217 NO’LU RUÛS DEFTERİ IŞIĞINDA OSMANLI MALİYE KALEMLERİNDE BOZULMALAR (1764-1850)

Osmanlı maliye kayıtlarının tutulduğu yer defterdarlıktır. Defterdarlık, devletin bütün gelir ve giderlerinin tutulmasından ve bunların düzenli bir biçimde yönetilmesinden sorumlu müessesedir. Bugünkü anlamda Maliye Bakanlığını ifade eder. Osmanlı maliye teşkilatının başında bulunan defterdar (sonradan baş defterdar) ve onun emrinde çalışan kâtipler, her türlü mali kayıtları devletin belirlenmiş kanunlarına göre tutarlar ve bu kayıtları, gerektiğinde başvurulmak üzere defterhane denilen yerde muhafaza ederlerdi. İşte bu Osmanlı mali bürokrasisini oluşturan kâtipler zümresinin çalıştığı bürolara kalem denilmekte idi. Bu kalemlerin ve buralarda çalışan kâtiplerin sayısı, iş yükünün artması ve uzmanlaşmaya bağlı olarak yüzyıllara göre değişiklik göstermiştir. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde pek çok kurumda yaşanan bozulmalardan maliye kalemleri de etkilenmiş ve buralarda da bir takım sorunlar yaşanmıştır. Biz bu çalışmamızda maliye kalemlerinde yaşanan bozulmaların çeşitlerini ve alınan tedbirleri 217 Numaralı Ruûs Defterindeki konuyla ilgili belgelerden yola çıkarak açıklamaya çalışacağız. Ruûs Defterleri, Osmanlı Devleti’nde sancakbeyi, beylerbeyi ve vezir atamaları ile tımar sistemi ile ilgili görevlendirmeler dışında kalan atamaların kaydedildiği defterlerdir. Ayrıca yardıma muhtaç kişilere bağlanan maaşlar da yine bu defterlerin konusuydu. Çalışmamızın temelini daha önce Prof. Mehmet Zahit Yıldırım danışmanlığında yüksek lisans tezi olarak çalıştığımız 217 Numaralı Ruûs Defteri oluşturmaktadır. Bu defter diğer Ruûs defterlerinden farklı olarak gerek kurumsal nizamnameler ve gerekse bu kurumlarda zamanla meydana gelen bozulmalarla ilgili olarak çok geniş bilgiler ihtiva etmektedir. Defterdeki belgeler 1764-1893 tarihleri arasındaki dönemi kapsamakla birlikte bunların çoğunluğu II. Mahmud döneminde yoğunlaşmaktadır.

The place where Ottoman financial records were kept was the defterdarlık. The Defterdarlık was the institution responsible for keeping records of all state revenues and expenditures and managing them in an orderly manner. It corresponds to the modern-day Ministry of Finance. The defterdar (later chief defterdar) at the head of the Ottoman financial organization and the clerks working under him kept all kinds of financial records according to the state’s established laws and stored these records in a place called the Defterhane for reference when necessary. The offices where this group of clerks, who formed the Ottoman financial bureaucracy, worked were called kalem. The number of these kalem and the clerks working there varied over the centuries, depending on the increase in workload and specialization. In the final period of the Ottoman Empire the financial officies were also affected by the deterioration experienced in many institutions and a number of problems arose in these officies as well. In this study, we will attempt to explain the types of deterioration experienced in the financial officies and the measures taken, based on ducuments related to the subject in the Ruûs Register No. 217. Ruûs Registers are ledgers in which appointments other than those related to the appointment of sanjak governors, provincial governor-generals, and viziers ant the timar system in the Ottoman Empire were recorded. Salaries paid to persons in need were also recorded in these ledgers. Our work is based on the 217th Ruûs Register, which we previously studied as a master’s thesis under the supervision of Prof. Mehmed Zahit Yıldırım. Unlike other Ruûs registers, this register contains extensive information on both institutional regulations and the subsequent deterioration that occured within these institutions over time. The documents in the register cover the period between 1764th and 1893, with the majority concentrated during the reign of Mahmud II.