DİLLERARASI ÇEVİRİDE ANLAM KURAMI’NIN GÖSTERGELERARASI ÇEVİRİYE UYARLANMASI: NUTUK ÇİZGİ ROMAN ÖRNEĞİ

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 323 - 346, 31.01.2026

Serhan Dindar

Öz

Anlam Kuramı dillerarası çeviri türünde ortaya çıkan ve çeviribilim tarihi açısından önemli bir kuramdır. Marianne Lederer ve Danica Seleskovitch tarafından ortaya atılan ve çeviribilim alanının kuramsal gelişimine katkıda bulunan bu kuram, dillerarası çeviri süreçlerini inceleyerek söz konusu süreçte çevirmenin kara kutusu olan zihninde deneyimlediği aşamaları ön plana çıkarmaktadır. Böylelikle çeviri sürecinin öznesi olan çevirmeni merkeze alan bu kuram aynı zamanda kaynak metnin anlamı, söylemek istediği şey ve bağlamı üzerine de etkili bir şekilde yoğunlaşmaktadır. Kuram, her ne kadar sözlü çeviri deneyimlerinden faydalanarak ortaya atılmış olsa da yazılı çeviri süreçlerinde de işleyiş gösterebilmektedir. Kaynak metnin içeriğini, anlamını ve etkisini erek metinde sağlamaya odaklanan bu kuram daha çok erek odaklı yaklaşımı benimseyen bir kuramdır. Diliçi, dillerarası ve göstergelerarası çeviri türlerinden sadece dillerarası çeviri bağlamında ortaya atılmış olan Anlam Kuramı’nın süreçleri bir diğer önemli çeviri türü olan göstergelerarası çeviri bağlamında daha önce ele alınmamıştır. Oysaki Anlam Kuramı’nın süreçleri göstergelerarası çeviri süreçlerine uyarlandığında farklı türlerde de olsa çevirmenin aynı süreci deneyimleyebileceği ve amacın yine kaynak metnin anlamını, etkisini ve işlevini erek metinde sağlamak olduğu gözlemlenebilir. Buradan hareketle, bu çalışmanın amacı Anlam Kuramı’nın farklı bir yaklaşımla göstergelerarası çeviriye uyarlanarak uygulanabileceğini ve söz konusu sürecin farklı çeviri türlerinde de işleyebileceğini Atatürk’ün Nutuk adlı eserinin çizgi roman uyarlamasından örnekler inceleyerek göstermektir.

Anahtar Kelimeler

Anlam Kuramı , Dillerarası çeviri , Göstergelerarası çeviri , Çizgi roman , Nutuk

Adaptation of the Theory of Sense in Interlingual Translation to Intersemiotic Translation: The Example of Graphic Novel Nutuk

Öz

The Theory of Sense is a significant theory in terms of the history of translation studies and emerged in the interlingual translation. Put forward by Marianne Lederer and Danica Seleskovitch and contributing to the theoretical development of the field of translation studies, this theory brings to the fore the stages that examine the processes of interlingual translation and that the translator experiences in his/her mind, which is the translator’s black box, in the process in question. This theory, which centres on the translator as the subject of the translation process, accordingly, also focuses on the sense of the source text, what it wants to say, and its context. Although the theory was put forward by making use of oral translation experiences, it can also operate in written translation processes. Concentrating on rendering the content, the sense and the effect of the source text in the target text, the theory is more of a target-oriented theory. The processes of the Theory of Sense, which has been put forward only in the context of interlingual translation among intralingual, interlingual and intersemiotic translation types, have not been discussed before in the context of intersemiotic translation, which is another important translation type. However, when the processes of the Theory of Sense are adapted to intersemiotic translation processes, it can be observed that the translator can experience the same process, albeit in different genres, and the aim is to provide the sense, effect and function of the source text in the target text. The aim of this study is to show that the Theory of Sense can be applied to intersemiotic translation and that the process can also work in different types of translation with examples from the graphic novel adaptation of Atatürk's Nutuk.

Anahtar Kelimeler

Theory of Sense , Interlingual translation , Intersemiotic translation , Graphic novel , Nutuk

Kaynakça

• Adami, E. (2023). A social semiotic multimodal approach to translation. K. Marais ve R. Meylaerts (Ed.), The Routledge Handbook of Translation Theory and Concepts (s.369-388) içinde. London: Routledge.
• Aktulum, K. (2011). Metimlerarasılık/ Göstergelerarasılık. Ankara: Kanguru Yayınları.
• Atatürk, M.K. (2006) Nutuk. Prof. Dr. Zeynep Korkmaz (Edt.). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Atatürk, M. K. (2021). Nutuk (Çev. Senem Kale ve Gökçe Algül). İstanbul: Doğan Kitap.
• Aynacı, F. (2019). Tarihsel Romana Genel Bakış ve Dominique Baudis’nin Cebelitarık Aşıkları’nda Ülkü-Arzu Çatışması Üzerine Bir İnceleme. SEFAD, 42, 35-54.
• Chen, X. (2023). Representing cityscape through texts and images: translation of multimodal public notices in Macao. Asia Pacific Translation and Intercultural Studies, 10(01), 53-70.
• Çetin Erus, Z. (2005). Amerikan ve Türk Sinemalarında Uyarlamalar, Karşılaştırmalı Bir Bakış. İstanbul: Es Yayınları.
• Delisle, J. (2001). Çeviri Yöntemleri İçin Söylem Çözümlemesi (Çev. Ümran Derkunt). İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları.
• Dicerto, S. (2018). Multimodal Pragmatics and Translation. A New Model for Source Text Analysis. London: Palgrave Macmillan.
• Dindar, S. (2020). Göstergelerarası Çeviride Yenidenyazma ve Yenidenyaratma Kavramları. Konya: Çizgi Kitabevi.
• Gentzler, E. (2001). Contemporary Translation Studies. London: Multilingual Matters.
• Gorlée, D. (2000). Göstergebilim ve Çeviri Sorunu (Çev. Mine Mutlu). İstanbul: Alıç Ofset.
• Guidère, M. (2013). Introduction à la traductologie. Bruxelles: De boeck.
• Jakobson, R. (1963). Essais de linguistique générale. Paris: Minuit.
• Kayaoğlu, E. (2016). Edebiyat ve Film. İstanbul: Hiperlink.
• Lederer, M. (1989). Yorumlayıcı Çeviri Kuramı (Çev. Aykut Derman). Metis Çeviri Araştırmaları Dergisi, 8, 47-51.
• Lederer, M. (1994). La traduction aujourd’hui. Paris: Hachette.
• Lefevere, A. (1992). Translation, Rewriting, and the Manipulation of Literary Fame. London: Routledge.
• Ortaylı, İ. (2018). Gazi Mustafa Kemal Atatürk. İstanbul: Kronik.
• Öztürk Kasar S. (2020). Çeviri Göstergebilimi ile Kent Göstergebiliminin Bütünleşik Bağlamında Özde Çeviri Kavramının İncelenmesi. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, 1(1), 1– 25.
• Pérez- Gonzàlez, L. (2019). Multimodality. M. Baker ve G. Saldanha (Ed.) Routledge encyclopedia of translation studies (s. 346-351) içinde. London: Routledge.
• Saussure, F. (1967). Cours de linguistique générale. Paris: Payot.
• Seleskovitch, D. ve Lederer M. (1984). Interpréter pour traduire. Paris: Didier.
• Tuna D. ve Kuleli M. (2017). Çeviri Göstergebilimi Çerçevesinde Yazınsal Çeviri İçin Bir Metin Çözümleme ve Karşılaştırma Modeli, Konya: Eğitim Yayınevi.
• Türk Dil Kurumu (2016). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayını.
• Yücedağ, S. (2017). Une Nouvelle Forme d’Autobiographie dans Les Années d’Annie Ernaux: Autobiographie Impersonnelle. SEFAD, 38, 381-392.