Araştırma Makalesi

Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824)

Cilt: 22 Sayı: 3 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR

Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824)

Öz

Bu çalışma, Tatar kökenli din adamı Muhammedcan Hüseyinov’un Rus Çarlığı’nın idari ve siyasi stratejileri çerçevesinde Batı Türkistan’da üstlendiği gizli rolü incelemektedir. Orenburg Müslüman Ruhani İdaresi (OMRİ)’nin ilk müftüsü olarak atanan Hüseyinov, yerel elitlerle kurduğu ilişkiler aracılığıyla Rus yönetimine meşruiyet sağlamış, sadakat yeminleri toplamış ve yeni idari yapının benimsenmesini kolaylaştırmıştır. Hüseyinov’un 1805 tarihli “Plan” raporu, onun sadece dinî bir otorite değil, aynı zamanda bölgesel istihbarat ve idari planlamada etkin bir aktör olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda çalışma, Rus Çarlığı’nın dinî kurumları bir yönetim aracı olarak nasıl kullandığını ve bu kurumlar aracılığıyla yürüttüğü kontrol politikalarını, Hüseyinov örneği üzerinden somutlaştırarak ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arhiv vneşney politiki Rossiyskoy imperii (AVPRİ),
  2. Fond 122 Opis 1, 1730-1731 god, Delo 1, List 45 ob.
  3. Gosudarstvennıy arhiv Orenburgskoy oblasti (GAOO):
  4. GAOO, Fond 6, Opis 17, Delo 146, List 14 ob.
  5. GAOO, Fond 2, Opis 1, Delo 430, List 151-153.
  6. Rossiyskiy gosudarstvennıy istoriçeskiy arhiv (RGİA)
  7. RGİA, Fond 1291, Opis 81, Delo 52a, List 132.
  8. RGİA, Fond 821, Opis 3, Delo 117, List 24–29.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

7 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

18 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Ava, H. (2025). Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 1471-1486. https://izlik.org/JA96FZ86XJ
AMA
1.Ava H. Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22(3):1471-1486. https://izlik.org/JA96FZ86XJ
Chicago
Ava, Hadi. 2025. “Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824)”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 (3): 1471-86. https://izlik.org/JA96FZ86XJ.
EndNote
Ava H (01 Aralık 2025) Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 3 1471–1486.
IEEE
[1]H. Ava, “Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824)”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 3, ss. 1471–1486, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96FZ86XJ
ISNAD
Ava, Hadi. “Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824)”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/3 (01 Aralık 2025): 1471-1486. https://izlik.org/JA96FZ86XJ.
JAMA
1.Ava H. Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22:1471–1486.
MLA
Ava, Hadi. “Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824)”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 3, Aralık 2025, ss. 1471-86, https://izlik.org/JA96FZ86XJ.
Vancouver
1.Hadi Ava. Batı Türkistan’da Bir Rus Müftüsü: Muhammedcan Hüseyinov (1785-1824). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2025;22(3):1471-86. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96FZ86XJ

KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi ULAKBİM-TR Dizin tarafından dizinlenen hakemli ve bilimsel bir dergidir.