The Representation of Architecture in Islamic Book Arts and Monumental Building Illustrations in Shah Jahan’s (1592-1666) Pâdishâhnâmâh

Yıl 2026, Sayı: 28, 343 - 376, 10.03.2026

Zeynep Şahan , Semiha Altıer

https://doi.org/10.46250/kulturder.1852973

https://izlik.org/JA86JS98UA

Öz

Images of architectural structures, examples of which can be seen in Islamic pictorial art from the early periods, frequently appear in manuscripts. These are often depicted as single structures, not part of a city or scene, covering the entire page, and focusing directly on the building without the use of figures. The subject of this study is the descriptions in the second volume of the Padişahnama (Library of Congress 50045639), written by Muhammad Salih Kenbû and prepared for the Mughal Emperor Shah Jahan (1592-1666). This volume depicts seven monumental structures such as mosques, mausoleums, and castles built by Shah Jahan and his inner circle. Most of the paintings are figureless, front-facing, and single-page. The painting that differs from the other six and includes figures is also significant in that it depicts the Shah in front of the architectural work he commissioned, highlighting the relationship between the builder and the structure. On the other hand, the Fetihpuri Begum Mosque (1650), whose construction was undertaken by Shah Jahan's wife Fetihpuri Begum, also sheds light on the social position of female patrons within Babur culture. These structures, which still rank among the masterpieces of Islamic architecture today, have been depicted in the Pâdişâhnâme, once again emphasizing their permanence in history.

Anahtar Kelimeler

Architectural Illusttrations , manuscript , pâdishâhnâmâh , Mughals , Shah Jahan

Etik Beyan

This article is derived from the doctoral thesis entitled "An Illustrated History Book from the Mughal Period: Shah Jahan's (1592-1666) Padişahnama (Washington Library of Congress 50045639)” written by Zeynep Şahan under the supervision of Assoc. Prof. Dr. Semiha Altıer.

Teşekkür

We would like to thank the Turkish Historical Society for providing support for the first author's doctoral thesis.

İslam Kitap Sanatlarında Mimarinin Temsili ve Şah Cihan’ın (1592-1666) Pâdişâhnâme’sindeki Anıtsal Yapı Tasvirleri

https://izlik.org/JA86JS98UA

Öz

İslam tasvir sanatında erken dönemlerden itibaren örnekleri görülen mimari eserlerin resimleri, el yazmalarında sıklıkla karşımıza çıkar. Bir kent ya da bir sahnenin parçası olmaksızın tek yapı halinde, sayfanın tamamını kaplayacak biçimde ve figür kullanılmayarak doğrudan yapıya odaklanmış örneklere rastlanır. Çalışmanın konusunu, Babürlü Şah Cihan (1592-1666) için hazırlanan ve Muhammed Salih Kenbû tarafından yazılan Pâdişâhnâme’nin (Library of Congress 50045639) ikinci cildindeki tasvirler oluşturmaktadır. Bu ciltte Şah Cihan ve yakın çevresindekilerin inşa ettirdiği cami, türbe, kale gibi yedi anıtsal yapının tasviri görülür. Resimlerin çoğunluğu figürsüz, ön cepheden ve tek sayfa olarak yapılmıştır. Diğer altı resimden farklı olarak ele alınan ve figür içeren resimde Şah’ın kendi yaptırdığı mimari eserin önünde resmedilmesi yapı-bani ilişkisini ortaya koyması açısından önemlidir. Öte yandan Şah Cihan’ın eşlerinden Fetihpûri Begüm’ün inşasını üstlendiği Fetihpûri Begüm Camisi (1650) kadın banilerin Babür kültürü içinde sosyal konumuna da ışık tutmaktadır. Günümüzde halen İslam mimarisinin şaheserleri arasında yer alan bu yapılar Pâdişâhnâme’de resimlenerek bir kez daha tarih içinde kalıcılığı vurgulamıştır.

Anahtar Kelimeler

mimari tasvirler , el yazması , Pâdişâhnâme , Babürlüler , Şah Cihan

Etik Beyan

Bu makale Doç. Dr. Semiha Altıer danışmanlığında, Zeynep Şahan tarafından yazılan “Babürlü Döneminden Resimli Bir Tarih Kitabı: Şah Cihan’ın (1592-1666) Pâdişâhnâme’si (Washington Library of Congress 50045639)” isimli doktora tezinden türetilmiştir.

Teşekkür

Birinci yazarın doktora eğitimi süresince tez için destek sağlayan Türk Tarih Kurumu’na teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Abusaitova, M. H.; Baranova, Yu. G. (2001). Pismennie Istoçniki i Kulture Kazahctana i Tsentralnoy Azii v XIII-XVIII VV. Dayk Press.
• Ahmedov, Buribay (1985). Istoriko-Geografiçenkaya Literatura Sredney Azii XVI-XVIII vv. Fan.
• Altıer, Semiha (2007). Şiban Han Dönemi (1500-1510) Özbek Kitap Sanatı. Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi.
• Altıer, Semiha (2024). “İslam Kitap Resminde İkonografik Yorumlamalar: Firdevsî Şâhnâme’sinde Zâl ve Rudâbe Hikâyeleri”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(11): 39-66.
• And, Metin (2004). Osmanlı Tasvir Sanatları 1: Minyatür. Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Arnold, Thomas Walker (1930). Bihzad and His Paintings in the Zafar-Namâh MS. Bernard Quaritch.
• Asher, Catherine B. (2008). The New Cambridge History of India, I. 4: Architecture of Mughal India. Cambridge University Press.
• Atasoy, Nurhan (1965). “Türk Minyatüründe Tarihî Gerçekçilik (1579’da Kars)”. Sanat Tarihi Yıllığı, (1): 103-109.
• Atasoy, Nurhan ve Çağman, Filiz (1974). Turkish Miniatures Painting. RCD Cultural Institute.
• Bağcı, Serpil (2003). Konya Mevlânâ Müzesi Resimli El yazmaları. Konya ve Mülhakatı Eski Eserleri Sevenler Derneği Yayınları.
• Bağcı, Serpil vd. (2006). Osmanlı Resim Sanatı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Bahari, Ebadollah (1996). Behzad Master of Persian Painting. I. B. Tauris.
• Batra, N.L. (2007). Dilli’s Red Ford by the Yamuna. Niyogi Books.
• Bayur, Yusuf Hikmet (1947). Hindistan Tarihi II. Cilt, Gürkanlı Devleti’nin Büyüklük Devri (1526-1737). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Beach, Milo Cleveland & Koch, Ebba (1997). The King of the World: The Padshahnama: An Imperial Mughal Manuscript from the Royal Library, Windsor Castle. Thames & Hudson.
• Begley, Wayne (1979). “The Myth of the Taj Mahal and a New Theory of its Symbolic Meaning”. The Art Bulletin, 61(9): 7- 9.
• Beksaç, Engin (1994). “Delhi Cuma Camii”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.9. TDV Yayınları, 128-129.
• Beksaç, Engin (2010). “Tac Mahal”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.39. TDV Yayınları, 337-339.
• Bernier, François (1916). Travels in the Mogul Empire (1656-1668). Trans. Archibalt Constable. Oxford University Press.
• Beveridge, Henry (1979). “Mümtâz-Mahal”. MEB İslam Ansiklopedisi, C.8. Milli Eğitim Basımevi,
• Binyon, Laurence vd. (1971). Persian Miniature Painting. Dover Publications.
• Brown, Percy (1981). Indian Architecture (Islamic Period). D. B. Taraporevala Sons & Co. Private Ltd.
• Çağman, Filiz (1973). “Şehname-i Selim Han ve Minyatürleri”. Sanat Tarihi Yıllığı, 5: 411-442.
• Çağman, Filiz (1992). “Bihzâd”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.6. TDV Yayınları, 147-149.
• Çağman, Filiz ve Tanındı, Zeren (1979). Topkapı Sarayı Müzesi İslam Minyatürleri. Sanat ve Kültür Yayınları.
• Carboni, Stefano (2013). “The Book of Surprises (Kitab al-Bulhan) of the Bodleian Library”. Persian Cultural Crossroads. Ed. Susan Scollay & John Arnold. The La Trobe Journal, 91: 22-34.
• Carr, Stephen (1876). The Archaeology and Monumental Remains of Delhi. Mission Press.
• Coomaraswamy, Ananda (1923). “Early Arabic and Persian Paintings: Mainly Recent Acquisitions”. Museum of Fine Arts Bulletin, 126: 49-53.
• Davut, Erkan (2011). “Matrakçı Nasûh’un Hayatı ve Eserleri Üzerine Notlar”. Osmanlı Araştırmaları, 37: 180-197.
• Desai, Ziyaud-din, (1998). Indo-Islamic Archıtecture. Publications Division.
• Deveci, Abdurrahman (2023). “Edirne’nin Osmanlı Resim Sanatındaki Yeri”. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 25: 35-57.
• Elliot H. M. and Dawson, John (1877). History of India as Told by Its Own Historians the Muhammadan Period.V.7. Trübner and Co.
• Esin, Emel (1963). Selçuk Devrine Ait Resimli Bir Anadolu Yazması. Güzel Sanatlar Akademisi Türk Sanatı Tarihi Enstitüsü Yayınları.
• Ettinghausen, Richard (1979). “Bihzâd”. MEB İslam Ansiklopedisi, C.2. Milli Eğitim Basımevi, 605-608.
• Fergusson, James (1910). History of İndian and Eastern Architecture, V.2. John Murray.
• Fetvacı, Emine Fatma (2005). Viziers to Eunuchs: Transitions in Ottoman Manuscript Patronage, 1566-1617. Doctoral Thesis. Harvard University.
• Fisher, Michael H. (2022). Bâbürlüler: Hindistan’da Bir Türk İmparatorluğu. Çev. M. Fatih Çalışır. Kronik Yayıncılık.
• Fleischer, Cornell H. (1996). Tarihçi Mustafa Âli, Bir Osmanlı Bürokratı. Çev. Ayla Ortaç. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Graves, Margaret & Benoit, Junod (eds.) (2011). Architecture in Islamic Arts: Treasures of the Aga Khan Museum. Aga Khan Trust for Culture.
• Güler, Semra (2017). Türkiye Kütüphanelerindeki Delâilü’l-Hayrât’larda Minyatür. Doktora Tezi. Uludağ Üniversitesi.
• Haig, T.W. (1979). “Tâc Mahal”. MEB İslam Ansiklopedisi, C.11. Milli Eğitim Basımevi, 615-616.
• Hamama Tul, Bushra (2016). Gulshan Muraqqa’: An Imperial Discretion. Master of Arts. University of Missouri-Kansas City.
• Havell, Ernest Binfield (1904). A Handbook to Agra and The Taj Sikandra, Fatehpur-Sikri and the Neighbourhood. Longmans, Green and Co.
• Hearn, Gordon J. (1928). The Seven Cities of Delhi. Oxford University Press.
• İnalcık, Halil (2003). “Osmanlı Tarihinde Dönemler: Devlet, Toplum, Ekonomi”. Osmanlı Uygarlığı, C. I. Ed. Halil İnalcık, Günsel Renda. Kültür Bakanlığı Yayınları, 30-239.
• Karabulut, Kübra (2019). Anadolu Selçuklu Döneminden Resimli Bir El Yazması Nasreddin Sivasi’nin Tezkire’si. (Paris BN. Persian 174). Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Karatay, Edhem ve Ivan, Stchoukine (1933). Les Manusscripts Orientaux Illustres de La Bibliotheque de I’Universite de Stamboul. E. de Boccard.
• Karayel Külünk, Habibe (2022). “Bâbürlü Saray Kadınlarının Eğitime Olan Katkıları (1526-1707)”. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 7(1): 220-246.
• Koch, Ebba (1990). Mughal Architecture. Central Archaeological Library.
• Koch, Ebba (2001). Mughal Art and Imperial Ideology: Collected Essays. Oxford University Press.
• Koch, Ebba (2006). The Complete Taj Mahal and the Riverfront Gardens of Agra. Thames & Hudson Inc.
• Koch, Ebba (2017). “Visual Strategies of Imperial Self-Representation: The Windsor Pādshāhnāma Revisited”. The Art Bulletin, 99(3): 93-124.
• Koçyiğit, Pınar (2012). Resimli Bir Osmanlı Gazânâmesi: Gelibolulu Mustafa Âli (1541 1600) ve Nusretnâme’si (İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi H. 1365). Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Kurtuluş, Rıza (2000). “İncûlular”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.22. TDV Yayınları, 280-281.
• Macun, İnci (1990). “Hindistan’da Türk-Müslüman Mimari” Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 33(1-2): 347-359.
• Mahir, Banu (2012). Osmanlı Minyatür Sanatı. Kabalcı Yayınevi.
• Manucci, Niccola (1907). Storia do Mogor or Mogul India 1653-1708, V.1. Trans. William Irvine. Indian Texts Series.
• Meredith-Owens, G. M. (1969). Turkish Miniature Painting. British Museum.
• Mukherjee, Soma (2001). Royal Mughal Ladies and Their Contributions. Gyan Publishing House.
• Mukherji, Anisha Shekhar (2003). The Red Fort of Shahjahanabad. Oxford University Press.
• Mukhoty, Ira (2018). Daughters of the Sun: Empresses, Queens and Begums of the Mughal Empire. Aleph Book Company.
• Mundy, Peter (1914). The Travels of Peter Mundy in Europe and Asia (1608-1667), V.2. Travels in Asia Hakluyt Society.
• Murray, John (1911). A Handbook for Travelers in India Burma, and Ceylon. Thacker, Spink, & Co.
• Nath, Raghunath (1972). The Immortal Taj Mahal, The Evolution of the Tomb in Mughal Architecture, D. B. Taraporevala Sons & Co. Private Ltd.
• Natif, Mika (2002). “The Zafarnâma (Book of Conquest) of Sultan Husayn Mirza”. Insights and Interpretations. Ed. C. Hourihane. Studies in Celebration of the 85th Anniversary of the Index of Christian Art, 211-228.
• Nizâmî, Halîk Ahmed (1994). “Delhi”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.9. TDV Yayınları, 126-128.
• Pingree, David (1988). “Eşfahânî Abd-al-Hasan”. Encyclopaedia Iranica, V.8. (Online Edition), 583.
• Pugachenkova, Galina A. (1950). “Miniatyuri ‘Fath-Name’ Hroniki Pobed Şeybani-Hana iz Sobraniya Instituta Po Izuçeniyu Vostoçnih Rukopisey Akademi Nauk UzSSR”. Trudy, Sredneaziat skogo Gosudarstvennogo Universiteta, XI: 121-136.
• Richards, John F. (2021). Bâbür Türk İmparatorluğu: Tarih, Kültür, Teşkilat. Çev. Yasin Tekin. Selenge Yayınları.
• Roxburgh, David J. (2000). “Kamal al-Din Bihzad and Authorship in Persianate Painting”. Muqarnas, XVII: 119-146.
• Rubies, Joan-Pau (2004). Travel and Ethnology in The Renaissance South India Through European Eyes (1250-1625). Cambridge University Press.
• Schimmel, Annemarie (2004). The Empire of the Great Mughals History, Art and Culture. Reaktion Books.
• Schmitz, Barbara (1997). Islamic and Indian Manuscripts and Paintings in the Pierpont Morgan Library. Pierpont Morgan Library.
• Sen, Geeti (1984). Paintings from the Akbar nama: A Visual Chronicle of Mughal India. Lustre Press Pvt Ltd.
• Simpson, Marianna Shreve (2000). “A Reconstruction and Preliminary Account of the 1341 Shahnama, With Some Further Thoughts on Early Shahnama Illustration”. Persian Painting from the Mongols to the Qajars. Ed. Rainer Hillenbrand. I.B. Tauris, 217-247.
• Sing, Aradhana (2023). “Monumental Legacy of Mughal Women”. Laosnuk 5(2): 30-36.
• Soucek, Priscilla P. (2018). “Ahmed Musa”. Encyclopaedia Iranica, V.1. (Online Edition), 652-653.
• Spear, Percival (1991). Twilight of the Mughuls Studies in Late Mughuls Delhi. Cambridge at the University Press.
• Stchoukine, Ivan (1966). La Peinture Turque d’après les Manuscrits Illustrès Ière Parte: De Sulaymân I â Osmân II (1520-1622). Charles Vernon-Hunt Books.
• Sümer, Faruk (1989). “Ahmed Celâyir”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.2. TDV Yayınları, 53-54.
• Tanındı, Zeren (2002). “Topkapı Sarayının Ağaları ve Kitaplar”. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3): 41-56.
• Thackston, Wheeler. M. (ed.) Jahangir, Şah (1999). The Jahangirnama Memoirs of Jahangir, Emperor of India. Ed. & Trans. Wheeler M. Thackston. Oxford University Press.
• Tietze, Andreas (1982). Mustafâ Âlî’s Counsel for Sultans of 1581. Österreichische Akademie der Wissenschaften.
• Tillotson, G. H. R. (1990). Architectural Guides for Travelers Mughal India. Chronicle Books.
• Uludağ, Süleyman (1994). “Delâilü’l-Hayrât”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.9. TDV Yayınları, 113-114.
• URL-1: https://collections.mfa.org/objects/15789/firdawsis-shahnamame eting-of-zal-and-rudaba?ctx=d9fa841b-ecbd-4747-8218%2080384 08f3f39&idx=3 (Erişim: 28.8.2025).
• URL-2: https://iranicaonline.org/articles/ahmad-musa-painter/ (Erişim: 23.7.2025).
• URL-3: https://iranicaonline.org/articles/esfahani-abd-al-hasan/ (Erişim: 15.8.2025).
• URL-4: https://archive.org/details/KitabAlBulhan (Erişim: 17.8.2025).
• URL-5: https://themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/23 (Erişim: 1.6.2025).
• URL-6: https://loc.gov/resource/rbc0001.2015rosen1791/st=gallery (Erişim: 4.5.2025).
• URL-7: https://imagesonline.bl.uk/asset/14674/ (Erişim: 7.5.2025).
• URL-8: https://gzt.com/mecra/eski-delhinin-hafizasi-fatehpuri-camii-3486371 (Erişim: 2.4.2025).
• URL-9: https://www.architecturaldigest.in/story/7-exciting-art-shows-in-mumbai-and-delhi-to-look-out-for-in-september/ (3.7.2025).
• URL-10: https://imagesonline.bl.uk/search/?searchQuery=Amal-i+Salih (Erişim: 7.5.2025).
• URL-11: https://www.imagesonline.bl.uk/asset/35651/ (Erişim: 7.6.2025).
• URL-12: https://imagesonline.bl.uk/asset/11441/ (Erişim: 9.6.2025).
• URL-13: https://www.imagesonline.bl.uk/asset/33421 (Erişim: 17.11.2025).
• Woodhead, Christine (1983). Ta’lîkî-zâde’s Şehnâme-i Hümâyun: A History of the Ottoman Campaign into Hungary 1593-94. Klaus Schwarz Verlag.
• Yetkin, Suut Kemal (1965). İslam Mimarisi. Ankara Üniversitesi Basımevi.
• Yiğit, Kübra (2022). Miraçnâmeler ve Minyatürlenme Süreci. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi.
• Yurdaydın, Hüseyin Gazi (1963). Matrakçı Nasuh. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
• Yurdaydın, Hüseyin Gazi (2003). “Matrakçı Nasuh”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.28. TDV Yayınları, 143-145.