Oyunların Kelime Öğrenmeye Ve Okuma Becerilerine Etkisi: Sistematik Derleme

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 1 , 17 - 40 , 30.06.2025

Aysel Aleyna Güner Mehmet Katrancı

https://izlik.org/JA94HC95RW

Öz

Bu araştırmada oyunların, ilkokul ve ortaokul öğrencilerinin kelime öğrenme ve okuma becerileri üzerindeki etkisini ele alan tezlerin sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında 2010-2025 yılları arasında yapılan, oyun kullanımının kelime öğrenmeye ve okuma becerilerine etkisini inceleyen 10’u yüksek lisans ve 6’sı doktora tezi olmak üzere toplam 16 lisansüstü tez incelenmiştir. Örneklemin belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniği, verilerin analizinde ise betimsel içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda konu ile ilgili tezlerin; en çok 2022 (n=7) ve 2024 (n=4) yıllarında yapıldığı, yarısından fazlasında yarı deneysel desenin kullanıldığı ve en az kullanılan desenin gerçek deneysel desen olduğu görülmüştür. Çalışmaların büyük bir kısmında veri toplama aracı olarak Likert tipi ölçekler ile kişisel bilgi formu, yaklaşık yarısında başarı testi, iki tanesinde ise görüşme formu ve bir çalışmada dereceli puanlama anahtarının kullanıldığı belirlenmiştir. Araştırmalardaki uygulama süresinin 4 hafta ile 15 hafta arasında değiştiği ve uygulama sürecinde toplam 118 farklı oyundan yararlanıldığı anlaşılmıştır. İncelenen araştırmalarda kelime oyunlarının; öğrencilerin okuduğunu anlama becerisinin gelişimine, akademik başarılarının artmasına ve okuma tutumunun olumlu yönde değişmesine katkı sağladığı sonuçlarına ulaşıldığı belirlenmiştir. Araştırmacıların en çok oyunların, farklı sınıf düzeylerinde ve farklı derslerde kullanılmasını; oyunlarla kelime öğretiminin yaygınlaştırılmasını önerdikleri tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Oyun , kelime öğretimi , okuma becerisi , sistematik derleme.

The Effect of Games on Vocabulary Learning and Reading Skills: A Systematic Review

https://izlik.org/JA94HC95RW

Öz

In this study, it was aimed to examine the theses on the effect of games on vocabulary learning and reading skills of primary and secondary school students through systematic review method. Within the scope of the research, a total of 16 postgraduate theses, 10 master's theses and 6 doctoral dissertations, which were conducted between 2010 and 2025 and which examined the effect of game use on vocabulary learning and reading skills, were examined. Criterion sampling technique, one of the purposeful sampling methods, was used to determine the sample and descriptive content analysis was used to analyze the data. As a result of the research, it was seen that the theses on the subject were mostly conducted in 2022 (n=7) and 2024 (n=4), the quasi-experimental design was used in more than half of them and the least used design was the true experimental design. It was determined that Likert-type scales and personal information form were used as data collection tools in most of the studies, achievement test was used in about half of them, interview form was used in two of them and rubric was used in one study. It was understood that the implementation period in the studies varied between 4 weeks and 15 weeks and a total of 118 different games were utilized during the implementation process. In the studies examined, it was determined that word games contributed to the development of students' reading comprehension skills, increased academic achievement and positive changes in reading attitudes. It was found that researchers mostly used games at different grade levels and in different courses.

Anahtar Kelimeler

Game , vocabulary teaching , reading skills , systematic review.

Kaynakça

• Baumann, J. F. (2014). Vocabulary and reading comprehension: The nexus of meaning. In S. E. Israel & G. G. Duffy (Eds.), Handbook of research on reading comprehension (pp. 347-370). Routledge.
• Baykul Y. & Fidan, N. (1994). İlköğretimde temel öğrenme ihtiyaçlarının karşılanması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10, 7-20.
• Baz, B. (2023). Akıcı okuma ve dinlediğini anlama ile okuduğunu anlama arasındaki yapısal ilişkinin sırasal olarak incelenmesi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Beck, I. L., Perfetti, C. A. & McKeown, M. G. (1982). Effects of long-term vocabulary instruction on lexical access and reading comprehension. Journal of Educational Psychology, 74, 506-521.
• Bellibaş, M. Ş. (2018). Sistematik derleme çalışmalarında betimsel içerik analizi. İçinde K. Beycioğlu, N. Özer ve Y. Kondakçı (Edt.), Eğitim yönetiminde araştırma (s. 511-532 ). Pegem Akademi.
• Bishop, W. & Starkey, D. (2006). Keywords in creative writing. Utah State University Press.
• Bloom, B. S. (1995). İnsan nitelikleri ve okulda öğrenme (D. A. Özçelik, Çev.). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Boz, İ. (2018). İlkokul 4. sınıf Türkçe dersinde oyunla öğretim yönteminin akademik başarıya etkisi. Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 1(1), 61-75.
• Bülbül, N. (2019). İkinci yabancı dil Almanca dersinde kelime oyunuyla okuma anlama yetisinin geliştirilmesi: Konya Doğa Koleji örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Bülbül, N. (2019). İkinci yabancı dil Almanca dersinde kelime oyunuyla okuma anlama yetisinin geliştirilmesi: Konya Doğa Koleji örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Cain, K., & Oakhill, J. (2014). Reading comprehension and vocabulary: Is vocabulary more important for some aspects of comprehension? L'Année Psychologique, 114(4), 647–662. https://doi.org/10.4074/S0003503314004035
• Cesur, O. (2005). Pansiyonlu ilköğretim okulu öğrencileri üzerinde kelime serveti araştırması. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Chou, M. (2012). Assesing english vocabulary and enhancing young English as a foreign language (EFL) learners' motivation through games, songs and stıries. Education 3- 13, 43(3), 284- 297.
• Cook, G. A. (2010). Environmental and developmental indicators in early childhood: Relations to second-grade reading comprehension [Unpublished Doctoral Dissertation]. Utah State University.
• Çavuşoğlu, E. (2010). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyi ile matematik problemlerini çözme başarısı arasındaki ilişki. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Çetinkaya, Z. (2005). Basit tekrar ve alıştırmalar yoluyla sözcük öğretimi. Dil Dergisi, (130), 68-85.
• Çiçek, K. (2024). Strateji oyunları ve renkli hecelerle yapılan etkinliklerin okuma ve anlama güçlüklerinin giderilmesine etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Demirkan, Ö., & Saraçoğlu, G. (2016). Anadolu lisesi öğretmenlerinin derslerde kullandıkları öğretim yöntem ve tekniklerine ilişkin görüşleri. The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 2(1), 1-11.
• Dervişoğulları, N. (2008). Yabancı dil olarak Türkçe öğretilen sınıflarda oyunlarla sözcük öğretimi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Doğan, S. (2023). Design, development, and evaluation of an online learning material to support the reading comprehension performance of students with learning difficulties in an expository text through teaching technical vocabulary. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
• Donkor, G., & Mensah, D. (2021). Using word games to improve the reading ability of primary five pupils of Ejisu Model School. International Journal of Scientific and Research Publications, 11(2), 246–253. https://doi.org/10.29322/IJSRP.11.02.2021.p11028
• Duran, E. ve Tufan, B. S. (2017). İlkokul Türkçe ders kitaplarında oyun ve oyuncakların kullanımı. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 16-28.
• Egelioğlu, F. V. (1989). Okuduğunu anlama düzeyinin ve öğrenme için harcanan zamanın bilişsel öğrenme düzeyine etkisi. Eğitim ve Bilim, 16(83), 32-38.
• Ekmen, S. (2023). Ortaokul öğrencilerinde hızlı okuma becerisi ve okuma alışkanlığı özellikleri ile akademik motivasyon arasındaki ilişki. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Topkapı Üniversitesi.
• Ellis R. & Tomlinson B. (1987). Reading:Upper-ıntermediate. Oxford University Press.
• Falk-Ross, F., & Evans, B. (2014). Word games: content area teachers' use of vocabulary strategies to build diverse students' reading competencies. Language and Literacy Spectrum, 24, 84-100.
• Fink, A. (1998) Conducting research literature reviews: From paper to the internet. Sage Publications.
• Fisher, P. J., & Blachowicz, C. L. Z. (2005). Vocabulary instruction in a remedial setting. Reading & Writing Research Quarterly, 21(3), 281-300.
• Göçer, A. (2008). Etkinlik temelli ilkokuma ve yazma öğretimi. Anı Yayıncılık.
• Göktaş, Ö. (2010). Okuduğunu anlama becerisinin ilköğretim ikinci kademe matematik dersindeki akademik başarıya etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Gunning, T. G. (2014). Assessing & correcting reading and writing difficulties: A student-centered approach. Pearson.
• Gülsoy, H. (2013). Teaching vocabulary to sixth graders through games. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çağ Üniversitesi.
• Gülsoy, T. (2013). 6. sınıf öğrencilerinin kelime hazinesinin geliştirilmesinde eğitsel oyunların etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Niğde Üniversitesi.
• Güneş, F. (2013). Türkçe’de metin öğretimi yerine metinle öğrenme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 603-637.
• Güneş, F. (2014). Türkçe öğretimi yaklaşımlar ve modeller (8. Baskı). Pegem Akademi.
• Güneş, F. (2015). Oyunla öğrenme yaklaşımı. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(11), 773-786.
• Güney, N., & Aytan, T. (2014). Aktif kelime hazinesini geliştirmeye yönelik bir etkinlik önerisi: Tabu. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(5), 617-628. http://dx.doi. org/10.16992/asos.326
• Karatay, H. (2007). Kelime öğretimi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(1), 141–153.
• Işık, İ. (2016). İlkokul 3. sınıf öğrencilerine eğitsel oyunlar ile İngilizce kelime öğretiminin akademik başarıya etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bartın Üniversitesi.
• İnal, G. & Çakır, R. (2024). Eğitsel dijital oyunların ikinci dil olarak Türkçe öğrenenlerin dil becerilerine ve akademik başarılarına etkisi. Turkish Journal of Primary Education (TUJPED), 9 (2), 60-85. Doi: 10.52797/tujped.1556856
• Kafipour, R., & Naveh, M. H. (2011). Vocabulary learning strategies and their contribution reading comprehension of EFL undergraduate students in Kerman province. European Journal of Social Sciences, 23(4), 626-647.
• Kalaycıoğlu, H. E. (2011). The effect of picture vocabulary games and gender on four year- old children’s English vocabulary performance: an experimental investigation. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
• Kansızoğlu, H. B. (2024). The comparison of vocabulary teaching methods in terms of their effect on vocabulary development: A meta-analytic review. International Online Journal of Educational Sciences, 9(3), 821-841.
• Kara, M. (2010). “Oyunlarla yabancılara Türkçe öğretimi”. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27, 407-21.
• Kara, S. (2018). Satranc-ı Urefa’nın eğitsel bir oyun olarak uyarlanmasının 6. sınıf öğrencilerinin kelime öğretimine ve Türkçe dersi tutumlarına etkisinin incelenmesi (Siirt ili örneği). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Siirt Üniversitesi.
• Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
• Karadağ, Ö. (2013). Kelime öğretimi. Kriter.
• Karadayı Atalar, Ü. B. (2019). Ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerisi ile akademik başarısı arasındaki ilişki. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Amasya Üniversitesi.
• Karatay, H. (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi el kitabı. Pegem Akademi.
• Kaya, G. (2016). Oyun, gelişim ve tarihsel olarak oyunun eğitimdeki yeri. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi (UEAD), 2(1), 66-78.
• Kaya, Ü. Ü. (2007). İlköğretim I. kademede İngilizce derslerinde oyun tekniğinin erişiye etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
• Kaygusuz, B. (2024). Türkçe derslerinde kullanılan web 2.0 araçlarının 8. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerisini geliştirmeye ve bilgilerin kalıcılığına etkisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Kırcı, A. (2024). Dijital öğretim materyalleri ile tasarlanmış ders etkinliklerinin okuduğunu anlama ve eleştirel düşünme becerilerine etkisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Kızgın, A. (2018). Okuma motivasyonu ve okuduğunu anlamanın akademik başarıya etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
• Kiriş, D. (2022). Ortaokul öğrencilerine yönelik Türkçede oyunlarla kelime öğretimi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
• Klein, M.L. (1988). Teaching reading comprehension and vocabulary. A guide for teachers. Prentice – Hall.
• Kultas, E. (2022). Anahtar kelime oyunlarının öğrencilerin okuduğunu anlama ve akıcı okuma becerileri ile okuma tutumları üzerindeki etkisi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Kurudayıoğlu, M. (2005). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin kelime hazinesi üzerine bir araştırma. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Lasserson, T. J., Thomas, J., & Higgins, J. P. (2019). Starting a review. In J. P. Higgins, J. Thomas, J. Chandler, M. Cumpston, T. Li, M. J. Page, & V. A. Welch (Eds.), Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (3rd ed., pp. 1–12). Wiley.
• Lin, H. (2015). Effectiveness of interactivity in a web-based simulation game on foreign language vocabulary learning. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 182, 313-317.
• Martinet, A. (1985). İşlevsel genel dilbilim. Birey ve Toplum Yayınları.
• Marulis, L. M., & Neuman, S. B. (2010). The effects of vocabulary intervention on young children’s word learning: A meta-analysis. Review of Edcational Research, 80(3), 300-335. doi: 10.3102/0034654310377087
• McKenna, M. C., & Stahl, K. A. D. (2009). Assessment for reading instruction. Guilford Press.
• Millar, J. (2004). ‘Systematic Reviews for Policy Analysis’, S. Becker ve A. Byrman (ed.), Understanding Research for Social Policy and Practice: Themes, Methods and Approaches içinde, Bristol: Policy Press.
• National Reading Panel. (2000). Teaching children to read: An evidence-based assessment of the scientific research literature on reading and its implications for reading instruction: Reports of the subgroups. National Institute of Child Health and Human Development, National Institutes of Health.
• Oslund, E. L., Clemens, N. H., Simmons, D. C., Smith, S. L. & Simmons, L. E. (2016). How vocabulary knowledge of middle-school students from low socioeconomic backgrounds influences comprehension processes and outcomes. Learning and Individual Differences, 45, 159-165. doi:10.1016/j.lindif.2015.11.013
• Ott, M., Ve Pozzi, F. (2012). Digital games as creativity enablers for children. Behaviour & Information Technology, 31(10), 1011-1019.
• Özbay, M. (2015). Türkçe özel öğretim yöntemleri I. Öncü Kitapevi.
• Özbay, M., & Melanlıoğlu, D. (2008). Türkçe eğitiminde kelime hazinesinin önemi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 33.
• Özçelik, E. G. (2010). Okuduğunu anlama becerisinin başarıya etkisi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Özdemir, O. & Baş, Ö. (2019). Okuma eğitimi. H. Akyol & A. Şahin (Ed.), Öğretmen adayları ve öğretmenler için Türkçe öğretimi içinde (s. 29-54). Pegem Akademi.
• Özgün, A., Yaşartürk, F., Ayhan, B., & Bozkuş, T. (2017). Hentbolcuların spora özgü başarı motivasyonu ve mutluluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 3 (Special Issue 2), 83-94.
• Özkiraz, K. (2015). The role of games in teaching vocabulary to fifth graders. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çağ Üniversitesi.
• Öztürk, Ç., & Korkmaz, Ö. (2020). Teknoloji destekli yaratıcı drama etkinliklerinin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine dönük tutumlarına ve problem çözme becerilerine etkisi. Yaratıcı Drama Dergisi, 15(1), 1-18.
• Özyürek, A. ve Çavuş, Z. S. (2016). İlkokul öğretmenlerinin oyunu öğretim yöntemi olarak kullanma durumlarının incelenmesi. Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(5), 2157-2164.
• Papatğa, E. (2016). Okuduğunu anlama becerilerinin Scratch programı aracılığıyla geliştirilmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Pehlivan, H. (2005). Oyun ve öğrenme. Anı Yayıncılık.
• Quinn, J. (2012). Latent change score modeling of developmental relations between vocabulary and reading comprehension [Unpublished master’s thesis]. The Florida State University.
• Rasinski, T. V., Rikli, A., & Johnston, S. (2009). Reading fluency: more than automaticity? More than a concern for the primary grades? Literacy Research and Instruction, 48, 350-361.
• Rosenshine, B. (1980). Skill hierarchies in reading comprehension. R. J. Spiro, B. C. Bruce, & W. F. Brewer (Eds.), Theoretical issues in reading comprehension (pp. 535-554). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
• Sağlık, Z. Y. (2022). Web 2.0 araçlarıyla desteklenen kelime öğretiminin kelime bilgisi, okuduğunu anlama ve akıcı okuma becerilerine etkisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Samuels, S. J. (1979). The method of repeated readings. The reading teacher, 32(4), 403-408.
• Sapan, B. (2024). Akıl ve zekâ oyunları ile zenginleştirilmiş Türkçe dersinin ilkokul öğrencilerinin okuma, anlama ve yaratıcılık becerileri ile Türkçe dersi motivasyonlarına etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
• Sevim, S. (2022). Ortaokul öğrencilerine yönelik Türkçede oyunlarla kelime öğretimi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
• Shanahan, T. & Lomax, R. G. (1986). An analysis and comparison of theoretical models of the reading writing relationship. Journal of Educational Psychology, 78(2), 116-123. doi:10.1037/0022-0663.78.2.116
• Shanahan, T. (1984). Nature of the reading-writing relation: An exploratory multivariate analysis. Journal of Educational Psychology, 76(8), 466-477.
• Stahl, S. A. & Fairbanks, M. M. (1986). The effects of vocabulary instruction: A model-based metaanalysis. Review of Educational Research, 56(1), 72-110.
• Şenol, M. (2007). Teaching vocabulary to secondary school students through games. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Tatar, E. & Soylu, Y. (2006). Okuma-anlamadaki başarının matematik başarısına etkisinin belirlenmesi üzerine bir çalışma. Kastamonu Eğitim Dergisi. 14 (2). 503-508.
• Thornbury, S. (2002). How to teach vocabulary. Longman.
• Torgerson, C. (2003). Systematic Reviews. Continuum International Publishing Group
• Türk, E. (2022). Mobil teknoloji destekli işlevsel dil bilgisi uygulamalarının akademik başarı ile okuduğunu anlama becerilerine etkisi ve sürece yönelik öğrenci görüşleri. [Yayımlanmamış doktora tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Ulu, A. (2019). Ortaokul 7. sınıflarda oyunlaştırma yöntemi ile kelime öğretimi (Örneklem: Tabu). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi.
• Uzun, C. (2010). İlköğretim öğrencilerinin matematik dersi problem çözme başarılarının bazı demografik değişkenler ve okuduğunu anlama becerisi açısından incelenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Uşak Üniversitesi.
• Varan, S., & Sulak, S. E. (2018). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin zihinsel sözlüğünü geliştirmede eğitsel oyunların etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(67), 1109-1119.
• Yaşar Sağlık, Z. (2022). Web 2.0 araçlarıyla desteklenen kelime öğretiminin kelime bilgisi, okuduğunu anlama ve akıcı okuma becerilerine etkisi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Yıldırım, K., Yıldız, M. & Ateş, S. (2011). Kelime bilgisi okuduğunu anlamanın anlamlı bir yordayıcısı mıdır ve yordama gücü metin türlerine göre farklılaşmakta mıdır? Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(3), 1531-1547.
• Yılmaz, B. (2004). Öğrencilerin okuma ve kütüphane kullanma alışkanlıklarında ebeveynlerin duyarlılığı. Bilgi Dünyası, 5(2), 115-136.
• Yılmaz, M. (2008). Hikâye haritası yönteminin okuduğunu anlamaya etkisi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 212-225.