Adalet Ağaoğlu’nun Sahnesinde Kadın Temsili ve Sembolik Şiddetin Kültürel İnşası

Öz

Adalet Ağaoğlu’nun tiyatrosunda sahne kadın kimliğinin görünürlük kazandığı bir temsil mekanıdır. Bu temsilde merkezi temalardan biri kadınların gündelik yaşamda maruz kaldıkları sembolik şiddettir. Bu noktadan hareketle bu çalışmada Adalet Ağaoğlu’nun oyunlarında kadın karakterlerin nasıl temsil edildiği, toplumsal cinsiyet merkezinde bu temsillerin sosyal olarak nasıl üretildiği ve sembolik şiddetin bu temsil ve üretim sürecinde hangi biçimlerde işlediği ele alınmaktadır. Bu doğrultuda yazarın radyo oyunları da dahil olmak üzere 1950’lerden 1990’lı yılların başına uzanan dönemde kaleme aldığı tiyatro metinleri kadın temsili ve sembolik şiddet odağında analiz edilmiştir. Yorumlayıcı yaklaşım doğrultusunda nitel araştırma tekniği kullanılarak gerçekleştirilen analiz sonucunda iki ana tema ortaya çıkmıştır: toplumsal cinsiyet ve sembolik şiddet, sembolik şiddete karşı geliştirilen direniş stratejileri. Bu çalışma kapsamında Adalet Ağaoğlu’nun oyunlarının toplumsal cinsiyet ideolojini ve sembolik şiddet biçimlerini sorgulayan bir yaklaşıma sahip olduğu, eril tahakkümü üreten ideolojik süreçleri görünür kılma ve bunu izleyiciye/okuyucuya aktarma amacı taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Adalet Ağaoğlu
• Türk tiyatrosu
• Sembolik şiddet
• Kültür

The Representation of Women and The Cultural Construction of Symbolic Violence in Adalet Ağaoğlu’s Theatre

Öz

In Adalet Ağaoğlu’s theatre, the stage functions as a representational space where female identity gains visibility. One of the central themes in this representation is the symbolic violence to which women are subjected in everyday life. Based on this perspective, the present study examines how female characters are represented in Adalet Ağaoğlu’s plays, how these representations are socially produced within a gendered framework, and in what forms symbolic violence operates within this process of representation and production. In line with this, the author’s theatrical texts, including radio plays, written from the 1950s to the early 1990s, have been analyzed with a focus on female representation and symbolic violence. Using a qualitative research method within an interpretive approach, the analysis identified two main themes: gender and symbolic violence, and resistance strategies developed against symbolic violence. The study concludes that Adalet Ağaoğlu’s plays adopt an approach that interrogates gender ideology and forms of symbolic violence, aiming to reveal the ideological processes that sustain patriarchal domination and convey them to the audience/reader.

Anahtar Kelimeler

• Adalet Ağaoğlu
• Turkish theatre
• Symbolic violence
• Culture

Kaynakça

1. Adalet Ağaoğlu’yla Buluşma: Oyun Yazarlığı (2009). Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi. (15). 1-18.
2. Ağaoğlu, A. (2019a). “Evcilik Oyunu”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.
3. Ağaoğlu, A. (2019b). “Çatıdaki Çatlak”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.
4. Ağaoğlu, A. (2019c). “Çıkış”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.
5. Ağaoğlu, A. (2019d). “Çok Uzak Fazla Yakın”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.
6. Ağaoğlu, A. (2019e). “İki Kişi Arasında”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.
7. Ağaoğlu, A. (2019f). “Yaşamak”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.
8. Ağaoğlu, A. (2019g). “Evimizin Saatleri”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.

9. Ağaoğlu, A. (2019h). “Köpeğin Ölümü”. Toplu Oyunlar. İstanbul: Everest Yayınları.
10. Akkaya, Ö. (2020). Adalet Ağaoğlu’nun Radyo Oyunlarında Kadınlık Halleri. Fe Dergi. 12(1). 1-15.
11. Bourdieu, P. (2004). “Gender and Symbolic Violence”. ed. Nancy Scheper-Hughes & Philippe Bourgois. Violence in War and Peace: An Anthology. Malden, MA: Blackwell Publishing. 339-342.
12. Bourdieu, P. (2015). Eril Tahakküm. 2.baskı. çev. Bediz Yılmaz. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
13. Brownmiller, S. (1976). Against Our Will: Men Women and Rape. Harmondsworth: Penguin Books.
14. Brownmiller, S. (1984). Cinsel Zorbalık: Irza Tecavüz Olgusunun Bir Tarihçesi. çev. Suğra Öncü. İstanbul: Cep Kitapları.
15. Connell, R. W. (2022). Toplumsal Cinsiyet ve İktidar: Toplum, Kişi ve Cinsel Politika. çev. Cem Soydemir. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
16. Connell, R. W. (2023). Erkeklikler. çev. Nagihan Konukçu. Ankara: Phoenix Yayınevi.
17. Creswell, J. W. (2013). Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. çev. Mesut Bütün ve Selçuk Beşir Demir. Ankara: Siyasal Kitabevi.
18. Federici, S. (2012). Caliban ve Cadı: Kadınlar, Beden ve İlksel Birikim. çev. Öznur Karataş. İstanbul: Otonom Yayıncılık.
19. Giddens, A. (2010). Mahremiyetin Dönüşümü: Modern Toplumda Cinsellik, Aşk ve Erotizm. 2. baskı. çev. İdris Şahin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
20. Godenzi, A. (1992). Cinsel Şiddet: Yaşayanların, Yaşatanların Anlatımlarıyla. çev. Sultan Kurucan Coşar ve Yakup Coşar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
21. Hall, S. (2000). Paths to Anelpis: 1: Dimorphic Violence and The Pseudo-Pacification Process. Parallax. 6(2). 36-53
22. Hall, S. (2002). Daubing the Drudges of Fury: Men, Violence and The Piety of the ‘Hegemonic Masculinity’ Thesis. Theoretical Criminology. 6(1). 35-61.
23. Hunnicutt, G. (2009). Varieties of Patriarchy and Violence Against Women: Resurrecting “Patriarchy” as a Theoretical Tool. Violence Against Women. 15(5). 553-573.
24. Ingham, M. (1984). Men: The Male Myth Exposed. London: Century Publishing.
25. Layder, D. (2015). Sosyolojik Araştırma Pratiği: Teori ve Sosyal Araştırmanın İlişkilendirilmesi. çev. Serdar Ünal, Ankara: Heretik Yayınları.
26. MacKinnon, C. A. (1982). Feminism, Marxism. Method and the State: An Agenda for Theory. Signs. 7(3). 515-544.
27. MacKinnon, C. A. (2015). Feminist Bir Devlet Kuramına Doğru. 2.baskı. çev. Türkan Yöney ve Sabir Yücesoy. İstanbul: Metis Yayınevi.
28. Maynard, M. (1993). “Violence Towards Women” ed. Diane Richardson ve Victoria Robinson. Introducing Women's Studies: Feminist Theory and Practice. 99-122. London: Macmillan Publishers.
29. Neuman W. L. (2016a). Toplumsal Araştırma Yöntemleri: Nicel ve Nitel Yaklaşımlar 1.cilt. 8.baskı. çev. Sedef Özge, Ankara: Yayınodası.
30. Neuman W. L. (2016b). Toplumsal Araştırma Yöntemleri: Nicel ve Nitel Yaklaşımlar 2.cilt. 8.baskı. çev. Sedef Özge, Ankara: Yayınodası.
31. O’Toole, L. L., Schiffman, J. R., Sullivan, R. (2020). Gender Violence: Interdisciplinary Perspectives. New York: New York University Press.
32. Özsoysal, F. (2008). Oyunlarda Kadınlar: Çağdaş Türk Tiyatrosu Üstüne Feminist Eleştirel Bir Okuma. İstanbul: E Yayınları.
33. Pateman, C. (2017). Cinsel Sözleşme. çev. Zeynep Alpar. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
34. Scully, D. (2014). Cinsel Şiddeti Anlamak: Tutuklu Tecavüzcü Erkekler Üzerine Bir İnceleme. çev. Şirin Tekeli. İstanbul: Metis Yayınları.
35. Segal, L. (1992). Ağır Çekim: Değişen Erkeklikler, Değişen Erkekler. çev. Volkan Ersoy. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
36. Stanko, E. A. (2006). Theorizing About Violence: Observations From the Economic and Social Research Council’s Violence Research Program. Violence Against Women. 12(6). 543-555.
37. Şener, S. (1990). “Tiyatro Eserlerimizde Kadın İmajı”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 33(1). 467-475.
38. West, C., Zimmerman, D. H. (1987). Doing Gender. Gender and Society. 1(2). 125–151.