Ekolojik Mitoloji Bağlamında Tunceli Efsaneleri

Türk mitolojisi ve folkloru, çevre bilinci oluşturmada önemli bir rol oynamakla beraber doğa ile uyumlu bir yaşamı destekleyen ekolojik bir bakış açısına sahiptir. Bu çerçevede, geleneksel ekolojik bilgiyi taşıyan Tunceli efsaneleri, doğanın korunmasına dair güçlü bir kültürel bilinç oluşturmuştur. Bu çalışmanın amacı, Tunceli efsanelerinde yer alan bu geleneksel ekolojik bilginin modern ekolojik söylemlerle nasıl kesiştiğini ve ekolojik farkındalık oluşturmadaki rolünü analiz etmektir. Araştırmanın kapsamını, Munzur Baba, Düzgün Baba, Ana Fatma ve Bağın Kalesi efsaneleri ile bu efsanelerde öne çıkan su kaynaklarının kutsallığı, dağ ve orman kültü, hayvan hakları ve tarımsal sürdürülebilirlik gibi ekolojik unsurlar oluşturmaktadır. Araştırmada nitel veri analizi yöntemi benimsenmiş olup efsaneler, ekofolklor çerçevesinde içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda, Tunceli efsanelerinin yalnızca dinî veya kültürel anlatılar olmadığı, aynı zamanda su, dağ ve hayvanlar gibi doğal unsurları kutsayarak bu mekânlar için kültürel bir koruma bilinci oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu anlatıların, bölge halkının çevreyle uyumlu yaşamını teşvik eden ve modern çevre politikalarına zemin oluşturabilecek güçlü bir ekolojik hafıza taşıdığı sonucuna varılmıştır.

Turkish mythology and folklore play a significant role in creating environmental awareness and offer an ecological perspective that supports a harmonious life with nature. In this context, Tunceli legends, carrying traditional ecological knowledge, have cultivated a strong cultural consciousness for environmental protection. The aim of this study is to analyze the role of these Tunceli legends in creating ecological awareness and how this traditional ecological knowledge intersects with modern ecological discourses. The scope of the research includes the legends of Munzur Baba, Düzgün Baba, Ana Fatma, and Bağın Kalesi, and the ecological elements they encompass, such as the sanctity of water, mountain and forest culture, animal rights, and agricultural sustainability. In this study, a qualitative analysis method was adopted; the legends were analyzed using content analysis within the framework of ecofolklore. As a result of the study, it was determined that Tunceli legends are not merely religious or cultural narratives but also establish a cultural consciousness for conservation by sanctifying natural elements like water, mountains, and animals. It was concluded that these narratives carry a strong ecological memory that promotes a harmonious life between the local people and their environment and can form a cultural basis for modern environmental policies.