Lise Öğrencilerinin Dijital Bağımlılık Düzeyleri ile Kendini Değersiz Hissetme Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, lise öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeyleri ile kendilerini değersiz hissetme (anti-mattering) durumları arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Bununla birlikte araştırmada lise öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeyleri ve anti-mattering düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Araştırmada nicel yöntemlerden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma evrenini 2022-2023 eğitim öğretim senesinde üç farklı büyükşehirde kamuya ait okullarda öğrenimlerini sürdüren lise öğrencileri oluşturmuştur. Evrenden tesadüfi seçilen gönüllü 472 lise öğrencisi ise örneklemde yer almıştır. Araştırmaya katılan öğrencilere “Ergenlerde Dijital Bağımlılık” ve “Anti-mattering” ölçekleri uygulanmıştır. Veriler analiz edilirken SPSS 26.0 paket programı kullanılmıştır. Lise öğrencilerinin dijital bağımlılık ve kendini değersiz hissetme düzeylerinin analizinde gerekli istatistiksel yöntemin seçilmesi için normallik testi uygulanmıştır. Normal dağılım gösterdiği belirlenen verilerin analizi için parametrik testler kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, lise öğrencilerinin dijital bağımlılık ve kendini değersiz hissetme düzeyleri arasında pozitif yönlü ve orta seviyede anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Lise öğrencilerinin dijital bağımlılık ve kendini değersiz hissetme düzeylerinin cinsiyete göre anlamlı farklılıklar oluşturduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital bağımlılık
• kendini değersiz hissetme
• ergenlik dönemi.

A Study on the Relationship between Digital Addiction and the Sense of Anti-Mattering among High School Students

Öz

The purpose of this study is to explore the connection between high school students' digital addiction levels and their feelings of insignificance (anti-mattering). Additionally, the study investigated whether students' digital addiction and anti-mattering levels differed significantly based on gender. A relational survey model, one of the quantitative research methods, was employed. The research population consisted of high school students attending public schools in three metropolitan cities during the 2022–2023 academic year. A total of 472 students who were randomly selected and volunteered to participate formed the study sample. The participants completed the "Digital Addiction Scale for Adolescents" and the "Anti-Mattering Scale." Data were analyzed using the SPSS 26.0 statistical software package. To determine the appropriate statistical tests, normality tests were conducted, and since the data showed a normal distribution, parametric tests were used in the analysis. According to the results, there was a moderate, positive, and statistically significant relationship between digital addiction and feelings of insignificance among high school students. Furthermore, it was found that both digital addiction and anti-mattering levels differed significantly by gender.

Anahtar Kelimeler

• Digital addiction
• anti-mattering
• adolescence.

Kaynakça

1. Andreassen, C. S. (2015). Online social network site addiction: A comprehensive review. Current Addiction Reports, 2(2), 175–184. https://doi.org/10.1007/s40429-015-0056-9
2. Arslan, A. (2019). Ortaöğretim öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Sivas ili örneği. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 63–80. https://doi.org/10.30855/gjes.2019.05.02.004
3. Arslan, N. (2023). Gençler için dijital bağımlılık ölçeği uyarlama çalışması. Eğitim Araştırmaları 2023. Türkiye, Konya: NEÜ Yayınları. ISBN: 978-625-6960-79-4.
4. Atkey, S. K. (2015). Mattering, anti-mattering, and self-stigma of seeking help for mental health concerns in high school students. https://yorkspace.library.yorku.ca/server/api/core/bitstreams/9a16b867-898d-45cb-b824-782bd5ad0a0b/content (Retrieved July 17, 2024).
5. Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497
6. Brand, M., Young, K. S., & Laier, C. (2016). Prefrontal control and internet addiction: A theoretical model and review of neuropsychological and neuroimaging findings. Frontiers in Human Neuroscience, 10, 327. https://doi.org/10.3389/fnhum.2016.00327
7. Brand, M., Wegmann, E., Stark, R., Müller, A., Wölfling, K., Robbins, T. W., & Potenza, M. N. (2019). The Interaction of Person-Affect-Cognition-Execution (I-PACE) model for addictive behaviors: Update, generalization to addictive behaviors beyond internet use disorders, and specification of the process character of addictive behaviors. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 104, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2019.06.032
8. Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. Türkiye, Ankara: Pegem Akademi Yayınları. ISBN: 978-975-6802-74-8.

9. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, K. E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Türkiye, Ankara: Pegem Akademi Yayınları. ISBN: 978-9944-919-28-9.
10. Christakis, D. A. (2019). The challenges of defining and studying “digital addiction” in children. Jama, 321(23), 2277-2278. https://doi.org/10.1001/jama.2019.4690
11. Çiçek, F. (2021). Lise Öğrencilerinin Dijital Oyun Bağımlılığı ile Psikolojik Sağlamlık Düzeyi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ufuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
12. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
13. Di Napoli, I., Agueli, B., Arcidiacono, C., Alfieri, S., & Esposito, C. (2024). Family relationships and young Italian adults’ well-being: The mediation role of mattering. Journal of Family Issues. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/0192513X241236541.
14. Ding, K., & Li, H. (2023). Digital addiction intervention for children and adolescents: A scoping review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(6), 1-21. https://doi.org/10.3390/ijerph20064777
15. Duradoni, M., Severino, F. P., Bellotti, M., & Guazzini, A. (2024). How mattering and anti-mattering experiences across offline and online environments contribute to people's digital life balance and social media addiction. Journal of Community & Applied Social Psychology, 34, 1–12. https://doi.org/10.1002/casp.70008
16. Etherson, M. E., Smith, M. M., Hill, A. P., & Flett, G. L. (2021). Feelings of not mattering and depressive symptoms from a temporal perspective: A Comparison of the cross-lagged panel model and random-Intercept cross-lagged panel model. Journal of Psychoeducational Assessment, 40(1), 60–76. https://doi.org/10.1177/07342829211049686
17. Flett, G. L. (2018). The psychology of mattering: Understanding the human need to be significant. ABD, Cambridge, MA: Academic Press. ISBN-13 978-0128094150.
18. Flett, G. L., Zangeneh, M., & Hewitt, P. L. (2019). The psychology of “mattering”: Understanding the human need to be significant. In M. H. Kern & M. L. Wehmeyer (Eds.), The Palgrave Handbook of Positive Education (pp. 125–144). UK, Londra: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-64537-3
19. Flett, G., Khan, A., & Su, C. (2019). Mattering and psychological well-being in college and university students: Review and recommendations for campus-based initiatives. International Journal of Mental Health and Addiction, 17, 667–680. https://doi.org/10.1007/s11469-019-00073-6.
20. Flett, G. L, Nepon, T., Goldberg, J. O., Rose1 A. L., S. K., & Zaki-Azat, J. (2022). The Anti-mattering scale: Development, psychometric properties and associations with well-being and distress measures in adolescents and emerging adults. Journal of Psychoeducational Assessment, 40(1) 37–59. https://doi.org/10.1177/07342829211050544
21. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). ABD, New York: McGraw-Hill. ISBN: 978-0-07-809785-0.
22. Gezer, D. (2022). Üniversite Öğrencilerinin Kişilik Özellikleri, Psikolojik İyi Oluş Ve Dijital Bağımlılık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye.
23. Gao, F., & Du, X. (2025). A meta-analysis of rumination and digital addiction. Personality and Individual Differences, 238, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.paid.2025.113074
24. Göldağ, B. (2018). Lise öğrencilerinin dijital oyun bağımlılık düzeylerinin demografik özelliklerine göre incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 1287–1315. https://doi.org/10.23891/efdyyu.2018.105
25. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). ABD, New Jersey: Pearson Education. ISBN: 0135153093.
26. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma teknikleri: kavramlar, ilkeler ve teknikler. Türkiye, Ankara: Nobel Yayıncılık. ISBN 978-605-5426-58-3.
27. Katz, E., Blumler, J. G., & Gurevitch, M. (1973). Uses and gratifications research. The Public Opinion Quarterly, 37(4), 509–523. https://doi.org/10.1086/268109
28. Kaya, Z., & Vangölü, M. S. (2023). Lise öğrencilerinin dijital bağımlılık ve iyi oluş düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. E-International Journal of Educational Research, 14(1). https://doi.org/10.19160/e-ijer.1173642
29. Krygsman, A., Farrell, A. H., Brittain, H., & Vaillancourt, T. (2022). Depression symptoms, mattering, and anti-mattering: Longitudinal associations in young adulthood. Journal of Psychoeducational Assessment, 40(1), 77–94. https://doi.org/10.1177/07342829211050519
30. Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2017). Social networking sites and addiction: Ten lessons learned. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 311. https://doi.org/10.3390/ijerph14030311
31. Li, H., Zhang, Q., Wang, J., & Wang, X. (2024). How parenting style and family socioeconomic status interact to shape adolescent problematic internet use: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 15, Article 1435575. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1435575
32. McComb, S. E., Goldberg, J. O., Flett, G. L., & Rose, A. L. (2020). No laughing matter: How humor styles relate to feelings of loneliness and not mattering. Europe’s Journal of Psychology, 16(4), 576–591. https://doi.org/10.5964/ejop.v16i4.2183
33. MEB (2024). Örgün eğitim istatistikleri. (Retrieved January 05, 2024) https://istatistik.meb.gov.tr/ Papacharissi, Z., & Rubin, A. M. (2000). Predictors of Internet use. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 44(2), 175–196. https://doi.org/10.1207/s15506878jobem4402_2
34. Paş, B. (2023). Ergenlerin Dijital Bağımlılık Düzeyleri İle Özsaygıları ve Etkileşim Kaygıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya, Türkiye.
35. Paş, B., & Çelik, O. T. (2024). 12‑18 yaş arasındaki çocukların dijital bağımlılıkları ile benlik saygıları ve etkileşim kaygıları arasındaki ilişki. Anatolian Journal of Health Research, 5(1), 65–72. https://doi.org/10.61534/anatoljhr.1430378
36. Prilleltensky, I., Scarpa, M. P., Ness, O., & Di Martino, S. (2023). Mattering, wellness, and fairness: Psychosocial goods for the common good. American Journal of Orthopsychiatry, 93(3), 198. https://doi.org/10.1037/ort0000665.
37. Rugai, J., & Hamilton-Ekeke, J. T. (2016). A review of digital addiction: A call for safety education. Journal of Education and e-Learning Research, 3(1), 17–22. https://doi.org/10.20448/journal.509/2016.3.1/509.1.17.22
38. Sarıkan, S. (2023). Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Zekâ, Bilişsel Esneklik ve Psikolojik İyi Oluş Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya, Türkiye.
39. Seema, R., Heidmets, M., Konstabel, K., & Varik-Maasik, E. (2022). Development and validation of the digital addiction scale for teenagers (DAST). Journal of Psychoeducational Assessment, 40(2) 293–304. https://doi.org/10.1177/07342829211056394
40. Soyöz Semerci, Ö. U., & Balcı, E. V. (2020). Lise öğrencilerinde dijital oyun bağımlılığı üzerine bir alan araştırması: Uşak örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, 10(3), 538–567. https://doi.org/10.14230/johut869
41. Uylas, S., & Uylas, S. D. (2023, May 18–20). Değersizlik ölçeğinin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. IX. TURKCESS Uluslararası Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi’nde sunulan bildiri, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.
42. Wang, J. L., Yin, X. Q., Wang, H. Z., King, D. L., & Rosti, D. H. (2024). The longitudinal associations between internet addiction and ADHD symptoms among adolescents. Journal of Behavioral Addictions, 13(1), 191–224. https://doi.org/10.1556/2006.2023.00080
43. Watson, J. C., Prosek, E. A., & Giordano, A. L. (2021). Distress among adolescents: An exploration of mattering, social media addiction, and school connectedness. Journal of Psychoeducational Assessment, 40(1), 95–107. https://doi.org/10.1177/07342829211050536
44. Whiting, A., & Williams, D. (2013). Why people use social media: A uses and gratifications approach. Qualitative Market Research: An International Journal, 16(4), 362–369. https://doi.org/10.1108/QMR-06-2013-0041
45. Wong, H. Y., Mo, H. Y., Potenza, M. N., Chan, M. N. M., Lau, W. M., Chui, T. K., & Lin, C. Y. (2020). Relationships between severity of internet gaming disorder, severity of problematic social media use, sleep quality, and psychological distress. International journal of environmental research and public health, 17(6), 1879. https://doi.org/10.3390/ijerph17061879