Karınca ve Hüdhüd Örnekliğinde Kur'an'da Diyalog (Analitik Bir İnceleme)

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1 , 1 - 23 , 31.03.2026

Abdülkerim Süleymanoğlu

https://izlik.org/JA53AR42FU

Öz

Diyalog, insanlar arasındaki anlaşma araçlarından biri olup en önemli bilgi yollarından ve ikna mekanizmalarından biridir. Bu nedenle Kur'an, her türlü konuşma şekliyle ağırlıklı olarak buna dayanmaktadır. Bu çalışma, tarafları ve doğası itibariyle farklı olan bir Kur'anî diyaloğu ele almaktadır. Bu çalışma, karınca ile kavmi arasındaki diyaloğu ve Süleyman'ın bu diyaloğu duymasını, ayrıca Hz. Süleyman ile Hüdhüd arasındaki diyaloğu incelemektedir. Bu çalışmanın amacı, Hz. Süleyman ile karınca ve Hüdhüd arasındaki diyaloğun unsurlarını açıklamak, bu diyaloğu analiz etmek ve tartışmak, anlam ve ifade açısından analiz etmek, kullanılan önemli ifade tekniklerini açıklamak ve tefsir kitaplarında bu iki kıssayla ilgili verilen bilgileri tartışmaktır. Çalışma, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır: İlk bölüm, karıncaların diyaloğu ve Süleyman'ın bu diyaloğu duymasını, ikinci bölüm ise Süleyman ile Hüdhüd diyaloğunu ele almaktadır. Çalışma, analitik ve ifade edici yöntemi benimsemiştir. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Bazı müfessirler bu iki hikâyeyi analiz ederken bilimsel yöntemi dikkate almamışlar, dolayısıyla delilleri olmayan ve akıl tarafından kabul edilmeyen birçok haber ortaya çıkmıştır. Her iki hikâyede yaratıcının birliğini ve gücünü ispatlayan kanıtlar öne çıkarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tefsir , Kur'an , Diyalog , Süleyman , Analiz

الحوار في القرآن الكريم دراسةٌ تحليليَّةٌ (النملة والهدهد نموذجا)

https://izlik.org/JA53AR42FU

Öz

الحوارُ أَحَدُ وسائل التَّفاهُمِ بين البشر، وهو من أهمِّ سُبُلِ المعرفة وآليات الإقناع، ولذلك كَثُرَ اعتماد القرآن عليه في كلِّ ألوان خطاباته، وتَعْرِضُ هذه الدراسةُ حِوَارًا قُرْآنيًّا مُغايرًا في أطرافه وطبيعته، وهو الحوار النبويُّ الحيوانيُّ، حيث تدرس الحوارَ الذي دار بين النملة وقومها وسماع سليمان له، والحوار الذي دار بين سليمان والهدهد. وتهدف هذه الدراسة إلى استجلاء عناصر الحوار الذي دار بين سليمان وكلٍّ من النملة والهدهد، وتحليل هذا الحوار ومناقشته، وتحليله دلاليًّا وبيانيًّا، وتوضيح أبرز الأساليب البيانيَّة المستخدمة فيه، ومناقشة كتب التفاسير فيما أَثْبَتَتْهُ من أخبارٍ تتعلَّق بالقِصَّتَينِ، وقد جاءتِ الدِّرَاسةُ في مُقدِّمةٍ ومَبْحَثَينِ: تناول الأوَّلُ حوارَ النَّملةِ وسماعَ سليمان له، والآخر حوارَ سليمان مع الهدهد، وقد اعتمدت الدراسةُ على المنهح التحليليِّ البيانيِّ، وقد تَوَصَّلتِ الدِّراسةُ إلى بعض النتائج، منها: لَمْ يُرَاعِ بعضُ المفسِّرينَ المنهج العلميَّ في تحليل هاتينِ القصَّتَينِ، فكَثُرَت الأخبارُ التي يَنقُصها الدليلُ ولا يقبلها العقلُ، تحتوي القصَّتان على فوائد عقائديَّة تُبَرْهِنُ على وحدانيَّة الخالق وقدرته.

Anahtar Kelimeler

التفسير , القرآن , الحوار , سليمان , تحليلية

Kaynakça

• Abdülazîz, Eid “Zaghlûl en-Neccâr’ın İlmi Tefsir ve Kur’an’ın Mucizeliği Yöntemi.” el-Mecelletü’l-İlmiyye li’l-Luğa ve’s-Sekâfe, Haziran 2023, Cilt 8, Sayı 1.
• Âlûsî, Ebü’l-Meâlî Cemâlüddîn Mahmûd Şükrî b. Abdillâh b. Mahmûd, Rûḥu’l-meʿânî fî tefsîri’l-kurʾân ve’s-sebʿi’l-mesânî. Beyrut: Dāru İhyâi’t-Türâsil-Arabî, ts.
• Aydemir, Abdullah. HZ. Süleyman (a.s). Dokuz Eylül Üniversitesi. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 1, 1983. (173-223).
• Ayyıldız, Mustafa ve Alan, Selami. Kuran Kıssalarını (HZ. Süleyman ile Belkıs ve HZ. Musa ile Hızır Kıssaları Örneklemi) Hikâye Tekniğiyle Çözümleme ve Şahsiyet Eğitimi. Turkish Studies, Volume 10/7 Spring 2015, (167-178).
• Begavî, Ebû Muhammed Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ûd b. Muhammed el-Ferrâ. Meʿâlimü’t-tenzîl. thk. Muhammed Abdullah Nemr. Er-Riyad: Dâr Tıybe, 1411.
• Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd (Ebû Muhammed) Abdullāh b. Ömer b. Muhammed, Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-teʾvîl, thk.Muhammed Abdür-Rahman Marâşli. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1418.