A Communicative Analysis of Cinema-Themed Philatelic Designs: A Study in the Context of Cultural Memory and Representation

Abstract

This study aims to examine Turkey’s cinema-themed philatelic designs published between 1984 and 2025 from a communication perspective, highlighting their role in constructing cultural memory and national identity. Within this framework, stamps are considered not merely as postal instruments but as symbolic objects that circulate the state’s cultural discourse visually. Adopting a qualitative approach, the research utilizes commemorative stamps, souvenir sheets, first-day covers, and postcards as data. The analysis employs descriptive, semiotic, and critical discourse methods, examining formal elements such as figures, composition, color, and typography, alongside their cultural and ideological contexts. The findings reveal distinct period-specific emphases in design: universal art discourse in 1995, Yeşilçam-centered collective memory in 2006, spatial emphasis on Istanbul in 2014, and the iconization of individual artists in 2025. Accordingly, the study concludes that philatelic designs institutionalize official cultural memory through selective representation strategies, render alternative cinema and regional narratives invisible, and stabilize national identity via ideological and aesthetic codes. In this sense, stamps function as communicative tools that make large-scale cultural and political narratives visible on small-scale surfaces.

Keywords

• Philately
• cinema
• Yeşilçam
• national identity
• cultural memory

Sinema Temalı Filatelik Tasarımların İletişimsel Analizi: Kültürel Bellek ve Temsil Bağlamında Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, 1984-2025 yılları arasında yayımlanan Türkiye’nin sinema temalı filatelik tasarımlarını iletişim perspektifinden inceleyerek, söz konusu tasarımların kültürel bellek ve ulusal kimlik inşasındaki rollerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede pullar, yalnızca bir posta aracı olmanın ötesinde, devletin kültürel söylemini görsel düzeyde dolaşıma sokan simgesel nesneler olarak değerlendirilmektedir. Nitel yöntemin esas alındığı araştırmada veri olarak anma pulları, anma blokları, ilk gün zarfları ve hatıra kartları kullanılmıştır. Analiz sürecinde betimsel, göstergebilimsel ve eleştirel söylem analizleri birlikte uygulanmış; figür, kompozisyon, renk ve tipografi gibi biçimsel unsurların yanı sıra tasarımların kültürel ve ideolojik bağlamları da incelenmiştir. Bulgular, 1995 tarihli tasarımlarda evrensel sanat söyleminin, 2006’da Yeşilçam merkezli kolektif belleğin, 2014’te İstanbul merkezli mekânsal vurgunun ve 2025’te bireysel sanatçı ikonlaştırmasının öne çıktığını göstermektedir. Buna göre, filatelik tasarımların seçici temsil stratejileri aracılığıyla resmî kültürel belleği kurumsallaştırdığı, alternatif sinema ve bölgesel anlatıları görünmez kıldığı, ulusal kimliği ise ideolojik ve estetik kodlar üzerinden sabitlediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda pullar, küçük ölçekli yüzeylerde geniş kültürel ve politik anlatıları görünür kılan işlevsel iletişim araçları olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Filateli
• sinema
• Yeşilçam
• ulusal kimlik
• kültürel bellek

Kaynakça

1. Assmann, J., & Czaplicka, J. (1995). Collective Memory and Cultural Identity. New German Critique, 65, 125-133. https://doi.org/10.2307/488538
2. Barthes, R. (1972). Mythologies. Paris: Editions du Seuil.
3. Berger, J. (1972). Ways of Seeing. London: British Broadcasting Corporation and Penguin Books.
4. Eco, U. (1976). A Theory of Semiotics. Bloomington: Indiana University Press. Gasımova, S. & Ahmadov, R. (2013). Azerbaijan’s First Postage Stamps, İRS Cultural Heritage, 8-11.
5. Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory. Chicago and London: The University of Chicago Press.
6. Hall, S. (1997). Representation Cultural Representations and Signifying Practices. London: Sage Publications.
7. Handler, R. & Gable, E. (1997). The new History in an old Museum: Creating the Past at Colonial Williamsburg. Durham and London: Duke University Press.
8. Kuter, M. (2012). Pullardaki Bursa 1923-2010 (1. Baskı). Ankara: Korza Yayıncılık.

9. Mitchell, W. J. T. (1994). Picture Theory: Essays on Verbal and Visual Representation. Chicago: University of Chicago Press.
10. Nora, P. (1989). Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire. Representations, 26, 7-24. https://doi.org/10.2307/2928520
11. Özarslan, M. (2015). Romandan Sinemaya: Selvi Boylum Al Yazmalım. Kurgan, 4(24), 54-58.
12. Pul Emisyon Tanıtım Kartları. (2024). Pul emisyon tanıtım kağıtları ve özel gün, özel tarih damgalı zarflar. Ankara: Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
13. Pulhane. (1995). Sinemanın 100. Yılı. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k199502.html (Erişim Tarihi: 12.12.2025).
14. Pulhane. (2006). Türk Sinema Sanatı. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k200615.html (Erişim Tarihi: 15.12.2025).
15. Pulhane. (2014). Türk Sinemasının 100. Yılı. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201426.html (Erişim Tarihi: 16.12.2025).
16. Smith, L. (2006). Uses of Heritage. London: Routledge.
17. Stoetzer, C. (1953). Postage Stamps as Propaganda. Washington: Public Affairs Press.
18. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. (9. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.