Birinci Basamak Sağlık Profesyonellerinin Yaşlı Yetişkinlere Yönelik Algıları: Bir Metafor Analizi
Öz
Amaç: Sağlık profesyonellerinin yaşlı bireylere yönelik algıları, sağlık hizmetlerinin kalitesini ve hizmet sunumundaki etkileşimleri etkileyebilmektedir. Bu nedenle, birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan profesyonellerin yaşlı bireyleri nasıl kavramsallaştırdıklarının anlaşılması, yaş dostu sağlık uygulamalarının geliştirilmesi açısından önemlidir. Bu çalışma, birinci basamak sağlık profesyonellerinin yaşlı bireylere yönelik algılarını metafor analizi yoluyla incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Bu nitel çalışma fenomenolojik yaklaşım kullanılarak yürütülmüştür. Veriler, Türkiye’nin doğu bölgesinde yer alan bir ildeki Aile Sağlığı Merkezlerinde çalışan 38 birinci basamak sağlık profesyonelinden yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Katılımcılardan “Yaşlı birey … gibidir, çünkü …” ifadesini tamamlamaları istenmiştir. Katılımcılar tarafından üretilen metaforlar içerik analizi ile değerlendirilmiş ve kavramsal benzerliklerine göre kategorilere ayrılmıştır.
Bulgular: Katılımcılar tarafından toplam 38 metafor üretilmiş ve bu metaforlar üç ana kategori altında toplanmıştır: Bakıma Bağımlılık ve Kırılganlık (f=17), Bilgelik ve Sosyal Değer (f=15) ve Güç ve Güvence (f=6). Belirlenen metaforlar arasında en sık ifade edilenler “çocuk” (f=9) ve “çınar ağacı” (f=6) olmuştur. Metaforların önemli bir kısmı yaşlı bireyleri bakım ve desteğe ihtiyaç duyan kırılgan bireyler olarak yansıtırken, diğerleri onların deneyimlerini, bilgeliklerini ve aile ile toplum içinde güven veren ve dengeleyici rollerini vurgulamıştır.
Sonuç: Birinci basamak sağlık profesyonellerinin yaşlı bireylere yönelik algılarının çok boyutlu olduğu görülmektedir. Bu algıların fark edilmesi, daha saygılı, kapsayıcı ve yaş dostu sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
Anahtar Kelimeler
PRIMARY HEALTH CARE PROFESSIONALS’ PERCEPTIONS OF OLDER ADULTS: A METAPHOR ANALYSIS
Öz
Objective: Perceptions of older adults among health professionals may influence the quality of health care and interactions within health services. Understanding how older adults are conceptualized by primary health care professionals is therefore important for developing age-friendly health practices. This study aimed to explore the perceptions of primary health care professionals regarding older adults through metaphor analysis.
Methods: This qualitative study was conducted using a phenomenological approach. Data were collected through face-to-face interviews with 38 primary health care professionals working in Family Health Centers in a province located in the eastern region of Türkiye. Participants were asked to complete the statement “An older adult is like … because …”. The metaphors produced by participants were analyzed using content analysis and grouped into categories according to their conceptual similarities.
Results: Participants generated 38 metaphors, which were grouped under three main categories: Care Dependency and Frailty (f=17), Wisdom and Social Value (f=15), and Strength and Reassurance (f=6). Among the metaphors identified, “child” (f=9) and “plane tree” (f=6) were the most frequently expressed. The findings revealed that primary health care professionals conceptualized older adults through multidimensional and sometimes contrasting perspectives. While frailty-centered metaphors reflected perceptions of dependency, vulnerability, and care needs, other methapors emphasized older adults’ experience, wisdom, and emotionally reassuring roles within families and society.
Conclusion: The findings indicate that perceptions of older adults among primary health care professionals are multidimensional and shaped by both vulnerability-oriented and value-oriented perspectives. Recognizing these perceptions may help support more respectful, person-centered, and age-friendly approaches in primary health care practice. Educational, institutional, and policy initiatives promoting age-sensitive, respectful, and autonomy-supportive approaches in primary health care may be recommended.
Anahtar Kelimeler
Çalışma için etik onay, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan alınmıştır (Onay Tarihi: 17/06/2025, Karar No: 2025/07-25). Verilerin toplandığı Aile Sağlığı Merkezlerinden kurumsal izin alınmıştır (Onay Tarihi: 20.01.2026, Karar No: E-50817530-771-301814263). Katılımcılara çalışmanın amacı, kapsamı ve gönüllülük esasına dayandığı sözlü ve yazılı olarak açıklanmış ve yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Tüm veriler gizlilik ve anonimlik ilkelerine uygun olarak ele alınmış ve araştırma süreci Helsinki Bildirgesi’ne uygun şekilde yürütülmüştür.
Yazarlar, bu çalışmaya katılarak değerli katkılarda bulunan tüm birinci basamak sağlık profesyonellerine teşekkür eder.
