Aşfak Ahmed’in Terakki İblisi ka Naç Adlı Hikâyesinde İlerleme Anlayışının Sorgulanması

Öz

Bu çalışma, Aşfak Ahmed’in Zaviya kitabının ikinci cildinde yer alan Terakki İblisi ka Naç adlı hikâye üzerinden ilerleme kavramının ideolojik, ahlâkî ve kültürel boyutlarını incelemektedir. Yazar, modernleşmenin ve teknolojik dönüşümün maddi kazanımlar üzerine inşa edildiğinde toplumsal refah, maneviyat ve ahlâkî dengeyi zayıflattığını ileri sürmektedir. Hikâyede yenilik ve terakki gibi kavramların kaliteyi garantilemediği vurgulanmakta; bu durum değişim ile iyileşme ayrımının önemini ortaya koymaktadır. Ahmed’in eleştirel bakışı, modernleşme ile geleneksel değerler arasındaki gerilimi, maddi kültürün insan ruhunu ve kültürel hafızayı zayıflattığını ortaya koymaktadır. Öyküde, tüketim odaklı gelişmenin, insanları içsel bir boşluğa sürüklediğini belirten yazar, ilerlemenin yalnızca teknolojik ve ekonomik kazanımlarla değil; aynı zamanda vicdanî farkındalık, maneviyat ve toplumsal sorumlulukla desteklendiğinde anlamlı olacağını vurgulamaktadır. Bu bağlamda, Ahmed’in anlatısı, modernleşme ideolojisine yönelik bir itiraz, geleneksel değerlere yeniden dönüş çağrısı niteliğindedir. Metin analizine dayalı nitel bir çalışma ile ele aldığımız bu çalışmada, Terakki İblisi ka Naç hikâyesi yalnızca modernlik ve ilerleme eleştirisi değil; aynı zamanda bireyin özüne, toplumuna ve tarihe dönmesi gerektiğini vurgulayan önemli bir eserdir.

Anahtar Kelimeler

• Aşfak Ahmed
• Hikâye
• İlerleme
• Modernlik

Kaynakça

1. Ahmad, A. (2006). Zaviya (C. 2). Book Corporation.
2. Ahmed, E. (2010). Efsane: Eyk Sadi ka Kıssah. Faysalabad: Misali Publishers. Ashfaq Ahmed. (t.y.).Https://www.prideofpakistan.com/. 10 Haziran 2025 tarihinde https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Ashfaq-Ahmed/390 adresinden erişildi.
3. Ashfaq Ahmed Biography in Urdu. (2025).Urdunotes.com.
4. Bano, R., Selma ve Bibi, S. (2022). Eşfak Ahmed ke Efsanon meyn Afaki Mouzuat-u-Masail. Mahez, 2(3), 44-56.
5. Bari, A., Sumera, K., Maratab, B. ve Sherazi, B. I. (2015). Translation of “Salute to Non-Degree Technologists” by Ashfaq Ahmed’ into English. International Journal of English Language Teaching, 2(3), 15-22.
6. Baştürk Özdemir, N. (2019). Eşfak Ahmed’i̇n Hayati ve Eserleri̇. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doğu Dilleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı Urdu Dili Ve Edebiyatı Bilim Dalı.
7. Fetihpuri, F. (1982). Urdu Efsane aur Efsane Nigari. Urdu Akademi Sindh.
8. Irfan, S. (2019). Ashfaq Ahmed: Biography and Books Details. Urdu Writers. https://theurduwriters.com/ashfaq-ahmed/ adresinden erişildi.

9. Khan, M. A. ve Sarfraz, R. (2024). Eşfak Ahmed ke Efsanon meyn tehzib-u-Sekafet ki Peyşkeş. Tahqeeq-o-Tajzia, 4(2), 70-81.
10. Müfti, M. (2001). Alakh Nagri. Al Faisal Publishers.
11. Soydan, C. (Çev.). (2018). Pakistan-Hindistan Öyküleri. Hece Yayınları.