
61. İbn Fâris, Ebû’l-Huseyn Ahmed. Mu‘cemu mekâyisi’l-luğa. thk. ‘Abdusselâm Muhammed Hârûn. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1979.
62. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer b. Kesîr. Tefsîru’l-Kur’âni’l-‘Azîm, thk. Mustafâ es-Seyyid Muhammed vd. 15 Cilt. Kahire: Mu’essesetu Kurtuba, Mektebetu’l-Evlâdi’ş-Şeyh li’t-Turâs, 2000.
63. İbn Manzûr. Lisânü’l-Arab. thk. Abdullah Ali el-Kebîr Muhammed Ahmed Hasebullah Hâşim Muhammed eş-Şâzelî. Kahire: Dâru’l-Maarif, ts.
64. İsfahânî, Ebu’l Kasım Hüseyin b. Muhammed Ragıp. el-Müfredat fî garîbü’l-Kur’ân. thk. Muhammed Seyid Keylânî. Beyrût: Dâru’l-Ma’rife, ts.
65. Kara, Mustafa. “Kur’ân’da ‘Adâlet Kavramı ve Güncel Değeri”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (2013), 34/1, 137-172.
66. Kara, Osman. “Kur’ân’a Göre İnsan Şahsiyetine Etki Eden Faktörler”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14/25 (2012), 1-24.
67. Karaman, Hayrettin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. Ankara: DİB Yayınları, 2007.
68. Karayılan, Abdurrahman Hakan. Tevhit Düşüncesi Ekseninde Kişisel Gelişim Kitapları. İstanbul: Beyan Yayınları, 2015.
69. Kâşâni, Abdürrezzak. Tasavvuf Sözlüğü. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2004.
70. Kayıklık, Hasan. Tasavvuf Psikolojisi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2011.
71. Kimmel, Tim. Güçlü Kişilikler. İstanbul: Beyaz Yayınları, 1998.
72. Koca, Suat. “Ahlak Kavramı Üzerine Etimolojik ve Semantik Bir Araştırma”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 57/2 (2016), 121-135.
73. Koçak, Metin. Olumlu Düşüncenin Gücü. İstanbul: Etap Yayınları, 2016.
74. Koyuncu, Arzum. Kur’an’ın Işığında Surelerin İniş Sırasına Göre Kişisel Gelişim Yorumları. İstanbul: Cinus Yayınları, Mayıs 2018.
75. Kuşeyrî, Abdulkerîm. Letâifu’l-işârât. çev. Mehmet Yalar. İstanbul: İlk Harf Yayınevi, Temmuz 2013.
76. Kutub, Seyyid. fî Zılâli’l-Kurʾân. 6 Cilt. Beyrût: Dar’üş-Şûruk, 1982.
77. Kutub, Seyyid. Fîzılâl-il Kur’an: Kur’an’ın Gölgesinde. çev. İ. Hakkı Şengüler vd. İstanbul: Beyan Yayınları, ts.
78. Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed es-Semerkandî. Te’vîlâtu’l-Kur’ân. thk. Ahmet Vanlıoğlu. 14 Cilt. İstanbul: Mizan Yayınevi, 2005-2010.
79. Maxwell, John C. Çevrenizdeki Lideri Geliştirmek. çev. Selim Yeniçeri. İstanbul: Beyaz Yayınları, 1. Basım, Haziran 1999.
80. Maxwell, John C. Hayatınızda Fark Yaratmanın 10 Sırrı. çev. Enver Ünsel. İstanbul: Nokta Yayıncılık, 1. Basım, Mayıs 2008.
81. Maxwell, John C. İçinizdeki Lideri Geliştirmek. çev. Selim Yeniçeri. İstanbul: Beyaz Yayınları, 1. Basım, Aralık 1998.
82. Maxwell, John C. Liderlik Yasaları. çev. İbrahim Şener. İstanbul: Beyaz Yayınları, 1. Basım, Eylül 1999.
83. Mâverdî, Ebû’l-Ḥasen ‘Alî b. Muḥammed el-Basrî. en-Nuket ve'l-ʿUyûn. nşr. es-Seyyid b. ‘Abdilmaḳsûd b. ‘Abdirraḥîm, 6. Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye ts.
84. Mehmedoğlu, Ali Ulvi. Dindarlarda ve Dindar Olmayanlarda Kişilik Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma (İstanbul Örneği). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1999.
85. Mevdûdî, Ebu’l Al’â. Tefhimu’l-Kur’an. çev. Muhammed Han Kayanî vd. İstanbul: İnsan Yayınları, 1996.
86. Mukâtil, Ebû’l-Hasen b. Süleymân. el-Eşbâh ve’n-nezâir fi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Kahire: el-Hey’etu’l-Mısriyyeti’l-Âmme li’l-Kitab, 1994.
87. Mursî, Ebü’l-Ḥasen b. Sîde. el-Muḥaṣṣaṣ. thk. Ḫalîl İbrâhîm Ceffâl. Beyrût: Dâru İḥyâi’t-Turâs̠i’l- Arabî, 1996.
88. Nesâî, Ebû Abdurrahman Ahmed b. Ali b. Şuayb. Sünen-i Nesâî. haz. Sâlih b. Abdülazîz. Arabistan: Dâru's-Selâm, 2000.
89. Nesefî, Ebu’I-Berekât Ahmed b. Mahmûd. Medâriku’t-tenzîl ve hakâiku’t-te’vîl. thk. Yusuf Ali Budeyvî. Beyrût: Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1998.
90. Oral, Osman. Mâtürîdî’nin Hikmet Anlayışı. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014.
91. Öz, Ahmet. Kur’an’ı Anlamada Bağlam. İstanbul: Hikmet Yayınevi, 2016.
92. Öz, Ahmet. Kur’ân’ın Ana Konuları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2021.
93. Öz, Ahmet. Kur’an’ın Önerdiği Vasat Ümmet. İstanbul: Çıra Yayınları, 2. Basım, 2018.
94. Özdemir, İlker. “Kişisel Gelişim Kitaplarının Eleştirel Bir Değerlendirmesi”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/2 (2010), 63-95.
95. Özkan, Zülfikar. Bilgeliğe Yöneliş Kişisel Gelişim Dinamikleri. İstanbul: Hayat Yayıncılık 4. Basım, 2003.
96. Peale, Norman Vincent. Olumlu Yaşamanın Gücü. çev. Şahin Cüceloğlu. İstanbul: Sistem Yayıncılık, 4. Basım, Kasım 2000.
97. Peck, M. Scott. Az Seçilen Yol, Sevginin Geleneksel Değerlerin ve Ruhsal Tekâmülün Yeni Bir Psikolojisi. İstanbul: Akaşa Yayınları, 2016.
98. Peker, Hüseyin. Allah’ın Boyası ile Boyanmak: Kur’an’da Kişisel Gelişim. İstanbul: Timaş Yayınları, 2015.
99. Peker, Hüseyin. Din Psikolojisi. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2016.
100. Râzî, Fahreddin. Mefâtîḥu’l-gayb. 32 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1401/1981.
101. Rûmî, Mevlânâ Celâleddin. Mesnevî-i ma‘nevî. çev. Derya Örs - Hicabi Kırlangıç. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2015.
102. Sekman, Mümin. Limit Sizsiniz. İstanbul: Alfa Yayınları, 1. Basım, Mart 2008.
103. Semerkandî, Ebu’l-Leys. Tefsîru’l-Kur’an. sad. Mehmet Karadeniz. İstanbul: Özgü Yayınları, Eylül 2008.
104. Sezik, Nejat. Kişisel Gelişim El Kitabı. İstanbul: Hayat Yayıncılık, 4. Basım, Aralık 2003.
105. Smiles, Samuel. Başarmanın Gücü. çev. Arzu Özdemir. İstanbul: Etap Yayınları, 2016.
106. Smith, Hyrum W. Hayatı ve Zamanı Yönetmenin 10 Doğal Yasası. çev. Adalet Çelbiş. İstanbul: Sistem Yayıncılık, 1. Basım, Şubat 1998.
107. Soykan, Çiğdem. “Öfke ve Öfke Yönetimi”. Kriz Dergisi 11/2 (1 Haziran 2003), 19-27.
108. Sürücü, İbrahim. “Kur’an’da Kişilik Eğitimi Üzerine”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6/2 (Aralık 2017), 406-425.
109. Süyûtî, Celâlüddîn Ebî Abdurrahmân. ed-Dürru’l-mensûr fi’t-tefsîr bi’l-me’sûr. Beyrût: Dâru’l-Fikr, ts.
110. Süyûtî, Celâlüddîn Ebî Abdurrahmân. el-Câmiu’s-sağîr fî ehâdîsi’l-beşîru’n-nezîr. Kahire: Matbaatü’l-Hayriyye, ts.
111. Şengül, Serkan - Acar, Osman Kürşat. “Türkiye’de Kişisel Gelişim Alanının Özgünlüğü: Kişisel Gelişim Kitaplarının İçerikleri ve Alanın Türk İslam Medeniyeti Bağlamında Değerlendirilmesi”. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 12/24 (2021), 413-435.
112. Şirin, Turgay. Kişisel Gelişim Medeniyeti. İstanbul: Armoni Yayıncılık, 1. Basım, 2005.
113. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî. Câmi‘u’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Kur’ân. thk. ‘Abdulmuhsîn et-Turkî. Kahire: Dâru Hecr, 2001.
114. Tarhan, Nevzat. Değerler Psikolojisi ve İnsan. İstanbul: Timaş Yayınları, 14. Basım, 2019.
115. Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa b. Sevre es-Sülemî. Sünen-i Tirmizî. haz. Sâlih b. Abdülazîz. Arabistan: Dâru's-Selâm, 2000.
116. Tokur, Behlül. Kişisel Gelişim (NLP) – Din İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
117. Topçu, Kemal. Ayet ve Hadislerle Kişisel Gelişim. İstanbul: Gülhane Yayınları, Eylül 2011.
118. Uludağ, Süleyman. “Nefis”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 32/526-529. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
119. Ünlü, Fatih. Hedef Belirleme ve Stresle Baş Etme. İstanbul: Etap Yayınları, 2016.
120. Ünver, Mustafa. “Kur’an’da Yaratma Konulu Bir Kavram: “Haleqa” ”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 15/4 (2002), 497-511. Yazır, Elmalılı M. Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili Tefsiri. sad. Lutfullah Cebeci vd. 10 Cilt. Ankara: Akçağ Yayınları, 5. Basım, 2015.
121. Yeğin vd., Abdullah. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Büyük Lûgat (Eski ve Yeni Harflerle). İstanbul: Türdav Yayınları, 1978.
122. Zebîdî, Ebü’l-Feyḍ el-Murtaḍâ. Tâcu’l-‘arûs min cevâhiri’l-kâmûs. Beyrût: Dâru’l-Hidâye, ts.
123. Zemahşerî. el-Keşşâf. thk. ‘Âdil Ahmed ‘Abdulmevcûd vd. Riyad: Mektebetu’l-‘Ubeykân, 1998.
124. Ziglar, Zig. Zirveye Çıkan Basamaklar. çev. Tayfur Keskin. İstanbul: Beyaz Yayınları, 1. Basım, Kasım 2000.