The Cultural and Religious Codes of Violence Against Women

Öz

This study aims to demonstrate that violence against women in Turkey is a deeply rooted, multidimensional, and systemic social issue that cannot be explained merely through individual deviance. Factors such as gender inequality, patriarchal cultural norms, misinterpretations of religious texts detached from their historical context, and the perception of impunity within legal practices are among the main dynamics sustaining this problem. The research critically examines to what extent the association of gender-based violence with religious legitimacy is based on decontextualized and inaccurate readings, emphasizing the core Islamic principles of justice, trustworthiness, and compassion. Methodologically, the study adopts a multidimensional analysis that integrates contemporary theoretical frameworks such as feminist hermeneutics, structural violence theory, and gender theory, alongside context-based interpretations of religious texts and qualitative field data. The findings reveal that gender-based violence is perpetuated both culturally and institutionally, and that effective prevention requires not only legal reform but also a fundamental transformation in educational, religious, and societal mindsets. In this context, the Qur’an’s emphasis on justice, balance, and human dignity offers a strong moral and ethical foundation for the protection of women's rights.

Anahtar Kelimeler

• Violence
• Woman
• Honor
• Belief
• Tradition

Kadına Yönelik Şiddetin Kültürel ve Dinî Kodları

Öz

Bu çalışma, Türkiye'de kadına yönelik şiddetin yalnızca bireysel sapkınlıkla açıklanamayacak kadar köklü, çok boyutlu ve sistematik bir toplumsal sorun olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ataerkil kültürel kalıplar, dini metinlerin tarihsel bağlamından koparılarak yapılan yorumları ve hukuk uygulamalarındaki cezasızlık algısı, bu sorunun devamlılığında etkili olan başlıca etkenler arasında yer almaktadır. Çalışma, İslam’ın temel değerleri olan adalet, emanete riayet ve merhamet ilkeleri doğrultusunda, kadına yönelik şiddetin dini meşruiyetle ilişkilendirilmesinin ne ölçüde bağlam dışı ve hatalı yorumlara dayandığını eleştirel bir bakış açısıyla incelemektedir. Yöntem olarak, feminist tefsir yaklaşımları, yapısal şiddet kuramı ve toplumsal cinsiyet kuramı gibi çağdaş kuramsal çerçevelerle birlikte, dini metinlerin bağlam temelli yorumları esas alınmış; nitel saha verileriyle desteklenmiş çok yönlü bir analiz sunulmuştur. Bulgular, kadına yönelik şiddetin hem kültürel hem de kurumsal düzeylerde yeniden üretildiğini ve bununla etkili mücadelenin yalnızca hukuki değil; aynı zamanda eğitimsel, dini ve toplumsal düzeylerde bir zihniyet dönüşümünü gerektirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda, Kur’an’ın adalet, denge ve insan onurunu esas alan mesajı, kadın haklarının korunmasında güçlü bir dayanak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Şiddet
• Kadın
• Namus
• İnanç
• Gelenek

Kaynakça

1. Abou El Fadl, K. (2013). Speaking in God’s Name: Islamic Law, Authority and Women. Oneworld.
2. Ahmed, L. (1993). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate. Yale University Press.
3. Barlas, A. (2002). "Believing Women" in Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur'an. University of Texas Press.
4. Beauvoir, S. de. (1949). Le deuxième sexe [İkinci cins] (Çev. S. Berktay, Türkçeye çeviri baskısı: 1993). Payel Yayınları.
5. Berktay, F. (2022). Tarihin Cinsiyeti. Metis.
6. Berktay, F. (2025). Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın. Metis.
7. Bourdieu, P. (1998). La domination masculine [Erkek egemenliği] (pp. 53–60). Seuil.
8. Brown, J. A. C. (2009). Hadith: Muhammad's Legacy in the Medieval and Modern World. Oneworld.

9. Butler, J. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity (pp. 33–36). Routledge.
10. Badran, M. (2009). Feminism in Islam: Secular and religious convergences. Oneworld Publications.
11. Blackburn, S. (2008). Women and the State in Modern Indonesia. Cambridge University Press.
12. Charrad, M. M. (2001). States and Women's Rights: The Making of Postcolonial Tunisia, Algeria, and Morocco. University of California Press.
13. Connell, R. W. (1995). Masculinities (pp. 76–80). Polity Press.
14. Çelik, A. (2019). Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve yargı pratikleri. Toplum ve Hukuk, 15(2), 45–68.
15. De Beauvoir, S. (1949). Le deuxième sexe [İkinci cins] (pp. 295–301). Gallimard.
16. Faraç, R. (1998). Kadın ve Şiddet: Türkiye'de Toplumsal Gerçeklikler. İstanbul: Evrensel Yayınları.
17. Feener, R. M. (2013). Shari'a and Social Engineering: The Implementation of Islamic Law in Contemporary Aceh, Indonesia. Oxford University Press.
18. Fraser, N. (2009). Feminism, capitalism and the cunning of history. New Left Review, 56, 97–117.
19. Fricker, M. (2007). Epistemic Injustice: Power and the Ethics of Knowing. Oxford University Press.
20. Galtung, J. (1969). Violence, peace, and peace research. Journal of Peace Research, 6(3), 167–191. https://doi.org/10.1177/002234336900600301
21. Gilmore, D. (1987). Honor and Shame and the Unity of the Mediterranean. Washington: American Anthropological Association.
22. Gömbül, Z. (1998). Kadınların İş Yaşamında Maruz Kaldığı Toplumsal Cinsiyet Rolleri. Ankara: Kadın Eserleri Kütüphanesi Yayınları.
23. Gökkaya, V. B., & Budak, F. G. (2022). Türkiye'de kadına yönelik şiddetin çok boyutlu analizi. Toplum ve Bilim Dergisi, 45(2), 112–135.
24. Gray, D. H. (2014). Tunisia after the Arab Spring: Islamism, secularism, and the constitutional order. Middle East Policy, 21(4), 72–83.
25. Gürşen, A. (1995). Kadına Yönelik Şiddetin Psikososyal Temelleri. İstanbul: Mor Çatı Yayınları. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2022). Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması 2022. Ankara: HÜNEE.
26. Hassan, R. (1994). Women’s Rights in the Qur’an: An Interpretive Essay. In L. Beck & N. Keddie (Eds.), Women in the Muslim World (pp. 234–250). Harvard University Press.
27. Hassan, R. (1999). Feminism in Islam: Secular and Religious Convergences. In G. Makdisi et al. (Eds.), Islam and Human Rights. Clarendon Press.
28. Hidayatullah, A. (2014). Feminist Edges of the Qur’an. Oxford University Press.
29. İlkkaracan, P. (2015). Müslüman Toplumlarda Kadın ve Cinsellik. İstanbul: Metis Yayınları. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu. (2021). Namus adına işlenen kadın cinayetleri veri raporu. https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler
30. Kadın Statüsü Genel Müdürlüğü. (2006). Töre ve Namus Cinayetleri İle Kadınlara ve Çocuklara Yönelik Şiddetin Sebeplerinin Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan TBMM Araştırma Komisyonu Raporu. Ankara: Başbakanlık Kadının Statüsü Gen. Müd. Yayınları.
31. Kamali, M. H. (2008). Shariah Law: An Introduction. Oneworld.
32. KAMER. (2019). Güneydoğu Anadolu’da kadına yönelik şiddet ve namus algısı raporu. KAMER Yayınları.
33. Kandiyoti, D. (2019). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. İstanbul: Metis.
34. Koçtürk, N. & Ulukol B. (2020). Aile İçi Şiddet. Ankara: Nobel Akademi.
35. Lerner, G. (1986). The Creation of Patriarchy. Oxford University Press.
36. Mavili, A. (2014). Aile İçi Şiddet / Kadının ve Çocuğun Korunması. İstanbul: Elma Yayınevi.
37. Mernissi, F. (2003). Kadınların İsyanı ve İslami Hafıza, (Çev. A. Kantarcı). İstanbul: Epos.
38. Mir-Hosseini, Z. (2006). Muslim Women’s Quest for Equality: Between Islamic Law and Feminism. Critical Inquiry, 32(4), 629–645.
39. Mir-Hosseini, Z. (2015). Men in Charge?: Rethinking Authority in Muslim Legal Tradition. Oneworld Publications.
40. Mor Çatı. (2020). Aşiret yapılarında kadına yönelik şiddet: Saha araştırması bulguları. Mor Çatı Vakfı.
41. Özyeğin, G. (2020). New Desires, New Selves: Sex, Love, and Piety among Turkish Youth (pp. 144–150). NYU Press.
42. Robinson, K. (2009). Gender, Islam and Democracy in Indonesia. Routledge.
43. Schuler, M. (1992). Freedom from Violence: Women's Strategies from Around the World. UNIFEM.
44. Sehlikoğlu, S. (2015). Virginity Lost, Identity Gained: Honor, Religion and Sexuality in Contemporary Turkey. Middle East Journal of Culture and Communication, 8(2–3), 238–253.
45. Sirman, N. (2004). Kinship, Politics, and Love: Honour in Post-Colonial Contexts. In S. Mojab & H. Abdo (Eds.), Violence in the Name of Honour: Theoretical and Political Challenges (pp. 39–56). Istanbul: Bilgi University Press.
46. Soroush, A. (2000). Reason, Freedom, and Democracy in Islam. Oxford University Press.
47. Subaşı, N., & Akın, A. (2003). Cinsiyet adaleti temelli dinî söylemler. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 75–89.
48. TBMM Araştırma Komisyonu Raporu. (2006). Töre ve Namus Cinayetleri ile Kadınlara ve Çocuklara Yönelik Şiddetin Sebeplerinin Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan TBMM Araştırma Komisyonu.
49. Toprak, B. (2007). Kadın, Şiddet ve Hukuk: Türkiye'de Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği. İstanbul: İletişim Yayınları. Türkiye Adalet Bakanlığı. (2021). Adli İstatistikler 2021. Ankara.
50. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2023). Toplumsal cinsiyet istatistikleri. https://www.tuik.gov.tr
51. TÜİK. (2023). İşgücü İstatistikleri, 2023 Yıllık Bülteni. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr
52. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması [TNSA]. (2018). Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. https://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/
53. Wadud, A. (2006). Inside the Gender Jihad: Women's Reform in Islam. Oneworld.
54. Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy (pp. 41–45). Basil Blackwell.
55. Welchman, L. (2007). Women and Muslim Family Laws in Arab States: A Comparative Overview of Textual Development and Advocacy. Amsterdam University Press.
56. Westphal, M. (2007). Gender Justice in the Middle East. Oxford University Press.
57. Yıldız, N. (2021). Türkiye’de kadına yönelik şiddet ve cezasızlık pratiği: Hukuk sisteminin dönüşümü. Toplum ve Hukuk, 12(2), 45–66.