Cinsiyete ilişkin belleğin yeniden eklemlenmesi: “Barbie” Filmi Örneği

Öz

‘Cinsiyete ilişkin bellek’, toplumsal ve kültürel faktörler içerisinde iktidar ilişkilerine bağlı olarak şekillenmekte ve yapılanmaktadır. Sinemada anlatılar yoluyla oluşan söylemler, cinsiyete ilişkin belleğin eklenmesinde büyük rol oynamaktadırlar. Sinemada çoğu zaman kadın ve erkek olmakla ilgili ataerkil söylemi pekiştirmeye yönelik anlatılar hakim olsa da alternatif anlatılar da üretilebilmektedir. Bu çalışmada, 2023 yılında ilk kez Amerika’da daha sonra da birçok ülkede gösterime giren ve büyük tartışmalara neden olan Amerikan filmi “Barbie” eleştirel söylem analizi yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmada, feminist teoriler ile Foucault, Fairclough, Laclau ve Mouffe’un söylem teorilerinden yararlanılmıştır. Fairclough’un bakış açısıyla metinlerarasılık, Foucault’un bakış açısıyla iktidar ilişkileri, Laclau ve Mouffe’un (1985) bakış açısıyla da söylemlerdeki daimi eklemlenme ve değişime odaklanılmaktadır. Çalışma sonucunda filmin, hem ataerkil hem de birçok feminist söylem tarafından kabul edilmiş cinsiyete ilişkin rolleri tartışmaya, sorgulamaya ve dönüştürmeye çalıştığı görülmüştür. Film, cinsiyet rollerine ilişkin normal ve doğal kabul edilen birçok durumu sorgulayan alternatif bir bakış açısı sunması açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal cinsiyet
• bellek
• iktidar ilişkileri
• feminizm
• Barbie filmi

Articulation of memory in relation to gender: The example of the movie "Barbie"

Öz

‘Memory in relation to gender’ is constructed by political and social factors shaped in power relations. Narratives formed by discourses in cinema play a crucial role in the articulation of memory in relation to gender. Most of the time, dominant narratives about women and men in cinema reinforce the patriarchal system. However, there may also be some alternative narratives. In this study, the American movie Barbie (2023), which first premiered in America and later in many other countries, causing great controversy, is analyzed using the method of critical discourse analysis. In this framework, various feminist and discourse theories of Laclau and Mouffe are employed. Fairclough’s concept of “intertextuality,” Foucault’s theory of “power relations,” and Laclau and Mouffe’s approach to the “constant articulation of discourses” are highly crucial to the theoretical background of the study. As a result, the study examines how the movie mobilizes to criticise, question, and transform conceptions of gender roles in the patriarchal system and most feminist perspectives. Furthermore, the movie offers an alternative perspective on traditional gender roles that are based on stereotypes.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• memory
• power relations
• feminizm
• Barbie filmi

Kaynakça

1. Akgün, A.C., & Emecan, M. (2024).Kültürel Diplomasi Aracı Olarak Hollywood Sinemasını Post-Truth Bağlamında İzlemek: Barbie Filmi Örneği. Folklor Akademi Dergisi, 7 (1), 256- 270.
2. Aytekin, M. (2018).Sinemada söylem ve ideoloji: Samira Makhmalbaf filmleri üzerine bir inceleme. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 1(1), 59-76.
3. Bartlett, F.C., (1932). Remembering: a study in experimental and social psychology. Cambridge University Press. Bodnar, J. (1992). Remaking America. Princeton University Press.
4. Çak. Ş. E. (2010).Toplumsal cinsiyet ve feminism teorileri bağlamında Türkiye’deki reklam filmleri ve popüler müzik videoları. Yedi DEÜ GSF Dergisi, (4), 101-110.
5. Calhoun, C., (1994). Social theory and the politics of identity. Blackwell Publishers.
6. Çelik, E. (2016). Ana dil ve anne dili kavramları, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 29, 88-100
7. Coşkun, B.B. & Çoşkun, Z. (2023). Barbie’yi nasıl bilirsiniz? Koyu Pembe Feminizm, WFP notes 2023/2025.
8. Dean, B. L. , & Joldoshalieva, R. , & Hussainy, A. (2007). The role of schooling in constructing gendered identities. Journal of Research and Reflections in Education, 1(1), 87-114.

9. Demirdöğmez, M. (2021). Pazarlamada Renkler ve Sektörel Yansımaları, USBILIM 1st International Conference on Education, Economy, Management and Social Sciences, ISBN: 978-605
10. Didin, D. B. (2024). “Feminizmin Dört Dalgası Bağlamında Barbie”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 61, Denizli, 59-77.
11. Dilek, A.B. &Akgül, Ç. A, A. (2024).”Film pazarlama stratejilerinde transmedia etkisi: Barbie Örneği”, Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 24 (1), 56-75.
12. El Mengad, A. & Chakroune, S. (2025). She’s Everything, He’s just Ken: A Comprehensive Analysis of Barbie (2023). Journal of Gender, Culture and Society, 5(1), 1–11
13. Erhürman, H. (2012). Articulations of memory in Northern Cyprus: Between Turkishness, Europeanness and Cypriotness. Lambert Academic Publishing.
14. Erhürman, H. (2013).Kuzey Kıbrıs’ta küreselleşme ve Avrupalılık: Kıbrıs’ı yeniden düşünmek, 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler Dergisi, 2, (2), 161-176.
15. Fairclough, N., (1995). Critical discourse analysis. Longman.
16. Fentress, J., & Wickham, C. (1992). Social memory. Blackwell.
17. Fitriyah, F., &Anindya, F.D. (2024). The Archetypal and Stereotypical Depiction of Barbie in the Barbie’s Film (2023). Elite: English and Literature Journal, 11 (2), 158-173.
18. Foucault, M. (1978). The history of sexuality. (R. Hurley, trans.). Pentheon.
19. Foucault, M. (1980) Power/Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977. Harvester Press.
20. Foucault, M. (2003) Cinselliğin Tarihi. (H. Tanrıöver, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
21. Gerwig, G. (Yönetmen). (2023). Barbie [Film]. USA: LuckyChap Entertainment Mattel Films Heyday Films.
22. Göker, N. (2021, 24-25 December) Revizyonist Westerne Bir Örnek: The Power of the Dog (Conference Paper) 3. International CEO Communication, Economics, Organization &Social Sciences Congress, Ukraine
23. Habacı, N. (2023). “Adı Vasfiye ve “Aaahh Belinda” filmlerinde bellek yansımaları ve toplumsal cinsiyet, Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 5 (1), 6-22.
24. Halbwachs, M. (1980). The collective memory. Harper &Row Publishers. Independent. (2024.December 8). https://www.indyturk.com/node/654926/barbienin- yasaklandığı-ülke-sayısı Jeffrey, K.Olick and Joyce Robbins, Social Memory Studies: From ‘Collective Memory’ to the Historical Sociology of Mnemonic Practices”, Annual Review of Sociology, Vol.XX1V, (1998), 105-140.
25. Kara, O. (2021). Hegemonik erkeklik iktidarının her yerdeliği: Kelebekler ve bizi hatırla. Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, 1(8), 88-204.
26. Karaboğa, F. , & Adıgüzel, Y. (2024). Eleştirel teori perspektifinden Barbie filminin betimsel analizi. Türkiye Film Araştırmaları Dergisi, 4 (2), 187-213.
27. Kaufman, M. (1987).The construction of masculinity and the triad of men’s violence. In.Kaufman, M. (Ed.), Beyond patriarchy essays by men on pleasure, power and change. Oxford University Press, 1-16
28. Kellogg, T.R. (2002).Cognitive psychology. Sage
29. Klein, L.K. (2000). ‘On the Emergence of Memory in Historical Discourse’. Representations 69, 127-150.
30. Korkmaz, A & Başer, M (2019). Toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında ataerkillik ve iktidar ilişkileri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi Sted, 28 (1), 71-75.
31. Kurtdaş, M.E. (2021).Kadınların omuzlarındaki ağır yük:”Güzellik”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14 (39), 186-224.
32. Laclau, E. & Mouffe, C. (1985). Hegemony and the Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. Verso.
33. Lowenthal, D. (1985). The Past is a Foreign Country. Cambridge University Press.
34. Lubis, P.A., Eryani, P.A., &Solin, S. (2024).Exploring masculinities in Barbie (2023) directed by Greta Gerwig. Lililacs Journal, 1(4), 30-45.
35. Middleton, D., & Edwards, D., (1986). Joint remembering: Constructing an account ofshared experience through conversational discourse. Discourse Processes, (9), 423-459.
36. Myisha, Y., Maharani, B. A., Ramadhan, H.A., Sabila, D., Kamalia, J.F.M. (2024). Decoding the Perpetuation of Patriarchal Culture in the Barbie Movie. Cultural Narratives, 1 (2), 71- 82.
37. Namal, A. &Arı, R. (2022).Yaşam kavgası (1978) filminin eleştirel söylem analizi: Fairclough 3D modeli bağlamında değerlendirilmesi. Journal of World of Turks. 14 (1), 275- 292.
38. Olick, J.K., & Robbins, J. (1998). Social memory studies: From “collective memory to the historical sociology of mnemonic practices. Annual Review Sociology, 24, 105-140.
39. Orta, N. (2019). Toplumsal bellek ve sinema: Popüler sinema örneği olarak fetih 1453. Selçuk İletişim, 12(2), 1094-1126.
40. Öztürk, Y. M. (2012). Ataerkil kapitalist toplumda kadının bedeni, Toplum ve Hekim, 4(27), 273-282.
41. Özüdoğru, B. (2018). Beyaz feminism ve öteki kadınlar. Journal of Social Sciences Institute.12, 305-319.
42. Pekmez, E. (2024). Feminizm yaklaşımları bağlamında, kadın haklarının değerlendirilmesi: İzlanda örneği, Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 1-24.
43. Popular memory group. (1982). Popular memory: Theory, politics, method. In: Johnson, R, Mclennan, G., Schwarz, B., and Sutton, D. (Eds.), Making Histories. (pp: 205- 257).Hutchinson.
44. Radley, A (1990) Artefacts, memory and a sense of the past. Middleton, D. & Edwards, D. (Eds.), Collective remembering. (pp.46-59). Sage.
45. Somers, R, M., & Gibson, D. G. (1994). Reclaiming the epistemological “other”:Narrative and the social constitution of identity’. In C. Calhoun, (Editor) Social Theory and the Politics of Identity (pp.37-99). Blackwell.
46. Sözen, E (1999). Söylem: Belirsizilik, Mübadele, Bilgi/Güç ve Refleksivite. Paradigma.
47. Sultana, A. (2011). Patriarchy and women’s subordination: A theoretical analysis. (Yayınlanmış doktora tezi). University of Dhaka.
48. Sür, B. (2020). Ulus nedir? Ernest Renan. Milliyetçilik Araştırmaları Dergisi, 2(1), 155-160.
49. Taylor, C. (1989). Sources of the self: The making of the modern identity. Harvard University Press.
50. Taşkın, H.&İnanç. S. ,A. (2024). Barbie filmine feminist kuramlar bağlamında göstergebilimsel bir değerlendirme. Türkiye Film Araştırmaları Dergisi, 4(1), 45-71.
51. Tolan Barlas (1991). Aile, cinsiyet ve cinsel roller, Aile Ansiklopedisi, Ankara: T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu.
52. Türkiye Milli Paralimpik Komitesi (2024, December, 8) https://www.tmpk.org.tr/yazarimizdan/barbie-koleksiyonuna-daha-fazla-engelli-bebek-
53. Usta, K. (2018). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından “aile” ve günümüz sanatındaki yansımaları, Yüksek Lisans Sanat Çalışması Raporu. Ankara Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
54. Vatandaş, C. (2007).Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Journal of Economy, Culture and Society, 35, 29-56.
55. Wodak, R., Cillia, R., Reisigl, M., Liebhart, K. (1999). The Discursive Construction of National Identity. Edinburg University Press.
56. Wodak, R. (2001). What CDA is about-a summary of its history, important concepts and its developments. In: Wodak, R and Meyer, M. (Eds.) Methods of Critical Discourse Analysis. Sage.
57. Yaman, H. S. (2025). Barbie ve Günümüzde Tüketim Kültürüne Etkisi. Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 7(1), 46-60.
58. Zoonen, L.V. (1995). “Gender, representation and the media”, Downing, J. , Muhammadi, A.,. Muhammadi, S (Eds.). Questioning the media, (pp.311-327). Sage.