Ders Kitaplarının Dili

Öz

Eğitim ve öğretimin en temel aracı olan ders kitaplarının öğrencinin zihinsel ve sosyal gelişimine katkıda bulunacak pek çok kriter göz önünde bulundurularak hazırlanması gerekir. Bu araştırma, 2021-2022 Eğitim Öğretim yılında 5 yıl süreyle ders kitabı olarak kabul edilen, metin ve görsellerin yoğun olduğu ilköğretim düzeyinde Türkçe, Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki metin ve görsellerin ders kitaplarında bulunması gereken içerik ve görsel kriterlerine göre betimsel analiz yöntemiyle oluşturulmuş doküman incelemesidir. Çalışmanın amacı, ders kitaplarında bulunan içerik ve görsellerin verdiği “alt mesajlar” a dikkat çekmektir. Ders kitaplarında yer alan söylem ve görseller, söylenmek istenenin dışında olumsuz mesajlar da verebilmektedir. Çalışmada, metin ve görsellerin pedagojik anlamda bıraktığı izlere dikkat çekerek eğitim ve öğretim kaynaklarında kalitenin artması amaçlanmıştır. Araştırmanın sonunda, incelenen ders kitaplarında yer alan bazı metin ve görsellerin öğrencinin psiko sosyal algısında ve kültürel kimlik gelişiminde olumsuz etkilere neden olabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ders kitapları
• içerik ve görsel
• dil
• olumsuz mesaj

The Language of Textbooks

Öz

Textbook, which are the most basic tools of education and training, should be prepared taking into account many criteria that will contribute to the mental and social development of the student. In this study, as a textbook for a period of 5 years in the academic year 2021-2022 regarded primary school, middle school and high school-level textbooks written in the textbooks from many different publishers in various fields that need to be found by examining in detail the criteria these criteria are determined and illustrated with selected content from textbooks and visuals. The aim of the study is to draw attention to the “sub-messages” given by the content and images found in textbooks. The rhetoric and images contained in textbooks can also give negative messages other than what is wanted to be said. The aim of the study is to draw attention to the traces left by texts and images in a pedagogical sense, and therefore contribute to the improvement of quality in educational and training resources.

Anahtar Kelimeler

• Textbooks
• content and visual
• language
• negative message

Kaynakça

1. Açıl, Ö. (2019). Sosyal bilgiler 7 ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
2. Akgül, A. ve ark. (2019). Türkçe 7.sınıf ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
3. Aslan, A. (2018). İlkokul Türkçe 3 ders kitabı. Ankara: Gizem Yayıncılık.
4. Ataşçi, A. (2019). İlkokul 3.sınıf hayat bilgisi ders kitabı. Ankara: Pasifik Yayınları.
5. Ayan, H.K., Arslan, Ü., Kul, S., Yılmaz, N. (2021). İlkokul 4.sınıf Türkçe ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
6. Azer, H.(2020).Sosyal bilgiler 7.sınıf ders kitabı. Ankara: Ekoyay Yayıncılık.
7. Baran, Ş.Ç. ve Diren, E. (2020).Türkçe 5.sınıf ders kitabı. Ankara: Anıttepe Yayıncılık.
8. Baş, B. ve Yıldız, F. İ. (2014). İlkokul Türkçe ders kitaplarının resim-metin ilişkisi açısından öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(28), s.139-151.

9. Ceyhan,E. ve Yiğit,B. (2005).Konu alanı ders kitabı inceleme. Ankara: Anı Yayıncılık.
10. Ceylan, S., Duru, K., Erkek, G., Pastutmaz, M. (2019). Türkçe 6 ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
11. Civelek, D, Yılmaz Gündüz, D. ve Karafilik, F. (2019). İlkokul Türkçe 1 ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
12. Civelek, D, Yılmaz Gündüz, D. ve Karafilik, F. (2019). İlkokul 1.sınıf ilk okuma yazama kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
13. Çelikbaş, E., Gürel, F., Özcan, N. (2019). İlkokul hayat bilgisi 3 ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
14. Deveci, H. (2007). Sosyal bilgiler dersinde güncel olayların öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri. Kuram Ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 7 (1), s.417-451.
15. Dikeç, L. (2004). İlköğretim okullarındaki Türkçe ders kitaplarında kullanılan kitap resimleri (illüstrasyonlar), teknikleri ve öğrenmeye katkısı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
16. Dokumacı, A., Özdemir Gök, N. Ve Dokumacı, Z. (2019). İlkokul hayat bilgisi 2. Milli Eğitim Bakanlığı.
17. Eğitim ve bilim iş görenler sendikası kitap inceleme raporu. (2018). Erişim adresi: http://www.egitimis.org.tr/www/bilgibelge/Kitap_inceleme_Raporu.pdf. Erişim tarihi: 21.10.2021.
18. Erdal, N. (2019). İlkokul Türkçe 1 ilk okuma yazma kitabı. Ankara: Ada Matbaacılık.
19. Erdal, N. (2019). İlkokul Türkçe 1 ders kitabı. Ankara: Ada Yayıncılık.
20. Erdal, N. (2019). İlkokul Türkçe 2 ders kitabı. Ankara: Ada Yayıncılık.
21. Erkal, H.ve M. (2020). Türkçe 7.sınıf ders kitabı. Ankara: Özgün Matbaacılık.
22. Eselioğlu, H., Set, S., Yücel, A. (2019). Türkçe 8.sınıf ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
23. Evirgen, Ö.F. (2020). Sosyal bilgiler ders kitabı 5. Milli Eğitim Bakanlığı.
24. Gültekin, G. ve ark. (2019). Sosyal bilgiler ders kitabı 7. Milli Eğitim Bakanlığı.
25. Güneş, F. (2013). Türkçede metin öğretimi yerine metinle öğrenme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Türkçe’nin Eğitimi Öğretimi Özel Sayısı, 6(11), s.603-637.
26. Güneş, F. (2013). Görsel okuma eğitimi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1). Erişim adresi: http://doi.org/10.14686/201312014, Erişim tarihi: 20.11.2021.
27. Güneş, F.(2007).Türkçe öğretimi ve zihinsel yapılandırma. Ankara: Nobel Yayınları.
28. Güneş,F.(2002).Ders kitaplarının incelenmesi. Ankara: Ocak Yayınları.
29. Harut, S.B. (2019). 5.sınıf sosyal bilgiler ders kitabı. Ankara: Ata Yayıncılık.
30. İşeri, K. (2002). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ilköğretim programına uygunluğunun incelenmesi: gösterge bilimsel bir betimleme (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
31. Karabıyık, E.Ü. (2020). İlkokul hayat bilgisi ders kitabı 3. Ankara: Evren Yayıncılık.
32. Karafilik, F., Bozkır, İ., Koç, A. (2020). İlkokul 4.sınıf Türkçe çalışma kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
33. Karagözoğlu, N. (2007). Sosyal bilgiler ders kitaplarının değerlendirilmesi. Yozgat: İksad Basımevi.
34. Kaya, B. (2018). İlkokul ikinci sınıf hayat bilgisi ders kitabı. Ankara: Yıldırım Yayınları.
35. Kaya,N ve ark.(2016). İlk ve ortaokulda Türkçe öğretimi. F. Kırmızı Susar (Ed.), Ankara: Anı Yayıncılık.
36. Kılıç, A. (2003). İlköğretim Türkçe ders kitaplarında resimleme-içerik ilişkisi üzerine bir inceleme, ilköğretim ikinci sınıf için Türkçe ders kitabının tasarım ve resimlemesi. Sanatta Yeterlik Eseri Çalışması Raporu, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
37. Kılıç,A ve Seven,S.(2008).Konu alanı ders kitabı incelemesi. Ankara: Pegem Akademi.
38. Kır, T., Kırman, E., Yağız, S. (2019). Türkçe ders kitabı 7. Milli Eğitim Bakanlığı.
39. Küreselleşme Bütün Renkleri Yok Etmeye Yönelmiştir, (2020). Erişim Adresi:https://www.haberturk.com/kuresellesme-butun-renkleri-yok-etmeye-yonelmistir-2666795
40. https://www.ntv.com.tr/egitim/fasta-okul-kitaplarinda-halk-dili-tartismasi,2o4FcJ3hL0iKCuFfSssvgg, Erişim Tarihi: 24.12.2021.
41. MEB (2021). Ders kitaplarını değerlendirme raporu. Erişim Adresi: http://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_04/15195856_derskitaplarini_degerlendirmeraporu_ogretmengorusleri_2021, Erişim Tarihi:12.11.2021.
42. MEB’de Ders Kitaplarının İncelenmesinde Dört Kriter, (2018). Erişim Adresi: https://www.hurriyet.com.tr/egitim/mebden-ders-kitaplarinin-incelenmesinde-4-kriter-40788126, Erişim Tarihi:24.12.2021.
43. MEB. Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği, (2021). Erişim Adresi: http://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_08/26180800_ders_kitaplari_hakkinda_brsr.pdf
44. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_10/15214644_derskitaplari_yonetmeligi.pdf, Erişim Tarihi:24.12.2021.
45. Sarıboyacı, M.O. (2020). Türkçe 6 ders kitabı. Ankara: Ata Yayıncılık.
46. Sülükçü, Y. (2018). MEB taslak Türkçe ders kitaplarının incelenmesi sırasında karşılaşılan bazı Pproblemler ve inceleme kriterlerine dair bazı eleştiriler. Ders Kitapları Uluslararası Sempozyumu.
47. Şahin, E. (2021). Sosyal bilgiler 6 ders kitabı. Ankara: Anadol Yayıncılık.
48. Şahin, N. ve ark. (2020). İlkokul 1.sınıf hayat bilgisi çalışma kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
49. Şahin, N. ve ark. (2020). İlkokul 3.sınıf hayat bilgisi çalışma kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
50. TTK (2019). Taslak ders kitabı ve eğitim araçları ile bunlara ait e-içeriklerin incelenmesinde değerlendirmeye esas olacak kriterler ve açıklamaları. Milli Eğitim Bakanlığı.
51. Tüysüz, S. (2019). İlkokul sosyal bilgiler 4 ders kitabı. Ankara: Tuna Matbaacılık.
52. Üstün, E., Çetintürk, A. ve Gölbaşı, Z. (2020). İlkokul 3.sınıf Türkçe çalışma kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
53. Vuran, S. ve ark. (2020). Hayat bilgisi 1.kademe (1.,2.,3.,4. Sınıf) ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı.
54. Yalçın, U. (2020). İlkokul 4.sınıf Türkçe ders kitabı. Ankara: Özgün Matbaacılık.
55. Yurt, G. ve Arslan, M. (2014). 7.Sınıf Türkçe ders kitaplarının şekil-içerik-metin yönünden incelenmesi: zambak ve pasifik yayınları örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31, s.317-327.