CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK HİKÂYE VE ROMANINDAKİ ARAPÇA KÖKENLİ SÖZVARLIĞININ MORFOLOJİSİ VE ARAPÇA-SARF BİLGİSİNİN TÜRKÇE BİLGİSİ ÜZERİNE ETKİSİ

Osmanlı döneminde Arapça öğrenmenin hedeflerinden biri de Osmanlı Türkçesinin daha iyi anlaşılmasıydı. Günümüzde Arapça öğretimi daha ziyade dini ve ilmi çalışmalar yapacak ya da eski Osmanlı Türkçesini, Osmanlı arşivlerini inceleyecek kişiler için tasarlanmaktadır. Oysa çağdaş Türk edebiyatının metinlerindeki yoğun Arapça kökenli kelimeler de günümüz Türk okuyucusunun Arapça bilgisinden yoksun olmaması gerektiğini göstermektedir. Nitekim Cumhuriyet’ten önce başlayan Türkçeyi sadeleştirme çalışmaları Cumhuriyet’ten sonra hızlanarak devam etmiş olsa da Cumhuriyet sonrası yazılmış roman ve hikayelerin diline bakıldığında Arapça kökenli kelimelerin yoğun varlığı dikkat çekmektedir. Türkçedeki Arapça kökenli bu sözvarlığının kendi aralarındaki tür, türeme ve türler arası ilişkiler, akrabalıklar gibi morfolojik durumlar da ancak Arapça sarf ilminin tahsiliyle vâkıf olunabilecek durumlardır. Bu anlamda, klasik sarf ilmi konuları ile bu makale için Sait Faik Abasıyanık, Ahmet Hamdi Tanpınar, Sabahatttin Ali ve Mustafa Kutlu’dan seçilen metinlerde geçen Arapça kökenli kelimelerin türleri ve türemiş halleri karşılaştırılmış; sonuçta bu ikisi arasında paralellikler olduğu görülmüştür. Bu yazarlar günümüzde liseler için tavsiye edilen okuma listelerinde yer alan yazarlar arasından seçilmiştir. Sarf ilmi tahsilinin öğrenciye kazandırdığı bilgiler arasında Arapçadaki türemiş isimlerden, ek almış veya almamış olanları ve bunların kazandığı yeni anlamlar bulunuyor. Bu kazanımlar çağdaş Türk edebiyatı okuyucusunun zihninde oluşan dil haritalarının şekillenmesine olumlu katkıda bulunacaktır. Ayrıca Türk edebiyatı okuyucusu, Arapça sözvarlığının morfolojik yapısını kavrama gücüne sahip olduğunda, bu durum onun okuduğu metni daha akıcı bir şekilde okumasını ve metni kendi içindeki göndermelerle birlikte anlamasını sağlayacaktır.

One of the aims of learning Arabic during the Ottoman period was to achieve a better understanding of Ottoman Turkish. Today, however, Arabic instruction is primarily designed for those who will engage in religious or scholarly studies, or for researchers who will examine Ottoman Turkish texts and archival documents. Yet the dense presence of Arabic-derived vocabulary in the works of modern Turkish literature also demonstrates that contemporary Turkish readers should not remain unfamiliar with Arabic. Although efforts to simplify Turkish, which began before the Republic, continued with increasing momentum afterward, a close examination of the language of post-Republican novels and short stories reveals the persistent and substantial presence of Arabic-origin words. The morphological structures of this Arabic-derived vocabulary in Turkish—such as their types, derivations, and interrelations—can only be fully understood through studying Arabic morphology (sarf). In this regard, the present article compares the types and derived forms of Arabic-origin words appearing in selected texts by Sait Faik Abasıyanık, Ahmet Hamdi Tanpınar, Sabahattin Ali, and Mustafa Kutlu with classical topics of Arabic morphology, revealing notable parallels between the two. These authors were chosen from among those recommended in contemporary high school reading lists. Among the competencies that the study of morphology imparts to students is the ability to identify derived nouns in Arabic—whether they take affixes or not—and to understand the semantic shifts that result from such derivations. These competencies, in turn, will contribute positively to the formation of the linguistic maps in the minds of readers of modern Turkish literature.