TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ UYGULAMALARININ ÇALIŞANLARIN İŞ TATMİNİ VE İŞTEN AYRILMA NİYETİ ALGILARI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNDE KURUMSAL İMAJIN ARACILIK ROLÜ

Öz

Bu araştırmada, toplam kalite yönetimi uygulamalarının çalışanların iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde kurumsal imajın aracılık rolünün araştırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi çalışanlarından anket yoluyla veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda SmartPLS 4 istatistik paket programı kullanılarak yapısal eşitlik modeli oluşturulmuştur. Bu kapsamda ölçüm modeline ilişkin güvenilirlik ve geçerlilik analizleri ile yapısal modele ilişkin yol katsayıları, açıklayıcılık düzeyi (R²) ve hipotez testleri bootstrap yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ayrıca katılımcıların demografik özelliklerine ilişkin frekans ve yüzde analizleri SPSS 27 istatistik paket programı aracılığıyla yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre toplam kalite yönetimi uygulamalarının iş tatmini, işten ayrılma niyeti ve kurumsal imaj üzerinde anlamlı etkilerinin olduğu saptanmıştır. Bunun yanında kurumsal imajın da iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerinde anlamlı etkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca toplam kalite yönetimi uygulamalarının iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde kurumsal imajın aracılık rolünü üstlendiği saptanmıştır. Bu araştırmanın işletmelerin toplam kalite yönetimi uygulamalarını çalışan memnuniyetini artıracak şekilde geliştirmelerine, kurumsal imajlarını güçlendirmelerine ve çalışanların işten ayrılma niyetlerini azaltmalarına yönelik stratejiler oluşturmalarına yönelik katkıları sağlaması beklenmektedir. Araştırma bulgularının işletme yöneticilerine insan kaynakları politikaları ile kalite odaklı yönetim stratejilerinin geliştirilmesi ve uygulanması süreçlerinde daha etkili kararlar alma konusunda rehberlik edebileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Toplam kalite yönetimi uygulamaları
• kurumsal imaj
• iş tatmini
• işten ayrılma niyeti

Destekleyen Kurum

Bu çalışma 2024/1 döneminde Tubitak 2209-A kapsamında desteklenen "Toplam Kalite Yönetimi Uygulamalarının Kurumsal İmaj İle Çalışanların İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyeti Algıları Üzerindeki Etkilerinin Araştırılması: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Örneği" başlıklı proje kapsamında desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012470937

Etik Beyan

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulundan 135636/2025-213 sayılı ve 29.05.2025 tarihli etik kurul onayı alınmıştır.

The Mediating Role of Corporate Image in the Effects of Total Quality Management Practices on Employees’ Job Satisfaction and Intentıon to Leave Perceptions

Öz

This study aimed to investigate the mediating role of corporate image in the effect of total quality management (TQM) practices on employees’ job satisfaction and intention to leave. To this end, data were collected through a survey administered to employees of Ağrı İbrahim Çeçen University, who were selected via purposive sampling. Based on the collected data, a structural equation model was developed using the SmartPLS 4 statistical software package. Within this framework, reliability and validity analyses of the measurement model, together with structural model analyses, including path coefficients, explanatory power (R²), and hypothesis testing, were conducted using the bootstrap method. Additionally, frequency and percentage analyses regarding the participants’ demographic characteristics were performed using the SPSS 27 statistical software package. Research findings indicated that TQM practices significantly affected job satisfaction, intention to leave, and corporate image. Furthermore, it was found that corporate image also had significant effects on job satisfaction and intention to leave. Additionally, corporate image was shown to mediate the effect of TQM practices on job satisfaction and intention to leave. This study is expected to offer practical contributions for organizations seeking to enhance TQM practices, thus increasing employee satisfaction, strengthening corporate image, and reducing employees’ intention to leave. Moreover, the findings of this study are expected to guide business managers in making more effective decisions when developing and implementing human resources policies and quality-focused management strategies.

Anahtar Kelimeler

• Total quality management practices
• corporate image
• job satisfaction
• intention to leave

Destekleyen Kurum

This study was supported by a project funded under the TÜBİTAK 2209-A University Students Research Projects Support Program in the 2024/1 funding period.

Proje Numarası

1919B012470937

Kaynakça

1. Akbulut, Ö. ve Çapık, C. (2022). Çok değişkenli istatistiksel analizler için örneklem büyüklüğü. Journal of Nursology, 25(2), 111-116. https://izlik.org/JA44BU96BB
2. Akgündüz, Y. ve Eryılmaz, G. (2018). Does turnover intention mediate the effects of job insecurity and co-worker support on social loafing?. International Journal of Hospitality Management, 68, 41-49. http://dx.doi.org/10.1016/j.ijhm.2017.09.010
3. Aktan, C. C. (2012). Organizasyonlarda toplam kalite yönetimi. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(2), 249-256.
4. Alnıaçık, E., Pamuk, M. ve Alnıaçık, Ü. (2020). Kurumsal imajın bağlılık, iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkileri: sağlık çalışanları üzerinde bir araştırma. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 6(4), 43-55.
5. Alnıaçık, U., Ciğerim, E., Akçin, K. ve Bayram, O. (2011). Independent and joint effects of perceived corporate reputation, affective commitment, and job satisfaction on turnover intentions. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 24, 1177-1189. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.09.139
6. Bakan, İ., Doğan, İ. F., Koçdemir, M. ve Oğuz, M. (2018). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(12), 205-226.
7. Bal, M. (2012). Çalışan personelin kurumsal imaj oluşumuna etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 219-241.
8. Biçer, E. B., Ekinci, H. ve Naldöken, Ü. (2012). Toplam kalite yönetimi (TKY)'nin kurumsal imaj üzerine etkileri: Yönetici görüşleri üzerine bir araştırma. Verimlilik Dergisi, (2), 35-48.

9. Boz, D., Duran, C. ve Behdioğlu, S. (2018). Örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgütsel yenilikçiliğin toplam kalite yönetimi uygulamaları üzerindeki etkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (58), 160-184.
10. Büyükgöze, T. (2012). Çalışanların kurumsal imaj algılaması ile motivasyonu arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Byrne, B. M. (2016). Adaptation of assessment scales in cross-national research: Issues, guidelines, and caveats. International Perspectives in Psychology, 5(1), 51-65. https://doi.org/10.1037/ipp0000042
12. Çizel, B., Selçuk, O., ve Atabay, E. (2020). Ortak Yöntem Yanlılığı Üzerine Sistematik Bir Yazın Taraması. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 31(1), 7-18. https://doi.org/10.17123/atad.713552
13. Dahlgaard-Park, S. M., Reyes, L. & Chen, C. K. (2018). The evolution and convergence of total quality management and management theories. Total Quality Management & Business Excellence, 29(9-10), 1108-1128. https://doi.org/10.1080/14783363.2018.1486556
14. Dai, Y. D., Zhuang, W. L. & Huan, T. C. (2019). Engage or quit? The moderating role of abusive supervision between resilience, intention to leave, and work engagement. Tourism Management, 70, 69-77. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.07.014
15. Demir, S. ve Fettahlıoğlu, Ö. O. (2020). A research to determine the impact of talent management on corporate image and employer brand. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(4), 1237-1246. http://dx.doi.org/10.18506/anemon.644644
16. Demirtaş, Z. (2010). Teachers’ job satisfaction levels. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 9, 1069-1073. http://dx.doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.12.287
17. Elçi, M., ve Karabay, M. E. (2016). İşletmelerde yıldırmaya maruz kalma algısının çalışanların işten ayrılma niyetine ve örgütsel sessizlik davranışlarına etkisi: hizmet sektörü üzerine bir araştırma. Journal of Management and Economics Research, 14(1), 125-149. https://izlik.org/JA24ZF76EY
18. Gerald, Z., Russell, J., & Edgar, R. JR. (1997). An employee survey measuring total quality management practices and culture, Group and Organization Management, 22(4), 414-444. https://doi.org/10.1177/1059601197224002
19. Ghobadian, A. & Gallear, D. N. (1996). Total quality management in SMEs. Omega, 24(1), 83-106. https://doi.org/10.1016/0305-0483(95)00055-0
20. Güngör, T., Şahin, A. O. ve Bayram, S. S. (2020). Sağlık kurumlarında kurumsal imaj algısı ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 2(7), 310-315. http://dx.doi.org/10.5222/SHYD.2020.27247
21. Gürbüz, S. (2010). Algılanan kurumsal imajın yöneticilerin bazı tutum ve davranışlarına etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (24), 229-240.
22. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 271, 74-82.
23. Güzel, D. ve Küçükoğlu, U. (2019). Toplam kalite yönetimi uygulamalarının akademisyenlerin iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinin incelenmesi: Atatürk Üniversitesi örneği. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(4), 1707-1736.
24. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham R. L. (2019). Multivariate data analysis (8th. Ed). Pearson Prentice Hall.
25. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M. & Sarstedt, M. (2022). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (3rd. ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
26. Hajdukova, A., Klementova, J. & Klementova Jr, J. (2015). The job satisfaction as a regulator of the working behaviour. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 190, 471-476. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.05.028
27. Katıtaş, S., Doğan, S. ve Yıldız, S. (2022). The effect of servant leadership behaviors of school principals on teachers’ job satisfaction. Journal of Education and Recreation Patterns (JERP), 3(2), 01-20. https://doi.org/10.53016/jerp.v3i2.48
28. Kaynak, H. (2003). The relationship between total quality management practices and their effects on firm performance. Journal of Operations Management, 21(4), 405-435. https://doi.org/10.1016/S0272-6963(03)00004-4
29. Koçak, D. ve Yücel, İ. (2018). Algılanan örgütsel destek ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkide duygusal bağlılığın aracı etkisinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(3), 683-704.
30. Küçükoğlu, U. (2019). Toplam kalite yönetimi uygulamalarının akademisyenlerin iş tatmini ve işten ayrılma niyeti etkisi üzerindeki etkisinin incelenmesi: Atatürk Üniversitesi örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
31. Mobley, W. H. Griffeth, R, W. Hand, H. H. & Meglino, B. M. (1979) Review and conceptual analysis of the employee turnover process, Psychological Bulletin, 86, 493-522.
32. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B. & Podsakoff, N. P. (2012). Sources of Method Bias in Social science research and recommendations on how to control it. Annual Review of Psychology, 63(1), 539-569. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-120710-100452
33. Raziq, A. & Maulabakhsh, R. (2015). Impact of working environment on job satisfaction. Procedia Economics and Finance, 23, 717-725. http://dx.doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00524-9
34. Sadıkoğlu, E. ve Zehir, C. (2010). Investigating the effects of innovation and employee performance on the relationship between total quality management practices and firm performance: An empirical study of Turkish firms. International Journal of Production Economics, 127(1), 13-26. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2010.02.013
35. Sökmen, A. ve Şimşek, T. (2016). Örgütsel bağlılık, örgütle özdeşleşme, stres ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: bir kamu kurumunda araştırma. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 606-620.
36. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th. ed.). Pearson.
37. Temel, A. S. ve Şirin, E. F. (2017). The relationship between sports sponsorship and corporate image, reputation and intention to buy: TORKU case. Turkish Journal of Sport and Exercise, 19(2), 241-253. https://doi.org/10.15314/tsed.335326
38. Temiz, T. N. D. ve Sivuk, D. (2022). Toplam kalite yönetimi uygulamaları ile hastane çalışanlarının iş tatmini, iş yaşam kalitesi ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişki. Verimlilik Dergisi, (1), 120-131. https://dx.doi.org/10.51551/verimlilik.731664
39. Turan, M. (2011). Toplam kalite yönetiminin çalışanların bilgi paylaşımı üzerine etkileri: sağlık sektöründe bir araştırma. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul: Beykent Üniversitesi.
40. Tütüncü, Ö. (2024). Örneklemde yanlılık: katılımcılar anketi anlıyor mu? Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 35(1), 94-108. https://doi.org/10.17123/atad.1513213
41. Uluçay, D. M. (2018). Üniversitelerde kurumsal imaj ölçümü. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (55), 17-36.
42. Weiss D.J., Dawis R.V., England, G.W., & Lofquist, L.H. (1967). Manual for the Minnesota satisfaction questionnaire. Minneapolis: University of Minnesota, Industrial Relations Center. pp. 1-119.
43. Yangınlar, G. ve Kabul, N. U. (2020). Sivil havacılık işletmesinde toplam kalite yönetiminin ve örgüt ikliminin iş tatmini üzerindeki etkisi. Turkish Studies, 15(3), 2073. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.42946
44. Yıldız, B. ve Yıldız, T. (2022). A systematic review and meta-analytical synthesis of the relationship between work engagement and job satisfaction in nurses. Perspectives in Psychiatric Care, 58(4), 1-17. https://doi.org/10.1111/ppc.13068
45. Yıldız, E. (2021). SmartPLS ile yapısal eşitlik modellemesi reflektif ve formatif yapılar (2. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
46. Yıldız, Z., Ayhan, S., ve Erdoğmuş, Ş. (2009). The impact of nurses' motivation to work, job satisfaction, and sociodemographic characteristics on intention to quit their current job: An empirical study in Turkey. Applied Nursing Research, 22(2), 113-118. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2007.06.002
47. Yılmaz, K. G., Saygın, E. ve Tolon, M. (2021). Hizmet işletmelerinde kurumsal imaj bileşenleri; sağlık işletmeleri üzerine bir araştırma, İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2780-2799. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1290
48. Yüce, A. Balcı, V., ve Katırcı, H. (2019). Evaluation of sports education at the higher education level in the scope of total quality management. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(2), 167-180 http://dx.doi.org/10.25307/jssr.626181
49. Yücel, D. (2024). Enhancing organizational sustainability: The role of total quality management in fostering talent management practices. Sosyal Mucit Academic Review, 5(1), 24-49. http://doi.org/10.54733/smar.1438949
50. Yüksel, E. A. ve Şahin Çiçek, T. (2025). The effect of total quality management practices on employees’ perception of sustainable quality in a public health instituton, Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 12(1), 49-58. https://izlik.org/JA79CF92LJ
51. Zhao, X, Lynch, J. G., & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: myths and truths about mediation analysis, Journal of Consumer Research Inc., 37(2), 197-206. https://doi.org/10.1086/651257