Toplumsal Bir Tip Olarak “Patron”

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 2, 884 - 897, 31.08.2025

Döne Ayhan

https://doi.org/10.33437/ksusbd.1541048

Öz

Toplumsal tip literatürü son dönemde siyasetten aileye, dinden ekonomiye kadar çeşitli alanlarla gelişme göstermiştir. Gündelik hayat ve kültür içerisinden çıkan toplumsal tipler, bulunduğu toplumun kültürel portresini ele vermektedir. Herhangi bir toplumun yaşam dünyasını anlamak için veri sunan toplumsal tipolojiler ekonomi kurumunun aktörlerine dair de izler barındırmaktadır. Toplumsal tiplerin alışılmış ilişki örüntülerini anlamaya yönelik çabası da tam bu noktada elverişli olmaktadır. Bu çalışma, iş hayatının görünen karakteri olan patron toplumsal tipini anlamayı amaçlamaktadır. Çalışma hayatının dinamiklerinde söz sahibi olan patron tipolojisi geçmişten günümüze var olmakla birlikte güncelde farklı niteliklerin gerekliliği de tartışılmaktadır. Bu sebeple toplumsal alandaki pratiklerin değişmesini anlamanın kısa yolu olan toplumsal tipoloji betimleyici teorik bir perspektiften incelenmektedir. Patron toplumsal tipinin iş hayatının vitrini olmasından hareketle hiyerarşi, otorite, statü çerçevesinde bir tipoloji inşa edilmeye çalışılmıştır. Patron toplumsal tipolojisi siyasal, ekonomik, kültürel bağlamıyla görünür olmaktadır. İktidarın somutlaştığı bir tip olarak patron; mekân, değer ve hiyerarşi ekseninde şekillenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Patron , Toplumsal Tip , Patron Tipolojisi , Çalışma Hayatı , Kültür.

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Abbu, H., Mugge, P., Gudergan, G. vd. (2022). Measuring the human dimension of digital leadership for successful digital transformation. Research-Technology Management, 65(3), 39-49. https://doi.org/10.1080/08956308.2022.2048588
• Adair, J. (2003). Not bosses but leaders: how to lead the way to success, Kogan Page.
• Akol, M., Çetin, İ., Aksoy, Y. vd. (2023). Türkiye’de ahlak, etik, iş ahlakı ve işletmenlerdeki yansımaları. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(62), 2472-2480. http://dx.doi.org/10.29228/JOS HAS.68072
• Ali, J. A. (2008). The tyrant executive. Advences in Competitiveness Research. 16 1(2), 1-3.
• Audretsch, D. B. (2019). Entrepreneurship and culture. Eurasian Economic Review. 10, 1-8. https://doi.org/10.1007/s40822-019-00132-2
• Avolio, B. J., Sosik, J. J., Kahai, S. S. & Baker, B. (2014). E-Leadership: re-examining transformations in leadership source and transmission. The Leadership Quarterly, 25(1), 105–131. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2013.11.003
• Aydemir, M.A. (2016). Sosyal alanın tipleştirilmesi: toplumsal tipler. İçinde M. A. Aydemir (Eds.), Toplumsal Tipler (ss.11-32), Açılım Kitap.
• Aydemir, M.A., Ünsal, R. (2024). Parazit toplum: yorgunluk toplumunda hakikati örselemek. İnsan &Toplum, 14(1), 171-195. DOI: dx.doi.org/10.12658/M0727
• Ayhan, D. (2021). Mekânsal aidiyet mekân sosyolojisine yeni bir bakış, Çizgi Kitabevi.
• Baker, U. (2015). Kanaatlerden İmajlara Duygular Sosyolojisine Doğru. H. Abuşoğlu (Çev.), Birikim Yayınları.
• Barhate, B., Dirani, K. M. (2021). Career aspirations of generation Z: A systematic literature review. European Journal of Training and Development.46(1/2),139-157. https://doi.org/10.1108/EJTD-07-2020-0124
• Bauman, Z. (2013). Akışkan Modernite. S. O. Çavuş (Çev.), Can Yayınları.
• Berger, P. L., Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası. Vefa Saygın Öğütle (Çev.), Paradigma Yayınları.
• Bourdieu, P. (2015). Ayrım Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi. D.Fırat-G. Berkkurt (Çev.), Heretik Yayınları.
• Bröckling, U. (2016). The entrepreneurial self: fabricating a new type of subject. London: Sage. https://doi.org/10.4135/9781473921283
• Castells, M. (2019). Ağ Toplumunun Yükselişi. E. Kılıç (Çev.), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Chandler, D. (2011). What women bring to the exercise of leadership. Journal of Strategic Leadership, 3(2), 1-12. https://www.researchgate.net/profile/Diane-Chandler-2/publication/267231231_What_Women_Bring_to_the_Exercise_of_Leadership/links/545bd3040cf249070a7a8062/What-Women-Bring-to-the-Exercise-of-Leadership.pdf
• Çetin, C., Karalar, S. (2016). X, Y ve Z kuşağı öğrencilerin çok yönlü ve sınırsız kariyer algıları üzerine bir araştırma. Yönetim Bilimleri Dergisi, 14(28), 157-197. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/660882
• Dindar, M. (2001). Liderlik, liderlik tarzları ve bir uygulama, [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
• Donnelly, R., Johns, J. (2021). Recontextualising remote working and ıts hrm in the digital economy: an ıntegrated framework for theory and practice. The International Journal of Human Resource Management, 32(1), 84–105. https://doi.org/10.1080/09585192.2020.1737834
• Emren, F. (2019). Toplumsal bir tip: memur, [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Euronews. (2024, August 30). https://tr.euronews.com/2022/11/22/belcikada-haftada-4-gun-calisma-secenegi-yururluge-girdi
• Geçer, R. (2019). Ev kadını: arada kalmış bir kadın tiplemesi, [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Hall, A. (2008). Patron-client relations. The Journal of Peasant Studies. 1(4), 506-509. https://doi.org/10.1080/03066157408437908
• Joseph, F. (2012). Sosyoloji Nedir? N. Çelebi (Çev.), Anı Yayınları.
• Karşu Cesur, Erkilet, A., Taylan, H. H. (2019). Paternalist liderlik ve örgüt kültürü ilişkisi: Sakarya Üniversitesi örneği. Akademik İncelemeler Dergisi. 14(1), 87-116. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.432800
• Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons. 53(1), 59-68. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2009.09.003
• Keskin, R., Pakdemirli, M.N. (2016). Mesleki aidiyet ölçeği: bir ölçek geliştirme, geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 9(43), 2580-2587. DOI:10.17719/jisr.20164317818
• Korllos, T. S. (1994). Uncovering Simmel’s forms and social types ın social settings. International Social Science Review, 69 1(2),17-22. https://www.jstor.org/action/doBasicSearch?Query=social+type&so=rel
• Magee, S. (2019). To be one’s boss: exceptional entrepreneurs and product that sell themselves in urban Poland. Ethnos Jornal of Anthropology. 84(3), 436-457. https://doi.org/10.1080/00141844.2018.1551237
• Marshall. G. (2001). Sosyoloji Sözlüğü. O. Akınhay- D. Kömürcü (Çev.), Bilim ve Sanat Yayınları.
• Mills, C. W. (2007). Toplumbilimsel Düşün. Ünsal Oskay (Çev.), Der Yayınları.
• Narbona, J. (2016). Digital leadership, twitter and pope Francis. Church, Communication and Culture, 1(1), 90-109. https://doi.org/10.1080/23753234.2016.1181307
• Northouse, P. G. (2022). Leadership: theory and practice. USA: Sage publications.
• Oz, A. (2018). Sosyal tip problemi: bir gözden geçirme. A. Günaydın (Çev.), Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 18(18), 357-394. https://doi.org/10.30767/diledeara.472653
• Özbay, C. (2016). Cinsiyet ve liderlik: erkeklik ve vasıf, İçinde M. L. Yıldız (Eds.)., Liderlik Çalışmaları (ss. 269-290), Beta Yayıncılık.
• Özil, H. (2021). Hane halkı ekonomisinde piyasa tiplerini anlamak: Bankacı ve kargocu. Sosyoloji Divanı, 18, 97-114.
• Özkan, M., Solmaz, B. (2015). The changing face of the employees- generation z and their perceptions of work (a study applied to university students), Procedia Economics and Finance, 26, 476–483. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00876-X
• Özmen, Z. (2015). Beyaz yakalı yaşam tarzları: istanbul ve ankara örneğinde nitel bir analiz, [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Schütz, Alfred (2018). Fenomenoloji ve Toplumsal İlişkiler. A. Akan, S. Kesikoğlu (Çev.), Heretik Yayıncılık.
• Shashankananda, S. (2007). Transformation leadership: the ınner experience. Growth, 35(1), 27-33. https://scholar.google.com/scholar?hl=tr&as_sdt=0%2C5&q=BOSS+&btnG
• Silinevica, I., Meirule, L. (2019). Generation Z enters into the latvian business environment. Latgale National Economy Research. 1(11), 97. DOI:10.17770/lner2019vol1.11.4317
• Simmel, G. (2015). Bireysellik ve Kültür, T. Birkan (Çev.), Metis Yayınları.
• Sunar, L. (2020). Türkiye’de mesleki itibar: dönüşen çalışma hayatı ve mesleklerin sosyal konumu. Journal of Economy Culture and Society. (1), 29-59. https://doi.org/10.26650/JECS2020-0053
• Tam, M. S. (2020). Sosyal medya kullanım motivasyonlarının, sosyal medya fenomenlerinin kanaat önderliği rolü üzerine etkisi, [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Uğurbulduk, H., Efeoğlu, E. (2021). Z kuşağı, değerleri ve çalışma hayatından beklentileri. İçinde V. Temel (Eds.)., Insac Academic Developments On Social and Education Sciences, (ss.55-73), Duvar Yayınları.https://www.researchgate.net/profile/Rukiye-Arslan/publication/356727868_Academic_Developments_on_Social_and_Education_Sciences/links/61a8eb6250e22929cd3ee2cc/Academic-Developments-on-Social-and-Education-Sciences.pdf#page=55
• Ushaka Adie, B., Tate, M., Valentine, E. (2024). Digital leadership in the public sector: a scoping review and outlook. Internaitonal Review of Public Administration, 29(1), 42-58. https://doi.org/10.1080/12294659.2024.2323847
• Ünsaldı, L. (2014). Sürekli bir tematikleştirme çabası olarak sosyoloji: birkaç epistemolojik izahat ve kavramsal yaratıcılığa çağrı: çakalın sosyolojisine davet. Sosyoloji Divanı (3), 13-37.
• Vranken, I., Devos, S., Vandenbosch, L. (2023). Counter-stereotypical career-related media content and adolescents’ professional sexism: a longitudinal study of woman boss television series and social media posts. Sex Roles 89, 288-310. https://doi.org/10.1007/s11199-023-01391-9
• Weber, M. (2008). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu, Z. Gürata (Çev.), Ayraç Yayınları.
• Weber, M. (2013). Bürokrasi ve Otorite. B. Akın (Çev.), Adres Yayınları.
• Willemyns, M., Gallois, C, C., Callan, V.J. (2010). Trust me, ı'm your boss: trust and power in supervisor–supervisee communication. The International Journal of Human Resource Management. 14(1), 117-127. https://doi.org/10.1080/09585190210158547
• Yanagisako, S. J. (2013). Transnational family capitalism: producing “made in Italy” in China. İçinde S. McKinnon- F. Cannell (Eds)., Vital Relations: Modernity and the Persistent Life of Kinship, (ss.63–84). Santa Fe: School for Advanced Research Press.
• Yoo, J.W., Roh, S., Tripathi, S., Jang, H. (2024). Digital leadership within large South Korean firms. Asia Pacific Business Review, 1-23. https://doi.org/10.1080/13602381.2024.2332734
• Zapalska, A. (1997). A profile of woman entrepreneurs and enterprises in Poland. Journal of Small Business Management, 35(4), 76-82.
• Zencirkıran, M. (2020). Sosyoloji. Dora Yayınları.