Yenilenmiş Bloom Taksonomisi ve PISA Okuma Becerileri Yeterliklerine Göre 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Tema Değerlendirme Sorularının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada 7. sınıf Türkçe ders kitabındaki tema değerlendirme soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisi ve PISA okuma beceri yeterliklerine göre incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme kullanılmıştır. Verilerin toplanmasında “Yenilenmiş Bloom Taksonomisi Bilişsel Alan Basamakları Formu (YBT)” ile “PISA Okuma Becerileri Yeterlik Düzeyleri ve Ölçütleri Formundan” yararlanılmıştır. Veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda tema değerlendirme soruları incelendiğinde YBT’ye göre çözümleme, değerlendirme, yaratma bilişsel alan basamaklarına uygun sorulara daha az yer verilirken soruların %91,93’ünün hatırlama, anlama ve uygulama bilişsel alan basamaklarına karşılık geldiği belirlenmiştir. PISA yeterlik düzeylerine göre ise 4, 5 ve 6. düzeye ilişkin sorulara hiç yer verilmediği veya oldukça az sayıda yer verildiği, soruların %88,7’sinin 1, 2 ve 3. düzeyleri karşıladığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte kitaptaki tema değerlendirme soru türlerinin %77’sinin çoktan seçmeli ve kısa cevaplı sorulardan oluştuğu; betiksel boşluk, c testi, gereksiz sözcükleri belirleme gibi çeşitli yapıda soru türlerine yer verilmediği görülmüştür. Soru içeriklerinin yaratıcılık, problem çözme, eleştirel düşünme gibi üst bilişsel becerileri değerlendirmeye dönük biçimde iyileştirilmesi gerektiği ortaya koyulmuştur. Araştırmadan elde edilen tespit ve öneriler, yeni 2024 öğretim programı çerçevesinde geliştirilecek olan ders kitabı hazırlama sürecinde yetkili kurum ve kuruluşlar ile yazarlara soru yapıları ve düzeyleri açısından kaynak oluşturacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Yenilenmiş Bloom Taksonomisi
• PISA okuma yeterliği
• soru türleri

Destekleyen Kurum

TUBİTAK

Proje Numarası

1919B012305061

Etik Beyan

Araştırma “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde geçen tüm kurallara uygun biçimde yürütülmüştür. Yönergede yer alan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” bölümünde geçen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

Teşekkür

Bu araştırma 1919B012305061 numaralı proje olarak TÜBİTAK tarafından desteklenmiştir. Destekleri için TUBİTAK’a teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Amanvermez İncirkuş, F. ve Özçetin, K. (2021). Türkçe ders kitaplarındaki metni anlama sorularının eleştirel düşünme becerilerine göre incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (22), 290-311.
2. Altun, K. ve Yıldız, D. (2023). Yenilenmiş Bloom Taksonomisi ve PISA okuma becerileri yeterliklerine göre 8. sınıf Türkçe ders kitabı tema değerlendirme sorularının incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi,24(1),90-106.
3. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-15.
4. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi
6. Benzer, A. (2019). Türkçe ders kitaplarının PISA okuma yeterlik düzeyleri ile imtihanı. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 7(2), 96-109.
7. Batur, Z., Ulutaş, M. ve Beyret, T. N. (2019). 2018 LGS Türkçe sorularının PISA okuma becerileri hedefleri açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 48(1), 595-615.
8. Creswell, J. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri, beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma desenleri (3. Baskı). Ankara: Siyaset Kitabevi.

9. Çeçen, M. A. ve Kurnaz, H. (2015). Ortaokul Türkçe dersi öğrenci çalışma kitaplarındaki tema değerlendirme soruları üzerine bir araştırma. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 7(02), 11.
10. Çelebi, M. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
11. Çeliktürk Sezgin, Z. ve Gedikoğlu Özilhan, Y. G. (2019). 1.-8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metne dayalı anlama sorularının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(2), 353-367.
12. Çevik, A. ve Güneş, F. (2017). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 272-286
13. Durukan, E. ve Demir, E. (2017). 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe dersi öğrenci çalışma kitaplarındaki etkinliklerin bloom’un yenilenmiş taksonomisine göre sınıflandırılması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(3), 1619-1629.
14. Dursun, A. ve Aydın Parim, G. (2014). YGS 2013 matematik soruları ile ortaöğretim 9. sınıf matematik sınav sorularının Bloom taksonomisine ve öğretim programına göre karşılaştırılması. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, özel sayı 1(4), 17-37.
15. Diker Coşkun, Y. (2013). Türkçe ders kitaplarının PISA sınavı okuma ölçütleri açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(26), 22-43.
16. Eroğlu, D. ve Sarar Kuzu, T. (2014). Türkçe ders kitaplarındaki dilbilgisi kazanımlarının ve sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre değerlendirilmesi. Başkent University Journal of Education, 1(1), 72-80.
17. Garinger, D. (2002). Textbook selection for the ESL classroom. Center for Applied Linguistics Digest, 2(10).
18. Gül Koşar, T. ve Kavruk, H. (2024). 2018-2023 LGS Türkçe sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisi açısından incelenmesi. BUGU Dil ve Eğitim Dergisi, 5(1), 45-59.
19. Gürbüz Us, R.ve Ercan Güven, A. N. (2022). Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan beceri temelli Türkçe sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi açısından ele alınması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(2), 426-445. https://doi.org/10.19171/uefad.1078375
20. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
21. Karakaş Yıldırım, Ö. (2020). 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki yazma etkinliklerinin Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 315-325.
22. Kanık Uysal, P. (2022). Türkçe dersi sınavlarında yer alan soruların üst düzey düşünme becerileri açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(1), 136-156.
23. Kır, T., Kırman, E. ve Yağız, S. (2021). Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Türkçe ders kitabı. MEB Yayınları.
24. Kaya Özgül, B. ve Çetinkaya Özdemir, E. (2022). İlkokul Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerle ilgili anlam kurma sorularının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(4), 758-774.
25. Lister, R. (2006). Driving learning via criterion-referenced assessment using Bloom’s Taxonomy. Proceedings of the Assessment in Science Teaching and Learning Symposium, 80-85.
26. Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Türkçe dersi öğretim programı. Ankara.
27. Milli Eğitim Bakanlığı (2022). PISA 2022 Türkiye raporu. Ankara: MEB yayınları.
28. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkçe öğretim programı. Ankara.
29. Nayef, E.G., Yaacob, N.R. & Ismail, H.N. (2013). Taxonomies of Educational Objective Domain, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 3(9), 165-175.
30. Oral,B. ve Çoban,A.(2020). Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
31. Oryaşın, U. (2021). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin Yenilenen Bloom Sınıflandırması’na göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(3), 820-832.
32. Sallabaş, M. E. ve Yılmaz, G. (2020). Türkçe ders kitabı’nda bulunan metin altı sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 586-596.
33. Sarıkaya, B. ve Şakiroğlu, Y. (2021). KKTC Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin Yenilenmiş Bloom Sınıflandırması’na göre incelenmesi: 6. sınıf Türkçe ders kitabı örneği. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (25), 273-296.
34. Sur, E. (2022). Türkçe ders kitaplarında yer alan metin altı soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(1), 430-451.
35. Sarar Kuzu, T. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki metin altı sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisindeki hatırlama ve anlama bilişsel düzeyleri açısından incelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 37(1), 58-76. Truschel, J. & Deming, W. E. (2007). What tutors can do to enhance critical thinking skills through the use of Bloom’s Taxonomy. The association fort he tutoring profession provides these articles as a service to its membership and the tutoring profession.
36. Yıldız Çintaş, D. (2015). Türkçe dersi sınav sorularının yeniden yapılandırılan Bloom taksonomisine göre analizi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 14(2), 479-497.
37. Yıldız, D. (2021). Türkçe ve Türk dili-edebiyatı öğretmenlerinin gözünden PISA’daki okuma becerisi ve Türkiye’nin performansı: Bir odak grup görüşmesi. Journal of Qualitative Research in Education, 27, 208-231.
38. Yıldırım, A. (2024). Türkçe ders kitaplarının PISA okuma becerileri alanındaki metinler ve sorular bağlamında değerlendirilmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir.