الاستشهاد بالقرآن الكريم في كتاب سيبويه

Arap dil biliminde dil çalışmalarının ana hedefi gramer kurallarını koyarak dilsel sapmaların önlenmesi, yazım hatalarının düzenlenmesi ve yabancı kökenli kelimelerin Araplaştırılmasıdır. Bunun yapılmasının nedenleri arasında Kur’an-ı Kerim’in selametinin sağlanmak istenmesi, okunmasında ve anlaşılmasında hatalardan arındırılmak istenmesi etkili olmuştur. Kur’an’ın dil kuralları aracılığıyla korunmak istenmesi sadece dil bilimlerinin ortaya çıkmasında ve gelişmesinde büyük bir paya sahip olmayıp bu durum aynı zamanda din bilimleri alanlarında da çeşitli bilimlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Ek olarak, dil çalışmaları hicretin birinci asrında İslam devletinin genişlediği dönemde başlamış olup Arap dili pek çok farklı coğrafyaya yayılmıştır. Bu durum da dil çalışmalarının yeniden doğuşuna zemin hazırlayarak Arap dil bilginlerini harekelerin iraptaki etkisini incelemeye, köklerin asıllarını araştırmaya ve kurallarını ortaya koymaya itmiştir. Çünkü Arap dilindeki ilk dil hataları kelimelerin nutkunun ve Arapça terkibinin değiştirilmesi sonucu harekelerin yanlış kullanılmasına sebep olan lahn sorunu olmuştur. Bu nedenle ilk dönem Arap dilbilimcilerin dilbilgisi kurallarını koymadaki amaçları Kur’an-ı Kerim’i yorumlamak ve hükümlerinin anlamak olmuştur. Bu çalışma, Kur’an-Kerim’in Arapçanın gramer kurallarını açıklamadaki rolüne, ilk dönem dilbilimcilerden Sibeveyh’in Kur’an-ı Kerim’e olan hizmetine, onun dönemi ve hayatı hakkındaki bilgilere değinmeyi amaçlamaktadır. Dahası, Sibeveyh’in kitabında yaygın olarak kullanılan Kur’an ayetlerinden istifade edilerek koymuş olduğu nahiv ve sarf kurallarının tahlil ve analiz edilmesi betimleyici analitik metot kullanılarak yapılmıştır.

The main goal of language studies in Arabic linguistics is to prevent linguistic deviations by establishing grammatical rules, correcting spelling errors, and Arabizing words of foreign origin. Among the reasons for doing this was to protect Holy Quran and to purify it from errors in its reading and understanding. The desire to preserve the Quran through language rules not only caused the development of linguistic sciences but also led to the emergence of various sciences in the field of religious sciences. In addition, language studies began in the first century of the Hijra, when the Islamic state was expanding and the Arabic language spread too much different geography. This situation paved the way for the rebirth of language studies and pushed Arabic linguists to examine the effects of diacritics in Arabic, to investigate the origins of the roots, and to reveal their rules. Because the first linguistic errors in the Arabic language were the lahn problem, which caused the incorrect use of movements as a result of changing the speech and Arabic composition of the words. For this reason, the aim of the early Arab linguists in establishing grammar rules was to interpret the Holy Quran and understand its provisions. This study aims to touch upon the role of the Quran in explaining the grammatical rules of Arabic, the service of Sibawayh, one of the early linguists, to the Holy Quran, and information about his period and life. Moreover, the analysis of the syntax and grammar rules that Sibawayh put in his book by making use of the commonly used Quranic verses was done using the descriptive analytical method.

تُعنى الدراسات اللغوية بوضع القواعد الضابطة لها، ورصد الانحراف اللساني، بهدف معرفة صحيح الكلام وجيده كتابة ونطقًا، ووضع قواعد تميّز صحيح الكلام من خطئه، ولذلك انصبّت الدراسات اللغوية على القرآن الكريم بادئ الأمر، وإليه يرجع الفضل الكبير في نشأتها وتطويرها. وقد بدأت حركة الدراسات اللغوية في القرن الأول من الهجرة، حيث توسّعت رقعة الدولة الإسلامية، مما أدّى إلى انتشار اللغة العربية في أقطارها، وكان لانتشارها في تلك البقاع الكثيرة الواسعة أثرٌ ملموس في نهضة الدراسات اللغوية. ويمكن القول إنّ باكورة جهود علماء العربية تنحصر في تفسير الحركات الإعرابية وتقعيد أصولها وضوابطها؛ لأن أول فساد سرى إلى العربية كان في ضبط الحركات بسبب اللحن الذي أوجد خللًا في النطق بالكلمات والتراكيب العربية وأدّى إلى فساد الألسن واختلالها. وهذا هو الدافع الرئيسي لتقعيد النحو عند أهل اللغة الأوائل، من أجل تفسير القرآن الكريم وفهم أحكامه. ويهدف هذا البحث إلى بيان أثر القرآن الكريم في تقعيد النحو العربي، وبيان منزلة النحو عند سيبويه، وتلقي الضوء على أبرز القضايا المتعلقة بالمسائل النحوية والصرفية بالاستفادة من الآيات القرآنية الموجودة في كتاب سيبويه من خلال مراجعة بعض الآيات مراجعة تحليلية لوضع الظاهرة النحوية والصرفية ضمن موقف سيبويه في الاستشهاد بالقرآن الكريم. وفي هذا البحث نحاول القيام بتحليل الآيات القرآنية الواردة في كتاب سيبويه بهدف الوصول إلى القواعد النحوية والصرفية التي تستند على القرآن الكريم اعتمادًا على المنهج الوصفي التحليلي.