Fiziksel ve Sanal Müzelerde Toplumsal Hafızanın İnşası: Ankara Müzeleri Örneği

This study explores how social memory is constructed through physical and digital museums from a sociological perspective. Social memory is not merely a collection of individual recollections; rather, it is a collectively constructed structure shaped through space, embodiment, and representational processes. In modern societies, the institutionalization and representation of memory have positioned museums as prominent spatial carriers of collective memory. This study comparatively examines the role of museums in this process by analyzing both physical museum spaces and their digital counterparts. As part of the research, eight museums in Ankara were physically visited, and their digital versions were analyzed through content analysis. Designed within the framework of qualitative research, the study employs descriptive observation and visual data collection techniques. The data were analyzed around themes such as representation, narrative structure, access to information, and visitor experience. The findings indicate that in physical museums, memory is constructed more holistically through spatial design and embodied interaction, while in virtual museums, memory is experienced in a more individual and fragmented manner, primarily through representation. Although digital museums enhance access to information, they are limited in terms of experiential depth. Museums function as dynamic sites of memory where the past is not only represented but also reconstituted through visitor engagement.

Bu çalışma, toplumsal hafızanın fiziksel ve dijital müzeler aracılığıyla nasıl inşa edildiğini sosyolojik bir perspektiften ele almaktadır. Toplumsal hafıza, yalnızca bireysel hatırlama biçimlerinden ibaret olmayıp mekân, beden ve temsil süreçleri aracılığıyla kolektif olarak inşa edilen bir yapıdır. Modern toplumlarda hafıza aktarımının kurumsal ve temsili alanlara taşınmasıyla birlikte müzeler, bu belleğin mekânsal taşıyıcıları olarak öne çıkmaktadır. Çalışmada, müzelerin bu işlevi hem fiziksel ortamda ziyaret edilen yapılar hem de dijital versiyonları üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Ankara’da yer alan sekiz müzenin fiziksel ziyaretleri gerçekleştirilmiş, bu müzelerin dijital versiyonları içerik çözümlemesi yoluyla incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yapılandırılan çalışma, betimleyici gözlem ve görsel veri toplama tekniklerine dayanmaktadır. Toplanan veriler, temsil, anlatı yapısı, bilgiye erişim ve ziyaretçi deneyimi gibi temalar etrafında çözümlenmiştir. Bulgular, fiziksel müzelerde hafızanın mekânsal kurgu ve bedensel etkileşim yoluyla daha bütüncül biçimde inşa edildiğini; buna karşılık sanal müzelerde temsile dayalı, daha bireysel ve parçalı bir hafıza deneyiminin ortaya çıktığını göstermektedir. Dijital müzeler bilgiye erişimi kolaylaştırsa da deneyimsel yoğunluk açısından sınırlılıklar taşımaktadır. Müzeler hem geçmişin temsil edildiği hem de deneyim yoluyla yeniden kurulduğu dinamik hafıza mekanları olarak işlev görmektedir.