İslam Kitap Sanatlarında Mimarinin Temsili ve Şah Cihan’ın (1592-1666) Pâdişâhnâme’sindeki Anıtsal Yapı Tasvirleri

Images of architectural structures, examples of which can be seen in Islamic pictorial art from the early periods, frequently appear in manuscripts. These are often depicted as single structures, not part of a city or scene, covering the entire page, and focusing directly on the building without the use of figures. The subject of this study is the descriptions in the second volume of the Padişahnama (Library of Congress 50045639), written by Muhammad Salih Kenbû and prepared for the Mughal Emperor Shah Jahan (1592-1666). This volume depicts seven monumental structures such as mosques, mausoleums, and castles built by Shah Jahan and his inner circle. Most of the paintings are figureless, front-facing, and single-page. The painting that differs from the other six and includes figures is also significant in that it depicts the Shah in front of the architectural work he commissioned, highlighting the relationship between the builder and the structure. On the other hand, the Fetihpuri Begum Mosque (1650), whose construction was undertaken by Shah Jahan's wife Fetihpuri Begum, also sheds light on the social position of female patrons within Babur culture. These structures, which still rank among the masterpieces of Islamic architecture today, have been depicted in the Pâdişâhnâme, once again emphasizing their permanence in history.

İslam tasvir sanatında erken dönemlerden itibaren örnekleri görülen mimari eserlerin resimleri, el yazmalarında sıklıkla karşımıza çıkar. Bir kent ya da bir sahnenin parçası olmaksızın tek yapı halinde, sayfanın tamamını kaplayacak biçimde ve figür kullanılmayarak doğrudan yapıya odaklanmış örneklere rastlanır. Çalışmanın konusunu, Babürlü Şah Cihan (1592-1666) için hazırlanan ve Muhammed Salih Kenbû tarafından yazılan Pâdişâhnâme’nin (Library of Congress 50045639) ikinci cildindeki tasvirler oluşturmaktadır. Bu ciltte Şah Cihan ve yakın çevresindekilerin inşa ettirdiği cami, türbe, kale gibi yedi anıtsal yapının tasviri görülür. Resimlerin çoğunluğu figürsüz, ön cepheden ve tek sayfa olarak yapılmıştır. Diğer altı resimden farklı olarak ele alınan ve figür içeren resimde Şah’ın kendi yaptırdığı mimari eserin önünde resmedilmesi yapı-bani ilişkisini ortaya koyması açısından önemlidir. Öte yandan Şah Cihan’ın eşlerinden Fetihpûri Begüm’ün inşasını üstlendiği Fetihpûri Begüm Camisi (1650) kadın banilerin Babür kültürü içinde sosyal konumuna da ışık tutmaktadır. Günümüzde halen İslam mimarisinin şaheserleri arasında yer alan bu yapılar Pâdişâhnâme’de resimlenerek bir kez daha tarih içinde kalıcılığı vurgulamıştır.