Planlı Davranış Teorisi Kapsamında Geleneksel Türk Yemeklerinin Tüketimine Yönelik Turist Davranışının Değerlendirilmesinde Güvenin Aracı Rolü

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 1, 569 - 582, 30.04.2025

Muhammed Taş

https://doi.org/10.33437/ksusbd.1519066

https://izlik.org/JA25MB47ST

Öz

Bu araştırmanın amacı, geleneksel Türk yemeklerinin turistler tarafından tercih edilme davranışlarını incelemektir. Ayrıca geleneksel Türk yemekleri üreticilerine duyulan güvenin tercih etme davranışları üzerindeki aracı rolünü incelemek amaçlanmıştır. Bu kapsamda bu çalışma, insan davranışının altında yatan tutum, davranış ve deneyim arasındaki karmaşık etkileşimi inceleyen Planlı Davranış Teorisi çerçevesinde ele alınmaktadır. Geleneksel Türk yemeklerini tercih eden turistlere ulaşmak amacıyla kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiş ve 484 örnekleme ulaşılmıştır. Verilerin analizi için SPSS ve AMOS paket programlarında faydalanılmıştır. Elde edilen bulgura göre tutum, subjektif norm ve algılanan davranışsal kontrolün davranış niyeti üzerinde ve davranışsal niyetin gerçek davranış üzerinde etkisi olduğunu göstermiştir. Ayrıca davranışsal niyetin gerçek davranış üzerindeki etkisinde güvenin düzenleyici rolü olduğu tespit edilmiştir. Bu kapsamda geleneksel Türk yemekleri sunan restoranların tercih edilme davranışlarının artmasına yönelik yapılacak tutundurma çalışmalarında güveni esas alan faaliyetlerin yapılmasının önemi ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

Planlı Davranış Teorisi , Geleneksel Yemek , Gastronomi , Güven , Satın Alma Niyeti.

Etik Beyan

Herhangi bir etik ihlal yapmadığımı belirtirim.

Kaynakça

• Aitken, R., Watkins, L., Williams, J. ve Kean, A. (2020). The positive role of labelling on consumers’ perceived behavioural control and intention to purchase organic food. Journal of Cleaner Production, 255, 120334. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.120334.
• Ajzen, I. (1985). From intentions to actions: a theory of planned behavior. In: Kuhl, J., Beckmann, J. (eds) Action control. SSSP springer series in social psychology. Springer, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-642-69746-3_2
• Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211.
• Ajzen, I. (2020). The theory of planned behavior: Frequently asked questions. Human Behavior and Emerging Technologies, 2(4), 314-324. https://doi.org/10.1002/hbe2.195.
• Ajzen, I. ve Fishbein, M. (2000). Attitudes and the attitude-behavior relation: Reasoned and automatic processes. European Review of Social Psychology, 11(1), 1-33.
• Akıncı, S. ve Kıymalıoğlu, A. (2014). Planlı davranış teorisi. Yağcı, M. İ. ve Çabuk, S. (Edt.), Pazarlama teorileri içinde. (s. 385-418). İstanbul: MediaCat Kitapları.
• Altunışık, R. (2009), Turizm işletmelerinde pazarlamanın temelleri ve iki farklı pencereden pazarlama yönetimi, C. Avcıkurt, Ş. Demirkol, B. Zengin (Edt.), Turizm işletmelerinin pazarlamasında 7P ve 7C (pp. 7-49), Sakarya: Değişim Yayınları.
• Aydoğdu, A. ve Duman, S. (2017). Destinasyon çekicilik unsuru olarak gastronomi turizmi: Kastamonu örneği. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 6(1), 4-23.
• Baydeniz, E. (2024). Fast-food restoranlardaki gıda israfının planlı davranış teorisi kapsamında incelenmesi: Ankara örneği. Journal of Travel and Tourism Research, 24(24), 86-105.
• Baron, M. Ve Kenny, D. A. (1986), The moderator-mediator variable distinction in sociol psychological research: Conceptual, strategic and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 5(16), 1173-1182.
• Bortolotto, C. ve Ubertazzi, B. (2018). Foodways as intangible cultural heritage. International Journal of Cultural Property, 25(4), 409-418. Doi: https://doi.org/10.1017/S0940739119000055.
• Campbell, J. M. ve Fairhurst, A. E. (2016). Reducing the intention-to-behaviour gap for locally produced foods purchasing: The role of store, trust, and price. International Journal of Retail & Distribution Management, 44(5), 508-523.
• Can, A. (2018). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. 6. Baskı, Ankara: Pegem Akademi.
• Cialdini, R. B., Kallgren, C. A., & Reno, R. R. (1991). A focus theory of normative conduct: A theoretical refinement and reevaluation of the role of norms in human behavior. Advances in Experimental Social Psychology, 24, 201-234. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60330-5
• Cohen, J. ve Hanno, D. M. (1993). An analysis of underlying constructs affecting the choice of accounting as a major. Issues in accounting Education, 8(2), 219-238.
• Comber, R. ve Thieme, A. (2013). Designing beyond habit: Opening space for improved recycling and food waste behaviors through processes of persuasion, social influence and aversive affect. Personal and Ubiquitous Computing, 17, 1197-1210. Doi: https://doi.org/10.1007/s00779-012-0587-1.
• Conner, M. (2020). Theory of planned behavior. Handbook of Sport Psychology, 1-18. https://doi.org/10.1002/9781119568124.ch1.
• Davis, F. D., Bagozzi. R. P. ve Warshaw. P. R. (1989). User acceptance of computer technology: A comparison of two theoretical models. Management Science, 35(8), 982-1003.
• De Devitiis, B., Viscecchia, R., Carfora, V., Cavallo, C., Cicia, G., Del Giudice, T. ve Seccia, A. (2021). Parents’ trust in food safety and healthiness of children’s diets: A TPB model explaining the role of retailers and government. Economia Agro-Alimentare, 2, 1-29. DOI: 10.3280/ecag2-2021oa12284
• Di Giovine, M. A. ve Brulotte, R. L. (2016). Introduction food and foodways as cultural heritage. In Edible identities: Food as cultural heritage (pp. 1-27). Routledge.
• Du Rand, G. E. ve Heath, E. (2006). Towards a framework for food tourism as an element of destination marketing. Current issues in tourism, 9(3), 206-234.
• Duman, H. (2024). Somut olmayan kültürel miras değeri olarak algılanan yöresel yiyeceklere ilişkin satın alma davranışının benlik imajı uyumu teorisi ve planlı davranış teorisi kapsamında incelenmesi: Edremit Körfezi örneği. Yayınlanmamış doktora tezi. Balıkesir Üniversitesi.
• Fornell, C. ve Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1): 39-50.
• George, J. F. (2004). The theory of planned behavior and Internet purchasing. Internet Research, 14(3), 198-212.
• Gürbüz, E. (2018). Pazarlama karması elemanları ve güven. Electronic Turkish Studies, 13(30), 165-178.
• Gürbüz, S. (2019). Sosyal bilimlerde aracı, düzenleyici ve durumsal etki analizleri, Seçkin Yayınevi.
• Hair, Joe F., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2011). PLS-SEM: Indeed a Silver Bullet. The Journal of Marketing Theory and Practice, 19(2), 139–152. https://doi.org/10.2753/MTP1069- 6679190202.
• Hair, J. F., Hult, G. Tomas M., Ringle, C. M. ve Sarstedt M. (2017), A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), (Second Edition). SAGE Publications, Printed in the United States of America. Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2. Baskı). New York: Guilford Press.
• Henseler, J., Ringle, C. M. ve Sarstedt, M. (2015), A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling, Journal of the Academy of Marketing Science, 43, 115–135.
• Hsu, F. C., Robinson, R. N. S. ve Scott, N. (2018). Traditional food consumption behaviour: The case of Taiwan. Tourism Recreation Research, 43(4), 456–469. https://doi.org/10.1080/02508281.2018.1475879.
• Işın, A. ve Ünlüönen, K. (2020). Yerel yiyecek tüketiminde gıda korkusu ve kültürün moderatör etkisi: yabancı turistler üzerine bir araştırma. Yaşar Üniversitesi e-Dergisi, 15(59), 461-479. https://doi.org/10.19168/jyasar.665465.
• Kalenjuk, B., Dercan, B. ve Tesenovic, D. (2012). Gastronomy tourism as a factor of regional development. Ekonomika, Journal for Economic Theory and Practice and Social Issues, 58(3), 136-146. 10.22004/ag.econ.289128.
• Kim, J. J. ve Hwang, J. (2020). Merging the norm activation model and the theory of planned behavior in the context of drone food delivery services: Does the level of product knowledge really matter? Journal of Hospitality and Tourism Management, 42, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2019.11.002.
• Kivela, J., ve Crotts, J. C. (2006). Tourism and gastronomy: Gastronomy’s influence on how tourists experience a destination. Journal of Hospitality & Tourism Research, 30(3), 354–377. doi: 10.1177/1096348006286797.
• Küçük, E. (2011). Planlanmış davranış teorisi çerçevesinde mali müşavir SMMM olma niyetinin altında yatan faktörlerin analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 7(14), 145-162.
• Lee, C. S., Chen, Y. C., Tsui, P. L. ve Chiang, M. C. (2023). Using the theory of planned behavior to examine the sustainable extension of rural food preparation techniques. Agriculture, 13(5), 1012. https://doi.org/10.3390/agriculture13051012.
• Lee, K. S. (2023). Cooking up food memories: A taste of intangible cultural heritage. Journal of Hospitality and Tourism Management, 54, 1-9. Doi: https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2022.11.005.
• Ma, J., Yin, Z., Hipel, K. W., Li, M., ve He, J. (2023). Exploring factors influencing the application accuracy of the theory of planned behavior in explaining recycling behavior. Journal of Environmental Planning and Management, 66(3), 445- 470.
• MacKinnon, D. P., Lockwood, C. M. ve Williams, J. (2004). Confidence limits for indirect effect: Distribution of the product and resampling methods. Multivariate Behavioral Research, 39, 99-128. Malhotra N. K., Dash S. (2011). Marketing research an applied orientation. London: Pearson Publishing
• Mayer, R. C., Davis, J. H. ve Schoorman, F. D. (1995). An integrative model of organizational trust. Academy of Management Review, 20(3), 709-734. Michaelidou, N. ve Hassan, L. (2014). New advances in attitude and behavioural decision-making models. Journal of Marketing Management, 30(5-6), 519-528.
• Mitchell, R., ve Hall, C. M. (2003). Consuming tourists: Food tourism consumer behaviour. In C. M. Hall, L. Sharples, R. Mitchell, N. Macionis, ve B. Cambourne (Edt.), Food tourism around the world: Development, management, and markets (pp. 60–80). Oxford: Taylor & Francis.
• Montaño, D. E. ve Kasprzyk, D. (2008). Theory of reasoned action, theory of planned behavior, and the integrated behavioral model. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath (Eds.), Health behavior and health education: Theory, research, and practice (4th ed., pp. 67–96). Jossey-Bass.
• Mukherjee, A. ve Nath, P. (2007). Role of electronic trust in online retailing: A re‐examination of the commitment‐trust theory. European Journal Of Marketing, 41(9/10), 1173-1202. Nuttavuthisit, K. ve Thøgersen, J. (2017). The importance of consumer trust for the emergence of a market for green products: The case of organic food. Journal of business ethics, 140, 323-337. DOI 10.1007/s10551-015-2690-5.
• Polat, M. (2020). Yöresel yemek imajının destinasyon tercihine etkisi. Doğu Coğrafya Dergisi, 25(43), 183-194. Doi: https://doi.org/10.17295/ataunidcd.712430.
• Rahmat, N., Ramlan, M. N., Ghazali, P. N. A. ve Ngali, N. (2021). Intention to eat traditional food among university students. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 11(13), 127-138.
• Sánchez-Cañizares, S. M. ve López-Guzmán, T. (2012). Gastronomy as a tourism resource: Profile of the culinary tourist. Current Issues in Tourism, 15(3), 229-245. Doi: https://doi.org/10.1080/13683500.2011.589895.
• Savsa, G. S. (2023). Somut olmayan kültürel miras olarak yöresel yemeklerin metaforik incelenmesi: Çanakkale örneği. Turcology Research, 76, 32-38. Doi: https://doi.org/10.5152/JTRI.2023.220613.
• Setyawan, A., Noermijati, N., Sunaryo, S., ve Aisjah, S. (2018). Green product buying intentions among young consumers: Extending the application of theory of planned behavior. Problems and Perspectives in Management, 16 (2), 145-154.
• Shafieizadeh, K., ve Tao, C. W. W. (2020). How does a menu's information about local food affect restaurant selection? The roles of corporate social responsibility, transparency, and trust. Journal of Hospitality and Tourism Management, 43, 232-240.
• Singh, R., Mir, M. A. ve Nazki, A. A. (2024). Evaluation of tourist behavior towards traditional food consumption: validation of extended theory of planned behaviour. Cogent Social Sciences 10(1). Doi:10.1080/23311886.2023.2298893.
• Sio, K. P., Fraser, B. ve Fredline, L. (2021). A Contemporary systematic literature review of gastronomy tourism and destination image. Tourism Recreation Research, 49(2), 312–328. https://doi.org/10.1080/02508281.2021.1997491.
• Smith, S. L. J. ve Xiao, H. (2008). Culinary tourism supply chains: A preliminary examination. Journal of Travel Research, 46(3), 289–299. doi: 10.1177/0047287506303981.
• Solmaz, Y. ve Altıner, D. D. (2018). Türk mutfak kültürü ve beslenme alışkanlıkları üzerine bir değerlendirme. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(3), 108-124.
• Sultan, P., Tarafder, T., Pearson, D. ve Henryks, J. (2020). Intention-behaviour gap and perceived behavioural control-behaviour gap in theory of planned behaviour: Moderating roles of communication, satisfaction and trust in organic food consumption. Food Quality and Preference, 81, 103838. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2019.103838.
• Şahin, E. ve Solunoğlu, A. (2019). Planlı davranış teorisi kapsamında sokak yemeği yeme niyetinin ölçülmesi: Mersin örneği. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 16(3), 383-397.
• Şaşmaz, Z., & Tengilimoğlu, E. (2024). Planlı Davranış Teorisi Bağlamında Gerçekleştirilen Çalışmaların Sistematik Değerlendirmesi; Dergi Park Örneği. Selçuk Turizm ve Bilişim Araştırmaları Dergisi, (5), 23-35.
• Türk Dil Kurumu (TDK). (2024). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ [Erişim Tarihi: 11.07.2024].
• Toksöz, D., ve Aras, S., (2016). Turistlerin seyahat motivasyonlarında yöresel mutfağın rolü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies 4/Special issue1, 174-189. Doi: 10.21325/jotags.2016.29.
• UNWTO, United Nations World Tourism Organization (2012), Global Report on Food Tourism, UNWTO, Madrid. https://webunwto.s3.eu-west-1.amazonaws.com/s3fs-public/2019-09/food_tourism_ok.pdf.
• UNWTO, United Nations World Tourism Organization (2024, 17 Temmuz). #YarınınSeyahatleri, Turizm ve Gastronomi. Unwto. https://www.unwto.org/gastronomy.
• Ural, A. ve Kılıç, İ. (2005). Bilimsel Araştırma Süreci ve SPSS ile Veri Analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
• Ünlüönen, K.& Işın, A. (2018). Türkiye’ye gelen yabancı turistlerin yerel yiyecekleri tüketme niyeti üzerine planlı davranış teorisi kapsamında bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(4), 662-689. DOI:10.21325/jotags.2018.329.
• Verma, V. K. ve Chandra, B. (2018). An application of theory of planned behavior to predict young Indian consumers' green hotel visit intention. Journal of Cleaner Production, 172, 1152-1162. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.10.047.
• Wang, S. W., Ngamsiriudom, W. ve Hsieh, C. H. (2015). Trust disposition, trust antecedents, trust, and behavioral intention. The Service Industries Journal, 35(10), 555–572. https://doi.org/10.1080/02642069.2015.1047827.
• World Food Travel Association (2024). State of the Industry:Food & Beverage Tourismin 2024. www.WorldFoodTravel.org.
• Wu, J. M. L., Tsai, H. ve Lee, J. S. (2017). Unraveling public support for casino gaming: The case of a casino referendum in Penghu. Journal of Travel & Tourism Marketing, 34(3), 398-415. https://doi.org/10.1080/10548408.2016.1182457.
• Yu, W., Han, X., Ding, L. ve He, M. (2021). Organic food corporate image and customer co-developing behavior: The mediating role of consumer trust and purchase intention. Journal of Retailing and Consumer Services, 59, 102377.
• Zağralı, E. ve Akbaba, A. (2015). Turistlerin destinasyon seçiminde yöresel yemeklerin rolü: İzmir Yarımadası’nı ziyaret eden turistlerin görüşleri üzerine bir araştırma. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(40), 6633-6644.