MUTARRİZÎ VE EL-İḲNÂʿ ADLI YAZMA ESERİNDE HARFLERE YAKLAŞIMI

Bu çalışma, el-Mutarrizî’nin el-İḳnâʿ adlı kitabında geçen harfler/edatlara yaklaşımını konu almaktadır. Yaklaşık sekiz yüz yıl önce telif edilmiş olan yazma halindeki kitabın, dünyada tespit edilen yedi nüshası bulunmaktadır. Eserin en önemli nüshalarından biri İstanbul’da Süleymaniye Kütüphanesi Atıf Efendi Koleksiyonu’nda bulunmaktadır. Makalede bu yazma nüsha kullanılarak atıflarda bulunulmaktadır. Eser 250 varak olup, ‘İsimler’, ‘Fiiller’, ‘Harfler’ ve ‘Nahiv’ şeklinde dört bölüme ayrılmaktadır. Her bölüm, dört ana başlığa; bu başlıklar da daha sonra çok sayıda alt başlıklara ayrılmaktadır. el-İḳnâʿ üzerinde şimdiye kadar yapılan birkaç çalışma dışında bu başlık altında bilimsel çalışmanın yapılmaması, Mutarrizî’nin bilim adamları arasında meşhur olmasına rağmen bu eserinin çok fazla tanınmaması, böyle kıymetli bir eseri ilim dünyasına tanıtarak ecdadın Arap Diline yaptığı katkıyı ortaya koyma arzumuz bu çalışmamıza sebep teşkil etmektedir. Bu makalede gösterilebileceği gibi el-İḳnâʿ, konuları farklı bir yöntemle ele almaktadır. Müellifin Arapça dil öğretimine getirdiği yenilikler, eserin önemini oldukça artırmaktadır. Mutarrizî; birinci ana başlıkta cümlede isim ve fiiller üzerinde amil olan edatları, ikinci ana başlıkta âmil olmayan ancak anlama katkı sunan edatları, üçüncü ana başlıkta haklarında ihtilaf bulunan edatları ve son ana başlıkta ise üzerinde görüş farklılığı bulunan harfleri izah etmektedir. Çalışmamız, tarama ve tasnif yöntemi kullanılarak yapılmış olup elde edilen bulgular üç ana başlık altında incelenmiştir. Çalışma sonunda, yazarın önceki ilim adamlarının fikirlerinden yararlandığı, ancak yaptığı sınıflandırmalarla kendine has bir üslup ve bakış açısı da geliştirdiği tespit edilmiştir. Mutarrizî’nin konuları, açık ve anlaşılır örneklerle kısaca anlattığı görülmektedir. Eser, Arapça öğrenmeye yeni başlayacak olanlara edatlardan ne öğreneceklerini kısaca tanıtma ya da en azından isimlerini duyma imkânı sağlamaktadır. Konu anlatımları, ayrıntı yerine konular indeksi görünümündedir.

This study is about al-Mutarrizi's approach to the letters/prepositions mentioned in his book al-Iqna. There are seven copies of the manuscript book, which was penned approximately eight hundred years ago, have been available in the world. One of the most important copies of the work is in the Atıf Efendi Collection of the Suleymaniye Library in Istanbul. References are made in the article using this manuscript copy. The work has 250 leaves and is divided into four sections as ’Nouns‘, ’Verbs‘, ’Letters‘ and ’Syntax'. Each section, on the other hand, is divided into four main headings and then into numerous subheadings. The fact that, apart from a few studies on al-Iqna, no scientific work has been done under this title so far, that Mutarrizi’s work is not widely known despite his being famous among scientists, and that we wish to present such a valuable work to the scientific world and reveal the contribution of our ancestors to the Arabic language constitutes the reason for this study. As set out in this article, al-Iqna handles the topics in a different way. The innovations brought by the writer to the teaching of the Arabic language greatly increase the importance of the work. Mutarrizi explains letters/prepositions that are factors on nouns and verbs in the sentence in the first main title, letters/prepositions that are not factors in the second main title, but contribute to meaning, letters/prepositions that have a disagreement amoung the scientists in the third main title, and letters/prepositions that have a difference of opinion on it in the last main title. Our study was conducted using the screening and classification method, and the findings obtained were examined under three main headings. At the end of the study, it was determined that the author benefited from the ideas of previous scientists, but also developed a unique style and perspective with the classifications he made. It is viewed that Mutarrizi briefly explains the topics with clear and understandable examples. The work provides those who are just starting to learn Arabic with the opportunity to briefly introduce what they will learn from letters/prepositions or at least to hear their names. The subject descriptions have the appearance of an index of topics instead of details.