General Overview of Orientations and Preferences in Research on Teaching Turkish as a Native Language and as a Foreign/Second Language in Terms of Certain Criteria

Öz

The aim of this study is to reveal the general overview of studies on teaching Turkish as a mother tongue and as a foreign/second language in terms of year, methodology, data collection tools, data analysis techniques, study groups/documents, and topics. Limited to the years 2023-2025, this research collected studies in the fields of teaching Turkish as a foreign/second language and teaching Turkish as a mother tongue from the Google Scholar database through descriptive scanning, and the 443 articles were analyzed using content analysis. The results show that the number of studies on teaching Turkish as a foreign/second language is concentrated in 2023 (n=189), the most frequently used method is qualitative research (n=248), documents are the most frequently used data collection tool (n=319), and the study groups are mostly documents and students interviewed. In terms of subject matter, the studies examined primarily focus on article/textbook reviews. The number of studies on teaching Turkish as a mother tongue was concentrated in 2024 (n=64), the most frequently used method was qualitative research (n=91), documents were most commonly used as data collection tools (n=88), and the study groups were mostly those that utilized materials related to documents and interviewed students and teachers. In terms of subject matter, the studies primarily focused on the four basic language skills. Overall, for both fields, the preference for teaching Turkish as a mother tongue, which has a higher concentration of institutions, programs, and students, was lower. The field of teaching Turkish as a foreign/second language, which has a limited number of institutions, programs, and students during the period under consideration, was more frequently chosen for scientific study.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkish as a native language and as a foreign/second language
• research
• orientation and preferences

Türkçenin Ana Dil-Yabancı/İkinci Dil Olarak Öğretimi ile İlgili Araştırmalarda Yönelim ve Tercihlerin Bazı Ölçütler Açısından Genel Görünümü

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkçenin ana dil ve yabancı/ikinci dil olarak öğretimi çalışmalarının yıl, yöntem, veri toplama araçları, veri analiz teknikleri, çalışma grupları/çalışma dokümanları ve konuları açısından genel olarak nasıl bir görünüme sahip olduğunu ortaya koymaktır. 2023-2025 yılları ile sınırlandırılan bu araştırmada Google Scholar veri tabanında yer alan yabancı/ikinci dil olarak Türkçe öğretimi ve ana dil olarak Türkçe öğretimi alanında yapılan çalışmalar betimsel tarama yoluyla toplanmış ve 443 makaleden oluşan doküman, içerik analizi ile incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda elde edilenlere göre yabancı/ikinci dil olarak Türkçe öğretimi çalışma sayısının (n=189) 2023 yılında yoğunlaştığı, en çok kullanılan yöntemin (n=248) nitel araştırma yöntemi olduğu, veri toplama aracı olarak (n=319) en çok dokümanların kullanıldığı, çalışma gruplarının en çok dokümanlar ve görüşme yapılan öğrenciler olduğu görülmüştür. İncelenen çalışmalar konu bakımından ise en çok makale/ders kitabı incelemesine ağırlık vermektedir. Ana dil olarak Türkçe öğretimi çalışma sayısının ise (n=64) 2024 yılında yoğunlaştığı, en çok kullanılan yöntemin (n=91) nitel araştırma yöntemi olduğu, veri toplama aracı olarak n=88) en çok dokümanların kullanıldığı, çalışma gruplarının en çok dokümanlara yönelik materyaller ve görüşme yapılan öğrenci ve öğretmenler olduğu görülmüştür. Konu bakımından ise çalışmalarda en çok dört temel dil becerisine ağırlık verilmektedir. İki alan için genel görünüme bakıldığında kurum, program, öğrenci yoğunluğunun uzun yıllardır varlığını sürdürmesiyle bilimsel çalışma alanının daha yoğun olacağı düşünülen ana dil olarak Türkçe öğretiminin; son iki yılda yine kurum sayısı, program ve öğrenci bakımından kısıtlı sayılara sahip alan yabancı/ikinci dil olarak Türkçe öğretiminden bilimsel anlamda daha az incelendiği/ilgilenildiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçenin ana dil ve yabancı/ikinci dil olarak öğretimi
• araştırma
• yönelim ve tercihler

Kaynakça

1. Aljaradat, Y. İ. M. ve Yıldız, D. (2024). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ile ilgili makaleler üzerine bir inceleme: Yöntemsel eğilimler. Edutech Research, 2(1), 1–16.
2. Aydeniz, S., & Haydaroğlu, M. (2021). Dört temel dil becerisi alanında yapılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Türkiye Eğitim Dergisi, 6(1), 200-216. https://izlik.org/JA47LG25BR
3. Boyacı, S. ve Demirkol, S. (2018). Türkçe eğitimi alanında yapılan doktora tezlerinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(2), 512-531.
4. Büyükikiz, K. (2014). Yabancılara Türkçe öğretimi alanında hazırlanan lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 203-213. https://izlik.org/JA52FD85FN
5. Can, F., Kardaş, M. N., & Can, E. (2024). Türkçe öğretmeni adayları üzerinde yapılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Anadolu Dil ve Eğitim Dergisi, 2(2), 115-130. https://izlik.org/JA29JP65XT
6. Demirbaş, B. (2025). İki dillilik ve Türkçe: Vosviewer tabanlı bibliyometrik bir analiz. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 8(1), 26–44. https://doi.org/10.37999/udekad.1576570
7. Demirel, A. (2023). Türkçe eğitimi alanındaki yazma eğitimiyle ilgili lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(3), 849–863. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1074129
8. Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., & Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285–296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070

9. Eryılmaz, R. (2024). Yabancı ve ikinci dil olarak Türkçe öğretiminde Türk dizi ve filmleri: Bir meta-sentez çalışması. TRT Akademi, 9(22), 888–909. https://doi.org/10.37679/trta.1519600
10. Göçer, A. (2017). Görev temelli öğrenme yönteminin Türkçenin ikinci dil olarak öğretiminde kullanımı, özellikleri ve işlevleri. International Journal of Language Academy, 5(2), 313–328.
11. Göçer, A. ve Arslan, S. (2018). Türkiye’de dil bilgisi öğretimi üzerine hazırlanan lisansüstü tezler hakkında bir meta-analiz çalışması. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 107–122.
12. Göçer, A. ve Kurt, A. (2022). Soru sorma üzerine yapılan çalışmaların bibliyometrik analizi. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(49), 340–360.
13. Kaya Ülker, K. (2024). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde akademik Türkçe öğretimi: Bir betimsel içerik analizi. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 9(2), 219–245.
14. Koç, İ. (2024). Türkçe metindilbilim bibliyografyası. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 83–105.
15. Köse, D. ve Özsoy, E. (2020). Türkiye’de yabancılara Türkçe öğretiminin otuz yılı: 1990-2020. Turkophone Dergisi, 7(2), 27–54.
16. Maden, S. & Önal, A. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili lisansüstü tezlerin araştırma eğilimleri. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 7(1), 42-56. https://doi.org/10.47714/uebt.878270
17. Önal, A. & Maden, S. (2021). Türkçe eğitimi ile ilgili 2015-2019 yılları arası lisansüstü tezlerin araştırma eğilimleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 929-941. https://doi.org/10.32709/akusosbil.879623
18. Maden, S. ve Özgen, A. (2023). Türkçe eğitimi alanında hazırlanmış öz yeterlik ile ilgili araştırmaların eğilimleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(3), 822–839. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1312815
19. MEB (2024). 2023-2024 eğitim öğretim istatistikleri açıklandı. 3 Ağustos 2025 tarihinde https://www.meb.gov.tr/2023-2024-egitim-ogretim-istatistikleri-aciklandi/haber/34977/tr adresinden erişildi.
20. Ozan, C. ve Köse, E. (2014). Eğitim programları ve öğretim alanındaki araştırma eğilimleri. Sakarya University Journal of Education, 4(1), 116–136. https://doi.org/10.19126/suje.76547
21. Önal, A. ve Maden, S. (2024). Dinleme/izleme eğitimi ile ilgili lisansüstü tezler düzeyinde sunulan öneriler (2015-2021 arası). Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(14), 103–121. https://doi.org/10.56677/mkuefder.1575252
22. Sevim, O., Mercan, M. ve Sevim, S. (2023). Yabancılara Türkçe öğretimi ile ilgili lisansüstü tezlerdeki eğilimler: Bir içerik analizi. Turkish Studies-Educational Sciences, 18(3), 1175–1192. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.71772
23. Yıldırım Suna, Z. ve Benzer, A. (2023). Türkçe eğitiminde üst düzey düşünme becerileri ile ilgili çalışmaların bibliyometrik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 281–305. https://doi.org/10.19126/ibad.1292882
24. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.