Ortaöğretim Öğrencilerinin Matematik Dersinde Yaşadıkları Öğrenilmiş Çaresizlik Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu çalışmada, Anadolu lisesinde öğrenim gören ortaöğretim öğrencileri için matematik dersinde çaresiz hissetmenin ne anlama geldiğini belirlemek ve bu çaresizlik durumunun öğrencilerin öğrenmeye yönelik motivasyonları, başarı durumları ve matematik dersinde gösterdikleri çaba üzerindeki etkilerini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışmanın araştırma grubunu kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemi ile seçilen 2022-2023 Eğitim Öğretim Yılında Ankara ili Yenimahalle ilçesinde bulunan Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı bir devlet okulunda ortaöğretim seviyesinde öğrenim gören 19 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada nitel yöntem kullanılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanmış yarı yapılandırılmış görüşme formu ile zoom platformu üzerinden gerçekleştirilen görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizi içerik analizi yaklaşımı ile yapılmıştır. Çalışma sonucunda öğrenciler, başarısız oldukları durumlarda çalışmalarının yetersiz olduğunu düşünmekte ve bu durumu çaresizlikle açıklamaktadır. Başarı ve başarısızlıklarında etkisi olan kendi çabaları ile çaresizlik hissinin ortadan kaldırabileceği düşünülmektedir. Matematiğe dair başarısızlık durumunda daha çok çalışma ve dersten uzaklaşma şeklinde iki zıt yaklaşım tespit edilmiştir. Matematik motivasyonu ile soruları doğru çözebilmek, hedefler, öğretmen, arkadaşlar, dersi anlamak arasında belirlenen olumlu ilişki öğrencilerin matematik öğrenmeye yönelik motivasyonlarını artırmasının yanında matematik dersine ilgilerini artırarak çaba harcamaya teşvik edip, öğrencilerin matematik becerilerini geliştirmekte, devamında da başarıyı getirmektedir. Öğrencilerin çabasının takdir edilmesi, öğrenme motivasyonlarının canlı tutulması ve öğrenme hedeflerine odaklanarak çaba göstermeye devam etmelerini sağlamak çaresizlikle başa çıkmalarında yardımcı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Öğrenilmiş Çaresizlik
• Motivasyon
• Çaba
• Başarı

A Qualitative Research on Learned Helplessness Experienced by Secondary Students in Mathematics Course

Öz

In this study, it was aimed to determine what it means to feel helpless in the mathematics lesson for secondary school students studying in Anatolian high schools and to determine the effects of this helplessness on students' motivations for learning, their achievements and their efforts in mathematics lessons. The research group of the study consists of 19 students studying at secondary education level in a state school affiliated to the Ministry of National Education in the Ankara province Yenimahalle district in the 2022-2023 academic year, which was selected by the easily accessible case sampling method. Qualitative method was used in the research. The data were collected through the semistructured interview form prepared by the researcher and the interviews conducted over the zoom platform. The analysis of the data was made with the content analysis approach. As a result of the study, the students think that their work is insufficient when they are unsuccessful, and they explain this situation with desperation. It is thought that the feeling of helplessness can be eliminated by their own efforts, which have an effect on their success and failure. In case of failure in mathematics, two opposing approaches have been identified as working harder and staying away from the lesson. The positive relationship between mathematics motivation and being able to solve questions correctly, goals, teachers, friends, and understanding the lesson not only increases students' motivation to learn mathematics, but also increases their interest in mathematics, encourages them to make an effort, improves students' mathematical skills, and brings success. Recognizing students' effort, keeping their motivation to learn alive, and keeping them focused on learning goals will help them cope with helplessness.

Anahtar Kelimeler

• Learned Helplessness
• Motivation
• Effort
• Success

Kaynakça

1. Akbaba, S. (2006). Eğitimde motivasyon. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (13), 343-361.
2. Aydın, B., & Doğan, M. (2012). Matematik öğretimi: Geçmişten günümüze matematik öğretimi önündeki engeller. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(2), 89-95.
3. Biber, M. ve Başer, N. (2014). Üniversite öğrencilerine yönelik matematikte öğrenilmiş çaresizlik ölçeği geliştirilmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 492-504
4. Büyüköztürk, Ş. (2005). Sınav kaygısı: Problemler ve çözüm önerileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 5(2), 471-490.
5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri(29. Baskı). Ankara: Pegem Akademi
6. Dane, A. , Kudu, M. & Balkı, N. (2009). Lise Öğrencilerinin Algılarına Göre, Matematik Başarısını Olumsuz Yönde Etkileyen Faktörler. Erzincan University Journal of Science and Technology , 2 (1) , 17-34 . https://dergipark.org.tr/tr/pub/erzifbed/issue/6018/80620
7. Demirel, Ö. (2017). Öğretim ilke ve yöntemleri öğretme sanatı. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
8. Dursun, Ş. & Dede, Y. (2004). Öğrencilerin matematikte başarısını etkileyen faktörler matematik öğretmenlerinin görüşleri bakımından. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24 (2), 0-0. Erişim https://dergipark.org.tr/tr/pub/gefad/issue/6759/90924

9. Düzgün, Ş. & Hayalioğlu, H. (2006). Öğrencilerde Öğrenilmiş Çaresizlik Düzeyinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi . Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi , 0 (13) , 404-413 . https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunikkefd/issue/2774/37177
10. Dweck, C. (2015). Carol Dweck revisits the growth mindset. Education week, 35(5), 20-24.
11. Dweck, C. (2020). Aklını en doğru şekilde kullan. (Çev. Uğurcan Kaya) İstanbul: Yakamoz Kitap.
12. Ekinci, E., & Gökler, R. (2017). Ortaöğretim Öğrencilerinin Akademik Özyeterliklerinin ve Akademik Erteleme Davranışlarının Öğrenilmiş Çaresizlikleri Üzerine Etkisi. Journal of International Social Research, 10(50).
13. Ersever, H. (1993). Öğrenilmiş çaresizlik. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 26(2), 621-632.
14. Ersoy, Y. (2000). Son dönemde okullarda matematik/fen eğitiminde çağdaş gelişmeler ve genel eğilimler. DEÜ Buca Eğitim Fak. Dergisi. No:12. 2000: 235-246
15. Fidan, Nurettin (1996), Okulda öğrenme ve öğretme, Ankara: Alkım.
16. Gürefe, N., & Bakalim, O. (2018). Mathematics anxiety, perceived mathematics self-efficacy and learned helplessness in mathematics in faculty of education students. International Online Journal of Educational Sciences, 10(3), 147-161.
17. Kabael, T. (Edt.) (2019). Matematik Okuryazarlığı ve Pısa. İçinde T. Kabael (Edt), Matematik Okuryazarlığı ve PISA (ss. 11-45). Ankara: Anı Yayıncılık
18. Kılıç, M. E. , Kılıç, M. & Akan, D. (2021). Motivation in the classroom. Participatory Educational Research , 8 (2) , 31-56 . DOI: 10.17275/per.21.28.8.2
19. Kızgın, Y. & Dalgın, T. (2012). Atfetme Teorisi: Öğrencilerin Başarı ve Başarısızlıklarını Değerlendirmedeki Atfetme Farklılıkları. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi , 8 (15) , 61-77 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijmeb/issue/54849/751072
20. Liman, M.M., Öğrencilere matematik ve matematikçiler hakkında, Moskova, 1981
21. Uysal Koğ, O. & Başer, N. (2011). Görselleştirme Yaklaşımının Matematikte Öğrenilmiş Çaresizliğe ve Soyut Düşünmeye Etkisi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi , 2 (3) , 89-108 https://dergipark.org.tr/en/pub/baebd/issue/3340/46238
22. Uysal Koğ, O. (2012). Görselleştirme yaklaşımı ile yapılan matematik öğretiminin öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal gelişimi üzerindeki etkisi (Doctoral dissertation, DEÜ Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
23. Maier, S. F., Seligman, M. E. P., & Solomon, R. L. (1976), “Learned helplessness: theory and evidence”. Journal of Experimental Psychology, 105, 3-46. doi: 10.1037/0096-3445.105.1.3
24. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Ortaöğretim matematik dersi öğretim programı (9, 10, 11 ve 12. sınıflar). Ankara
25. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. (2nd ed.). Thousand .
26. Nasibov, F., & Kaçar, A. (2005). Matematik ve matematik eğitimi hakkında. Kastamonu Eğitim Dergisi, 339.
27. OECD (2013), PISA 2012 Results, Ready to Learn – Students’ Engagement, Drive and Self-Beliefs (Volume III), PISA, OECD Publishing
28. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bütün & S. Beşir Demir, Çev. Ed.). Ankara: Pegem
29. Pehlivan, H. & Köseoğlu, P. (2011). Ankara fen lisesi öğrencilerinin matematik dersine yönelik tutumları ile akademik benlik tasarımları. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (31) , 153-167
30. Posamentier, A. S., Thaller, B., Paris, E., Lehmann, I., Germain-Williams, T., & Farber, W. (2021). Matematik Derslerinde Sıkça Sorulan 100 Soru: Matematiksel Anlamaya Teşvik Edici Cevaplar, 6-12.Sınıflar. (T. Gökçek, Dü., Ş. Danişman, S. Baltacı, A. Yıldız, İ. Özpınar, T. B. Kaya, F. Karakuş, . . . A. Göğüş, Çev.) Ankara: Pegem Akademi.
31. Sahlberg, P. (2018). Eğitimde Finlandiya modeli. İstanbul: Metropolis.
32. Sapma, G. (2013). Matematik başarısı ile matematik kaygısı arasındaki ilişkinin istatistiksel yöntemlerle incelenmesi (Doctoral dissertation, Marmara Universitesi (Turkey)).
33. Seligman, M.E.P., & Maier, S.F. (1967). Failure to escape traumatic shock. Journal of Experimental Psychology, 74,1-9
34. Subaşı, D. (2010). Öğrencilerin öğrenme ve düşünme stillerinin coğrafya dersi akademik başarılarına etkileri (12.sınıf) (yüksek lisans tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi (Tez No: 279575)
35. Tan, M. N. (2015). Ortaokul öğrencilerinin matematik kaygısı, öğrenilmiş çaresizlik ve matematiğe yönelik tutum düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Doctoral dissertation, Necmettin Erbakan University (Turkey)).
36. Toluk Uçar, Z., Pişkin, M., Akkaş, E., & Taşçı, D. (2010). İlköğretim Öğrencilerinin Matematik, Matematik Öğretmenleri ve Matematikçiler Hakkındaki İnançları. EĞİTİM VE BİLİM, 35(155). http://egitimvebilim.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/568 adresinden erişildi.
37. Tutar, H. (Ed.). (2018). Davranış bilimleri: Kavramlar ve kuramlar (4.Baskı).Ankara: Seçkin.
38. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12.Baskı). Ankara: Seçkin
39. Eccles, J. S. & Wigfield, A., (2000). Expectancy–value theory of achievement motivation. Contemporary educational psychology, 25(1), 68-81.