Biopolitical, Sociopsychological, and Gender Dimensions of Reproduction in Türkiye: A Theoretical Framework for Conceptualizing the Reproductive Psychology

Öz

This study considers human reproduction to be a multi-layered experience, intertwined with psychological, cultural, gender, and political dynamics, rather than merely a biological process. In Turkey, modernisation policies, patriarchal structures, religious norms, medicalisation processes and class inequalities have shaped the reproductive sphere and related experiences, leading to the neglect of the subjective, emotional, psychological and relational dimensions of reproduction. Although multifaceted and relational approaches to reproductive processes have emerged in international literature, this field has yet to be examined holistically in Turkey, with approaches often remaining within a normative and biologically reductionist framework. Against this backdrop, the present study examines the historical and cultural dynamics that render reproductive experiences invisible in Turkey. It argues that Western-centric models and disciplinary approaches are inadequate for explaining the local context of reproduction and advocates a culturally sensitive, intersectional and interdisciplinary rethinking of women's reproductive processes. In this context, the study proposes a new analytical approach to conceptualising the multidimensional experiences related to reproduction in Turkey. In this way, it offers a framework capable of explaining reproductive processes, infertility experiences, the transition to parenthood, the effects of assisted reproductive technologies, and the emotional and social reflections of gender norms on reproduction, alongside a scientifically and culturally grounded psychological intervention practice. It will also contribute to the development of practices and models that empower women.

Anahtar Kelimeler

• Reproductive psychology
• gender
• reproductive
• biopower
• social reproduction.

Türkiye’de Üreme’nin Biyopolitik, Sosyopsikolojik ve Toplumsal Cinsiyet Boyutları: Reprodüktif Psikolojinin Kavramsallaştırılmasına Yönelik Kuramsal Bir Çerçeve

Öz

Bu çalışma, insan üremesinin yalnızca biyolojik bir süreç olarak değil, aynı zamanda psikolojik, kültürel, toplumsal cinsiyet rolleri ve politik dinamiklerle iç içe geçmiş çok katmanlı bir deneyim olarak ele almaktadır. Türkiye’de reprodüktif alan ve ona ilişkin deneyimler modernleşme politikaları, ataerkil yapı, dini normlar, tıbbileşme süreçleri ve sınıfsal eşitsizlikler tarafından şekillendirilerek, üremenin öznel, duygusal, psikolojik ve ilişkisel boyutları göz ardı edilmiştir. Uluslararası literatürde üreme süreçlerine ilişkin çok yönlü ve ilişkisel yaklaşımlar gelişirken, Türkiye’de bu alanın henüz bütüncül bir perspektiften ele alınmadığı, yaklaşımın çoğu zaman normatif ve biyolojik indirgemeci bir çerçevede kaldığı görülmektedir. Bu bağlamda bu çalışma, Türkiye’de üreme deneyimlerini görünmez kılan tarihsel ve kültürel dinamikleri analiz ederek uluslararası modellerin ve disipliner yaklaşımların üremenin yerel bağlamını açıklamakta yetersiz kaldığını tartışmakta ve kadının üreme süreçlerinin toplumsal cinsiyete duyarlı, kesişimsel ve disiplinlerarası bir çerçevede yeniden düşünülmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Türkiye’de üremeye ilişkin çok boyutlu deneyimleri kavramsallaştırabilecek yeni bir bütüncül ilişkisel yaklaşım önermekte ve bu yaklaşım içinde reprodüktif psikolojiyi diğer alanları kesişimsel bir şekilde tamamlayıcı bir çerçeve olarak konumlandırmaktadır. Böylelikle üreme süreçlerini, infertilite deneyimlerini, ebeveynliğe geçişi, yardımcı üreme teknolojilerinin etkilerini ve toplumsal cinsiyet normlarının üreme üzerindeki duygusal ve toplumsal yansımalarını, yanısıra bilimsel ve kültürel temelli bir psikolojik müdahale pratiğini bir arada açıklayabilecek bir çerçeve sunmaktadır. Aynı zamanda çalışma kadınların güçlenmesini sağlayacak uygulama ve modellerin gelişmesine de katkı sunacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal cinsiyet
• toplumsal yeniden üretim
• Reprodüktif psikoloji
• üreme
• biyoiktidar;

Kaynakça

1. Acar-Savran, G. (2009). Hâlâ ve yeniden: Bedenimiz bizimdir! Feminist Politika, 4, 17–19.
2. Acar-Savran, G. (2019). Kadın, emek, tarih: Diyalektik bir feminizm için. Dipnot Yayınları.
3. Acar, F., & Altunok, G. (2013). Gender equality and the politics of reproduction in Turkey: The AKP agenda. Women’s Studies International Forum, 41, 31–39. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2012.10.001
4. Ahmedova, P. (2025). Toplumsal cinsiyet ideolojisi ve annelik: İnfertilite tedavisi gören kadınların deneyimleri [Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
5. Ainsworth, M. D. S., Blehar, M., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment. Lawrence Erlbaum.
6. Akbaş, F. (2020). Feminizmin tarihi coğrafyası özet.
7. Akın, A. (2012). Future perspectives on induced abortion and reproductive health services in Turkey. Türkiye Halk Sağlığı Dergisi, 10(Özel Sayı 1), 43–57.
8. Alkan, H., Yarar, B., Topçu, S., & Dayi, A. (2021). The politics of the female body in contemporary Turkey.

9. Altınay, A. G., & Arat, Y. (2009). Türkiye’de kadına yönelik şiddet. TÜBİTAK.
10. Anderson, K., Nisenblat, V., & Norman, R. (2010). Lifestyle factors in people seeking infertility treatment: A review. Australian and New Zealand Journal of Obstetrics and Gynaecology, 50(1), 8–20. https://doi.org/10.1111/j.1479-828X.2009.01119.x
11. Annandale, E., & Clark, J. (1996). What is gender? Feminist theory and the sociology of human reproduction. Sociology of Health & Illness, 18(1), 17–44. https://doi.org/10.1111/1467-9566.ep10934409
12. Atar, S., & Şahinoğlu, S. (2023). Tıbbi olmayan cinsiyet seçimi: Yeni teknolojiler–teknolojik gelişmeler ve etik tartışmalar. Türkiye Biyoetik Dergisi, 10(2), 68–78.
13. Az, A., & Karaman, M. İ. (2022). Üremeye yardımcı tedavi yöntemleri ve etik sorunlar: Mümkün olan her şey ahlaki midir? Androloji Bülteni, 24(4). https://doi.org/10.24898/tandro.2022.22800
14. Bibring, G. L. (1959). Some considerations of the psychological processes in pregnancy. Psychoanalytic Study of the Child, 14, 113–121. https://doi.org/10.1080/00797308.1959.11822824
15. Boivin, J., & Gameiro, S. (2015). Evolution of psychology and counseling in infertility. Fertility and Sterility, 104(2), 251–259. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2015.05.035
16. Boivin, J., Griffiths, E., & Venetis, C. A. (2011). Emotional distress in infertile women and men: A meta-analysis. Human Reproduction, 26(3), 385–397.
17. Bora, A. (2012). Kadınların sınıfı. İletişim Yayınları.
18. Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. Cambridge University Press.
19. Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Stanford University Press.
20. Bourdieu, P. (1998). Practical reason: On the theory of action. Stanford University Press.
21. Boyraz, H. G., Nefes, H. N., Aydın, E., & Erbil, N. (2023). Yardımcı üreme tekniklerinde yasal durum ve etik sorunlar. Androloji Bülteni, 25(2). https://doi.org/10.24898/tandro.2023.46656
22. Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.
23. Chodorow, N. (2021). Anneliğin yeniden üretimi (D. Tanal Tatar, Çev.). Phoenix Yayınları.
24. Connell, R. W. (1995). Masculinities. Polity Press.
25. Cousineau, T. M., & Domar, A. D. (2007). Psychological impact of infertility. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, 21(2), 293–308. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2006.12.003
26. Davis-Floyd, R. (1992). Birth as an American rite of passage. University of California Press.
27. Davis, N. Y. (2010). Cinsiyet ve millet (A. Bektaş, Çev.). İletişim Yayınları.
28. Demirci, A. D., & Kukulu, K. (2021). İnfertil kadınların “kadın olma”ya ilişkin tanımları ve görüşleri: Bir nitel araştırma. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 97–104.
29. Demirci, A. D., Atasayar, T., & Kabukcuoğlu, K. (2024). Üremeye yardımcı tedavi alan kadınların sağlıklı yaşam davranışları ve davranışları oluşturan unsurlar: Nitel bir araştırma. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(1), 240-264. https://doi.org/10.33708/ktc.1401383
30. Deutsch, H. (1944). The psychology of women (Vols. I–II). Grune & Stratton.
31. Dobryakov, I. V. (2010). Perinatalʹnaia psikhologiia [Perinatal psychology]. Piter.
32. Doka, K. J. (1989). Disenfranchised grief: Recognizing hidden sorrow. Lexington Books.
33. Domar, A. (1992). Psychological stress and infertility. Fertility and Sterility, 57(2), 218–222.
34. Ehrenreich, B., & English, D. (1973). Witches, midwives, and nurses: A history of women healers. The Feminist Press.
35. Ehrenreich, B., & English, D. (1978). For her own good: 150 years of the experts’ advice to women. Anchor Books.
36. Engel, G. L. (1977). The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science, 196, 129–136.
37. Ergin, A., Artiran, M., & Aydın, R. (2018). The cultural meanings of infertility among Turkish women. Journal of Reproductive and Infant Psychology, 36(3), 295–307.
38. Fırat, B. Ö., & Şahin, N. H. (2022). Toplumsal cinsiyet rolleri kapsamında infertilite ve damgalanma: Bir sistematik derleme. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 5(1), 93–103. https://doi.org/10.38108/ouhcd.933034
39. Filippova, G. G. (2011). Psikhologiia reproduktivnoi sfery cheloveka: Metodologiia, teoriia, praktika [Psychology of the human reproductive sphere: Methodology, theory, practice]. Meditsinskaia Psikhologiia v Rossii, 6.
40. Filippova, G. G. (2014). Reproduktivnaia psikhologiia dlia reproduktivnoi meditsiny: Psikhologicheskaia pomoshchʹ pacientam v programmakh VRT [Reproductive psychology for reproductive medicine: Psychological support for patients in ART programs]. In Reproduktivnye tekhnologii segodnia i zavtra (pp. 135–137). Yaroslavl.
41. Filippova, G. G. (2015). Reproduktivnaia psikhologiia: Sovremennyi etap razvitiia perinatalʹnoi psikhologii v Rossii [Reproductive psychology: Contemporary stage in the development of perinatal psychology in Russia]. In Psikhologicheskie probleme sovremennoi semi: Sbornik tezisov VI Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii (Part 1, pp. 509–514). Ural State Pedagogical University.
42. Filippova, G. G., & Pechnikova, E. Yu. (2014). Ot perinatalʹnoi psikhoterapii k reproduktivnoi psikhologii: Sovremennye tendentsii razvitiia modalʹnosti [From perinatal psychotherapy to reproductive psychology: Current trends]. Psikhoterapiia, 9(141), 36–41.
43. Foucault, M. (1993). Cinselliğin tarihi I (H. Tufan, Çev.). Afa Yayınları.
44. Foucault, M. (2005). Özne ve iktidar: Seçme yazılar 2 (F. Keskin, Ed.; I. Ergüden, O. Akınhay & F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
45. Foucault, M. (2015). Biyopolitikanın doğuşu (F. Taylan, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
46. Franklin, S. (2013). Biological relatives: IVF, stem cells, and the future of kinship. Duke University Press.
47. Franklin, S. (2021). Vital relations. Duke University Press.
48. Fraser, N. (2016). Contradictions of capital and care. New Left Review, 100, 99–117.
49. Freud, S. (1961). Some physical consequences of the anatomical distinction between the sexes. In The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 19). Hogarth Press. (Original work published 1925)
50. Freud, S. (1962). Three essays on the theory of sexuality. Basic Books. (Original work published 1905)
51. Gélis, J. (1989). History of childbirth. Polity Press.
52. Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on the management of spoiled identity. Prentice-Hall.
53. Göle, N. (1997). Modern mahrem. Metis Yayınları.
54. Greil, A. L., Slauson-Blevins, K., & McQuillan, J. (2010). The experience of infertility: A review of recent literature. Sociology of Health & Illness, 32(1), 140–162.
55. Haraway, D. (2016). Staying with the trouble: Making kin in the Chthulucene. Duke University Press.
56. Horney, K. (1967). Feminine psychology. W. W. Norton & Company. (Original works published 1922–1937)
57. Illich, I. (1976). Limits to medicine: Medical nemesis, the expropriation of health. Marion Boyars.
58. Irigaray, L. (1993). An ethics of sexual difference. Cornell University Press.
59. Jordan, B. (1993). Birth in four cultures. Waveland Press.
60. Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274–290.
61. Kilictepe, S. (2019). Reproductive Technologies, Pronatalism and Ethnicity: An Ethnography of Situated Reproduction in Turkey. Indiana University.
62. Klein, M. (1932). The psycho-analysis of children. Hogarth Press.
63. Limiñana-Gras, R. M. (2017a). Health and gender perspective in infertility. In The psychology of gender and health (pp. 363–400). Academic Press.
64. Limiñana-Gras, R. M. (2017b). Reproductive psychology and infertility. Acta Psychopathologica, 3, 10.4172/2469-6676.
65. Mahmood, S. (2005). Politics of piety. Princeton University Press.
66. Main, M., Kaplan, N., & Cassidy, J. (1985). Security in infancy, childhood, and adulthood. Monographs of the Society for Research in Child Development, 50(1–2), 66–104. https://doi.org/10.2307/3333827
67. Martin, E. (2001). The woman in the body. Beacon Press.
68. Moura-Ramos, M., Gameiro, S., Canavarro, M. C., & Soares, I. (2012). Assessing infertility stress: Re-examining the factor structure of the Fertility Problem Inventory. Human Reproduction, 27(2), 496–505. https://doi.org/10.1093/humrep/der388
69. Najmabadi, A. (1998). The erotic vatan: Representing the nation in late Qajar Iran. International Journal of Middle East Studies, 30(2), 163–179.
70. Nakamura, K., Sheps, S., & Arck, P. C. (2008). Stress and reproductive failure: Past notions, present insights and future directions. Journal of Assisted Reproduction and Genetics, 25(2), 47–62.
71. Neyer, G., & Bernardi, L. (2011). Feminist perspectives on motherhood and reproduction. Historical Social Research/Historische Sozialforschung, 36(2), 162–176. https://doi.org/10.12759/hsr.36.2011.2.162-176
72. Oakley, A. (1980). Women, motherhood and medicine. Blackwell.
73. Ortner, S. B. (1972). Is female to male as nature is to culture? Feminist Studies, 1(2), 5–31.
74. Örnek Büken, N. (2024). Feminist biyoetik yaklaşımla yardımcı üreme tekniklerine bakış. Toplum ve Hekim, 39(5).
75. Rapp, R. (2001). Gender, body, biomedicine: How some feminist concerns dragged reproduction to the center of social theory. Medical Anthropology Quarterly, 15(4), 466–477.
76. Rich, A. (1986). Of woman born: Motherhood as experience and institution. W. W. Norton.
77. Roberts, D. (1997). Killing the Black body: Race, reproduction, and the meaning of liberty. Pantheon.
78. Rothman, B. K. (1982). In labor: Women and power in the birthplace. W. W. Norton.
79. Rothman, B. K. (1991). Recreating motherhood. Norton.
80. Rothman, B. K. (1994). Mothers and fathers: Ideology in a patriarchal society. In E. N. Glenn, G. Chang, & L. R. Forcey (Eds.), Mothering: Ideology, experience, and agency (pp. 139–157). Routledge.
81. Sancar, S. (2014). Türk modernleşmesinin cinsiyeti (Genişletilmiş baskı). İletişim Yayınları.
82. Savas, G. (2025). Taboos in Turkiye. Sex and Sexuality within the Family Context, 34, 193-209. https://doi.org/10.1108/S1530-353520250000034010
83. Sever, M. (2015). Kadınlık, annelik, gönüllü çocuksuzluk: Elisabeth Badinter’den Kadınlık mı annelik mi?, Tina Miller’dan Annelik duygusu: Mitler ve deneyimler ve Corinne Maier’den No Kid üzerinden bir karşılaştırmalı okuma çalışması. Fe Dergi, 7(2), 71–86. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000144
84. Smeenk, J. M. J., Verhaak, C. M., Vingerhoets, A. J. J. M., Sweep, C. G. J., Merkus, J. M. W. M., Willemsen, S. J., & Braat, D. D. M. (2005). Stress and outcome success in IVF: The role of self-reports and endocrine variables. Human Reproduction, 20(4), 991–996. https://doi.org/10.1093/humrep/deh739
85. Suveren, Y., Küçüktürkmen, B., Arslan Tarus, H., & Turan, Z. (2025). Contraception, stigma and misinformation: Insights from university students in Türkiye. BMC Public Health, 25(1), 4095. https://doi.org/10.1186/s12889-025-25487-x
86. Tapper, N. (1991). The seed and the soil: Gender and cosmology in Turkish village society. University of California Press.
87. TNSA Hacettepe Üniversitesi. (2018). Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018.
88. Turkmen, B. (2018). Transformations of the gender regime in Turkey. Les cahiers du CEDREF.
89. White, J. B. (2010). Muslim nationalism and the new Turks. Princeton University Press.
90. World Health Organization. (2023). Infertility prevalence estimates, 1990–2021. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/a22ced65-46b1-4482-bf85-058719fec649/content
91. Yıkmış, M. S. (2018). Pronatalist kültürde anne olmamak. Fe Dergi, 10(2), 84–97. https://doi.org/10.46655/federgi.676606
92. Zakharova, E. I. (2013). Tsennostʹ materinstva u sovremennykh zhenshchin i praktika osushchestvleniia roditelʹskoi deiatelʹnosti [The value of motherhood among contemporary women and the practice of parenting]. In Sovremennaia rossiiskaia semʹia: Psikhologicheskie problemy i puti ikh resheniia (pp. 73–86). Astrakhan State University.