Orta Oyununun Nöro-Kültürel Tip Davranış Kalıbı Çerçevesinde İncelenmesi

Halk edebiyatı içerisinde önemli bir yeri olan orta oyunu yüzyıllar boyunca halkın kültürel belleğinde kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar gelmiştir. Oyunun temeli zıtlıklar üzerine kuruludur. Geleneksel Türk tiyatrosunda yer alan orta oyununun iki temel karakteri olan Kavuklu ve Pişekâr karakterleri de birbirinin zıddıdır. Bu zıtlık oyunda gerçeklik hissini kuvvetlendirir çünkü dil göstergeleri zıtlıklar üzerine kurulmuştur. İnsanlar için bir göstergenin gerçek olduğunun kabul edilmesi ancak onun zıttı başka bir gösterge ile karşılaştırılmasıyla mümkündür. Bu iki karakter arasındaki zıtlık aynı zamanda oyuna mizahi bir özellikte kazandırmakta bu da oyunun bütünlüğünü sağlamaktadır. Çağımız bilim dünyasında meydana gelen hızlı değişim kültürel ürünlere de bakış açısının değişmesini sağlamıştır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı orta oyununun ana karakterlerinden Kavuklu ve Pişekâr’ın nöro-kültürel tip davranış kalıbını doküman analizi yöntemi vasıtasıyla incelemektir. Bu doğrultuda halk anlatılarında yer alan tipler ile gerçek hayatta ortaya konan insan davranışları gözlenerek 20 maddeden oluşan nöro-kültürel tip davranış kalıbı modeli geliştirilmiştir. Her iki tip ayrı ayrı analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlara göre Kavuklu’nun sağ beyin, Pişekâr’ın ise sol beyin teorisine göre özellikler taşıdığı tespit edilmiştir.

Orta oyunu, which holds an important place in folk literature, has been passed down from generation to generation in the cultural memory of the people for centuries and has reached us today. The basis of the play is built on contrasts. Kavuklu and Pişekâr, the two main characters of orta oyunu, a part of traditional Turkish theater, are also opposites of each other. This contrast strengthens the sense of reality in the play because linguistic signs are based on contrasts. For people, the acceptance of a sign as real is only possible by comparing it with its opposite, another sign. The contrast between these two characters also gives the play a humorous quality, which ensures its integrity. The rapid changes occurring in the scientific world of our time have also led to a change in the perspective on cultural products. Accordingly, the aim of this study is to examine the neuro-cultural type behavioral pattern of Kavuklu and Pişekâr, the main characters of orta oyunu, through document analysis. Accordingly, a neuro-cultural type behavior pattern model consisting of 20 items was developed by observing the types found in folk narratives and the human behaviors exhibited in real life. Both types were analyzed separately, and according to the results obtained, it was determined that Kavuklu exhibits characteristics according to the right-brain theory, while Pişekâr exhibits characteristics according to the left-brain theory.