DEĞER AKTARIM YAKLAŞIMLARI AÇISINDAN KIRK VEZİR HİKÂYELERİ'NİN İNCELENMESİ

This study examines the "Stories of the Forty Viziers" (KVH) one of the leading examples of th e Eastern story tradition and written in the 15th century by Şeyhzâde Ahmet Mısrî in the Ottoman realm, in terms of value inculcation and related approaches to value transmission. Composed using the frame story technique, KVH features a main narrative within which forty tales are told to the sultan by his wife and forty viziers over forty days. The internalization of values by students or younger generations requires effective and engaging methods. In line with this, different approaches—such as value inculcation, value clarification, value analysis, and moral reasoning—have been proposed in the literature. Based on document analysis, the data in this study were examined using a descriptive analytical method. The primary value transmission approach identified in KVH is value inculcation, supported by tools such as Qur’anic verses, Hadiths, clichés, set expressions, poetic pieces, proverbs and idioms. The stories also serve as valuable materials for value clarification activities. Their structure, often built on contrasting situations, supports students’ moral dilemma recognition and case analysis skills. Thus, KVH proves suitable for both transmissive and constructive value education approaches, offering practical applicability through techniques like dramatization, question-and-answer, case study and discussion.

Bu araştırmanın amacı 15. yüzyılda Şeyhzâde Ahmet Mısrî tarafından Osmanlı sahasında yazılan ve Doğu öykü geleneğinin önde gelen örneklerinden biri olan "Kırk Vezir Hikâyeleri (KVH)" adlı eserin, değer telkini ve benzeri değer aktarım yaklaşımları açısından incelenmesidir. Çerçeve hikâye tekniği ile kaleme alınan KVH, bir ana hikâye çatısı altında buna bağlanan ve kırk gün süresince şahın hatunu ile kırk veziri tarafından şaha anlatılan öykülerden oluşur. Değerlerin, öğrenciler/yeni nesiller tarafından benimsenip içselleştirilmesi, onların davranışlarına, tercihlerine yansımasında etkili usullere yer verilmesi yadsınmaz bir gerçektir. Değer eğitiminin maksadına ulaşması gayesiyle çeşitli görüşlere göre farklı yaklaşımlar benimsenmiştir. Bunlar genel olarak değer telkini, değer berraklaştırma (açıklama), değer analizi ve ahlaki muhakeme yaklaşımlarıdır. Araştırmanın amacı doğrultusunda doküman incelemesi ile toplanan veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Buna göre eserde kullanılan başlıca değer aktarım yaklaşımı "Değer Telkini"; değer aktarım araçları ise "Ayetler, Hadisler, Klişe İbareler, Kalıp Sözler, Atasözleri, Deyimler ve Manzumeler" olarak belirlenmiştir. Yine öykülerin "Değer Belirginleştirme" için kullanılabilecek etkinlik malzemesi oluşturduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla bahsi geçen yaklaşımlar için uygulama örneklerinin yanında, içerdiği tezat durumlarla öykülerin, öğrencinin ahlaki ikilemleri kavrama ve örnek olay inceleme becerilerini de geliştirecek yapıda olduğu görülmektedir. Buna bağlı olarak KVH'nin, değer aktarmacı ve değer geliştirmeci yaklaşımların; ayrıca canlandırma, soru-cevap, örnek olay incelemesi, tartışma gibi tekniklerin uygulanması açısından uygun olduğu söylenebilir.