Viguier‘s Dialogue Texts

Öz

This study examines the transliterated texts presented under the headings of “first” and “second pronunciation” in Viguier’s Eléments de la Langue Turque, one of the first French-Turkish grammar books produced in the West and published in Paris in 1790. These texts provide valuable linguistic data concerning both the written and spoken forms of Turkish during that period. The article specifically analyzes the Latin script equivalents of the Arabic letters ḳaf (ﻖ) and ġayn (غ), supporting the discussion with examples drawn from Evliya Çelebi’s Seyahatnâme. The dual pronunciation system offered in the work, along with the corresponding phonetic alphabet table, provides a distinctive approach to analyzing the historical phonological structure of Ottoman Turkish. In this context, the study emphasizes the potential of transliteration-based texts to be utilized more effectively and systematically in historical linguistic research.

Anahtar Kelimeler

• Seyahatname
• transcription
• phonetics
• Viguier
• historical linguistics

Viguer’in Mükālemeleri

Öz

Bu çalışma, 1790 yılında Paris’te yayımlanan ve Batı’da hazırlanmış ilk Fransızca-Türkçe gramer kitaplarından biri olan Viguier’in Eléments de la Langue Turque adlı eserinde yer alan “birinci” ve “ikinci telaffuz” başlıkları altındaki çeviriyazılı metinleri incelemektedir. Söz konusu metinler, dönemin hem yazı dili hem de konuşma diline dair önemli veriler sunmaktadır. Makalede özellikle ḳaf (ﻖ) ve ġayn (غ) harflerinin Latin harflerindeki karşılıkları analiz edilerek, bu seslerin farklı telaffuzlarını belgeleyen örnekler Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nden alınan pasajlarla desteklenmiştir. Eserde sunulan ikili telaffuz sistemi ile alfabe tablosundaki ses eşlemeleri, Osmanlı Türkçesinin tarihsel fonetik yapısının çözümlenmesine yönelik özgün bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, çeviriyazılı metinlerin tarihsel dil araştırmalarında daha etkin ve sistematik biçimde değerlendirilebileceğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Seyahatname
• çeviriyazı
• fonetik
• Viguier
• tarihî dilbilim

Kaynakça

1. Andriç, Marta. “Papaz Gjuro Adam Büttner’in Almanca-Türkçe Sözlüğü: Bir Transkripsiyon Metninin Oluşum Süreci”. Uluslararası Türkçenin Batılı Elçileri Sempozyumu Bildirileri. 5-6 Kasım 2012. Ankara: TDK Yayınları, 2012. 41-49.
2. Bekar, Beytullah ve Okan Celal Güngör. “Transkripsiyon Metinleri Üzerine Bir Sınıflandırma Denemesi”. Aydın Türklük Bilgisi Dergisi. 11 (2025): 39-76.
3. Develi, Hayati. Evliya Çelebi Seyahatnamesine Göre 17. Yüzyıl Osmanlı Türkçesinde Ses Benzeşmeleri ve Uyumlar. Ankara: TDK Yayınları, 1995.
4. Duman, Musa. “Damak Ünsüzlerinin Klâsik Osmanlı Türkçesi Dönemindeki Gelişmelerine Dair.” Makaleler: Eski Türkiye Türkçesinden Osmanlı Türkçesine. İstanbul: Kesit Yayınları, 2013. 81-101.
5. Duman, Musa. “Non-harmonic Forms in the Grammar of Andre Du Ryer.” Spoken Ottoman in Mediator Texts. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2016. 89-95.
6. Duman, Musa. “Türkiye Türkçesinin Kaynaklarından Varbognano’nun Grameri ve İmla- Teleffuz Bakımından Önemi.” İlmi Araştırmalar 1 (1995): 95-106.
7. Duman, Musa. Evliya Çelebi Seyahatnamesine Göre 17. Yüzyılda Ses Değişmeleri. Ankara: TDK Yayınları, 1995. Evliya Çelebi. Seyahatname, I. Cilt, Topkapı Kütüphanesi, Bağdat Bölümü, nr. 304. İstanbul.
8. Gümüşkılıç, Mehmet. “18. Yüzyıl Osmanlı Türkçesi Ses Hadiseleri (I-VI)”. Turkish Sources LVI. Phonological Features of the 18th Century Ottoman Turkish (I-VI). Cambridge, MA: The Department of Near Eastern Languages and Literatures, Harvard University, 2005.

9. Gümüşkılıç, Mehmet. “Viguier ve Elemens de la Langue Turque Adlı Eseri.” İlmi Araştırmalar 10 (2000): 39-64.
10. Kartallıoğlu, Yavuz. “Polymorphic Words in Parigi’s Vocabolario Italiano-Tvrshesco and Their Correspondences in Turkish Dialects.” Spoken Ottoman in Mediator Texts. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2016. 129-143.
11. Yağmur, Ömer. 17. Yüzyılda Yaşayan Türkçenin Söz Varlığı. İstanbul: Kesit Yayınları, 2019.