AN ASSESSMENT OF THE STRUCTURAL TRANSFORMATION OF THE TURKIYE ECONOMY

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 3, 1442 - 1455, 31.12.2025

Hüseyin Ağır , Ferid Önder

Öz

The concept of structural transformation, discussed in economic literature since the 1950s, is defined as the shift in the share of agriculture, industry and services in GDP and employment over time from agriculture to the services sector. In developed economies, the share of agriculture in GDP has generally fallen below 2 per cent over time, while the share of the services sector has risen above 70 per cent. In contrast, statistics for developing countries show a heterogeneous structure, with sectoral shares differing from those in developed countries.
This study describes the structural transformation process of the Türkiye Economy using data from the period 1960-2023, examining the shares of sectors in GDP and employment. It concludes that the dynamics of structural transformation in Turkey, which is in the upper-middle-income group, are similar to those in developing countries.

Anahtar Kelimeler

Structural Transformation , Sectoral GDP , Upper Middle Income Countries , Türkiye

TÜRKİYE EKONOMİSİNİN YAPISAL DÖNÜŞÜMÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

1950’li yıllardan itibaren iktisat literatüründe tartışılan yapısal dönüşüm kavramı, bir ekonomide tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin GSYİH ve istihdam içindeki paylarının zamanla tarımdan hizmetler sektörüne doğru kayması olarak ifade edilmektedir. Gelişmiş ekonomilerde tarımın GSYİH içindeki payının zaman içerisinde genel bir görünüm olarak yüzde 2 seviyesinin altına gerilediği, hizmetler sektörü payının ise yüzde 70 seviyelerinin üzerine çıktığı görülmektedir. Buna karşılık, gelişmekte olan ülke istatistikleri heterojen bir yapı sergilerken, sektörel payların gelişmiş ülke örneklerine benzemediği anlaşılmaktadır.
Bu çalışma, Türkiye ekonomisinin yapısal dönüşüm sürecini 1960-2023 dönemi verilerini kullanarak, sektörlerin GSYİH ve istihdam içindeki payları üzerinden betimsel olarak incelemektedir. Üst orta gelir grubunda yer alan Türkiye’nin yapısal dönüşüm dinamiklerinin, gelişmekte olan ülkelerle benzerlik taşıdığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yapısal Dönüşüm , Sektörel GSYİH , Üst Orta Gelirli Ülkeler , Türkiye

Etik Beyan

etik beyana gerek yoktur.

Kaynakça

• Akcan, M.B. ve Azazi, H. (2022). İstihdam oluşturmayan büyümenin sektörel analizi: Türkiye örneği. Journal of Management and Economics Research, 20(1), 227-246.
• Akkoç, U. ve Şahin, H. (2019). “Ülkeler arası gelir yakınsaması: dinamik panel veri yöntemi ile beta yakınsaması tahmini”, Eurasian academy of sciences eurasian business & economics journal, 20: 194- 212.
• Albayrak, M. (2022). Sanayi ve hizmet sektörleri istihdamı ile ekonomik büyüme ilişkisi. S. O. Küpeli ve A. Fidan (Ed.), Sosyal Bilimlerde Disiplinler Arası Çalışmalar – I, ss. 85-105. Efe Akademi Yayınları. İstanbul.
• Alhowaish, A.K. (2014). Does the service sector cause economic growth? Empirical evidence from Saudi Arabia. Global Studies Journal, 7(2), 1-6.
• Altun, Y. ve İşleyen, Ş. (2019). Türkiye’de iktisadi büyüme ile sanayi sektöründe istihdam arasındaki ilişkinin ARDL sınır testi yaklaşımı ile ekonometrik analizi: 1991–2017. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (17), 657-676.
• Atik, H. (2000). Hizmet ekonomisi göstergeleri ve Türkiye. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(1), 33–49. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibd/issue/2681/35162 (Erişim tarihi: 01.09.2024).
• Barro, R. and Martin, X.S. (1992). Convergence. Journal of Political Economy, 100, 223-251.
• Barro, R., Sala-i Martin, X., Blanchard, O. and Hall, R.E. (1991). Convergence across states and regions. Brooking papers on economic activity, 1991 (1), 107-182.
• Barro, R.J. (1991). “Economic growth in a cross-section of countries”, Quarterly journal of economics, 106(7): 407-443.
• Barro, R.J., and Sala-i-Martin, X. (1995). Economic growth. McGraw-Hill.
• Bello, M.O. and Ch’ng, K.S. (2022). “Convergence in energy intensity of GDP: Evidence from West African countries”, Energy, 254 Part A, September, 124217.
• Bernard, A. and Jones, C. (1996). Productivity and convergence across U.S. States and industries. Empirical Economics , 21, 113-135.
• Carree, M., Klomp, L. and Thurik, A. (2000). Productivity convergence in OECD manufacturing industries. Economic Letters, 66, 337-345.
• Chenery, H.B. (1979). Structural change and development policy. Oxford University Press. New York.
• Dinç, Ö.G. (2022). Türkiye’de tarım, sanayi ve hizmet sektörleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Bootstrap Toda-Yamamoto nedensellik testi. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2, 226-233.
• Fei, J.C.H. ve Ranis, G. (1961). A theory of economic development. American Economic Review, 51, 533–565.
• Harris, R.R. and Trainor, M. (1999). Manufacturing industries in the UK: Was there convergence during the 1968-1992 period. Scottish Journal of Political Economy, 46 (5), 552-569.
• Herrerias M.J. and Liu G. (2013). “Electricity intensity across Chinese provinces: new evidence on convergence and threshold effects”, Energy Economics, 36, March: 268-276.
• Hirschman, A.O. (1958). The Strategy of Economic Development. Yale University Press. New Haven, Conn.
• http-1. Ekonomik Faaliyetlerin İsrtatistiki Sınıflaması, Nace.Rev.2),
• https://data.tuik.gov.tr/Bulten/DownloadFile?p=TtkFY5dKDJKSEnDv5YUg8tlDdLTVqQNDA4EkNqCt8 E0BxpJh3ctvY0fd6HyQk4bU9lC4m6kg0dEhvGFIW47TI6hJsNKB7e/L3peB0dfM0t0=, (Erişim Tarihi: 15.08.2025).
• http-2. Dünya Bankası Gelir Grubu Sınıflaması,
• https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for2024-2025, (Erişim Tarihi: 05.08.2025).
• Inada, K. (1963). “On a two-sector model of economic growth: comments and a generelization,” The Review of Economic Studies, 30 (2), 119-127.
• Islam, N. (2003). “What we have learnt from convergence debate?”, Journal of Economic Surveys, 17(3): 309-354.
• İncekara, A. ve Gürbüz, A.Ş. (2023). Türkiye ekonomisinde yapısal dönüşüm: Üç sektör teorisi çerçevesinde bir analiz. Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye Ekonomisi.
• https://iupress.istanbul.edu.tr/tr/book/cumhuriyetin-100-yilinda-turkiyeekonomisi/chapter/turkiye-ekonomisinde-yapisal-donusum-uc-sektor-teorisi-cercevesinde-bir-analiz (Erişim tarihi: 05.09.2024).
• Kar, M. ve Ağır, H. (2016). “Türkiye’de beşeri sermaye ve ekonomik büyüme ilişkisi: Eşbütünleşme yaklaşımı ile nedensellik testi, 1926-1994”, Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 6(11): 51-68.
• Karagöl, E. ve Saraç, T. (2010). Türkiye’de bölgesel gelir yakınsaması: Panel birim kök testi yaklaşımı. Ekonometri ve İstatistik Dergisi, 12, 65–85.
• Korap, L. (2010). An essay upon testing economic convergence hypothesis with time series panel unit root methods for the OECD Countries. MPRA Paper No. 29644, Munich Personal RePEc Archive.
• Kuznets, S. (1973). Modern economic growth: Findings and reflections. American Economic Review, 63(3), 247-258.
• Lewis, W.A. (1954). Economic development with unlimited supplies of labor. Manchester School, 22, 139-191.
• Mert, N. ve Abdioğlu, Z. (2021). Türkiye’de tarım, sanayi ve hizmet sektörleri arasındaki nedensellik ilişkisinin analizi. Sosyoekonomi, 29(50), 317–336.
• Özcan, B. (2017). Türkiye’de bölgesel yakınsama analizi: Panel veri yaklaşımı. Atatürk Üniversitesi İİBF Dergisi, 31(3), 523–542.
• Özek, Y. ve Ergür, H.O. (2020). Kırılgan Beşli Ülkelerinde Finansal Yakınsamanın Birim Kök Testleri İle Analizi. Kesit Akademi Dergisi, (23), 237-245.
• Rodrik, D. (2013). Unconditional convergence in manufacturing. The Quarterly Journal of Economics, 128 (1), 165-204.
• Solow, R. (1956). “A Contribution to the Theory of Economic Growth”, Quarterly Journal of Economics, 70(1): 65-94.
• Tekin Koru, A. ve Dinçer, N.N. (2018). Türkiye’de sanayi ve hizmet sektörleri. İktisat ve Toplum, 88 (Şubat), 5–11.
• Telli Üçler, Y. (2022). Türkiye’de sektörler itibari ile istihdam-büyüme ilişkisi. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 7(21), 148-160.
• Timmer, C. and Akkus, S. (2008). The structural transformation as a pathway out of poverty: analytics, empirics and politics. Center for Global Development Working Paper. https://ideas.repec.org/p/cgd/wpaper/150.html (Erişim tarihi: 10.08.2024).
• Turhan, Ş. ve Erdal, B. (2022). Ekonomik büyüme ve tarımsal istihdam. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(1), 66–74.
• TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu). (2025). Üretim yöntemiyle GSYİH.
• https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=D%C3%B6nemsel-Gayrisafi-Yurt-%C4%B0%C3%A7iHas%C4%B1la-II.-%C3%87eyrek:-Nisan-Haziran,-2024-53754&dil=1 (Erişim tarihi: 17.09.2025). WDI (World Development Indicators). (2025). World Development Indicators -
• https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators (Erişim tarihi: 22.08.2025).
• Yakışık, H. ve Fikirli, Ö. (2015). Yapısal dönüşüm ve dönüşümün yapısı: Türkiye örneği. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 112-128.
• Yazgan, Ş., Ceylan, R. Ve Mollavelioğlu, M.Ş. (2018). Seçilmiş NATO ülkelerinde askeri harcamaların yakınsaması: Doğrusal olmayan birim kök testinden kanıtlar. Akdeniz Üniversitesi İİBF Dergisi, 37, 118–132.
• Yıldırım, U. ve Engeloğlu, Ö. (2023). Türkiye’de sektörel istihdam ve ekonomik büyüme ilişkisi: Saklı eş bütünleşme ve asimetrik nedensellik testi. Fiscaeconomia, 7(2), 1445-1473.