Hipofiz Adenomu Ameliyatı Sonrası Postoperatif Kognitif Disfonksiyonun Görülme Sıklığı ve Öngörücü Faktörleri: Prospektif Randomize Bir Çalışma

Öz

Amaç Cerrahi ve anestezi sonrasında birçok hasta bilişsel işlevlerde bozulmalarla karşılaşmakta olup, özellikle bellek fonksiyonları etkilenmektedir. Bu amaçla, postoperatif nörolojik sorunların önemli olduğu hipofiz adenomu eksizyonu cerrahisi geçiren hastalara nöropsikolojik testler uygulanmıştır. Bu çalışmada, postoperatif kognitif disfonksiyonun (POCD) görülme sıklığının değerlendirilmesi ve demografik özellikler ile POCD gelişimi arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem Çalışmaya, planlı hipofiz adenomektomi ameliyatı geçirecek, ASA II–III grubunda yer alan ve nörolojik ya da psikiyatrik hastalığı bulunmayan 92 hasta dahil edildi. Hastaların veya yakınlarının yazılı onamları alındı. Preoperatif dönemde hastalara Standardize Mini Mental Test (SMMT) uygulandı. Okuma yazma bilmeyen hastalara ise Okur-Yazar Olmayan Bireyler İçin Standardize Mini Mental Test (SMMTE) uygulandı. Genel anestezi; intravenöz tiyopental, remifentanil ve roküronyum ile indükte edildi ve total intravenöz anestezi ile sürdürüldü. Ekstübasyondan sonraki 15. dakikada Modifiye Aldrete Derlenme Skoru hesaplanarak kaydedildi. Postoperatif 1., 4. ve 24. saatlerde ve 1. ayda SMMT uygulandı. Çalışma sonrasında elde edilen verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov–Smirnov testi ile değerlendirildi. Sayısal değişkenler ortalama ± standart sapma ve medyan olarak, kategorik değişkenler ise frekans olarak ifade edildi. Normal dağılım göstermeyen sayısal değişkenlerin analizinde Mann–Whitney U testi ve Kruskal–Wallis tek yönlü varyans analizi kullanıldı. p<0,05 değeri istatistiksel anlamlılık için yeterli kabul edildi. Bulgular Hipofiz adenomu eksizyonu cerrahisi uygulanan hastalarda POCD sıklığı; postoperatif 1. saatte %35,6, 4. saatte %28,7, 24. saatte %17,8 ve 1. ayda %11,7 olarak bulundu. Hastaların postoperatif 1. saat SMMT değerleri anlamlı derecede düşük bulundu ve bu değerlerin postoperatif 1. ayda normal düzeylere döndüğü gözlendi. Hastaların dikkat ve hesaplama, hatırlama ve dil puanları postoperatif 1. ve 4. saatlerde daha düşük bulundu. Erkek hastaların preoperatif SMMT alt grup puanları kadın hastalara göre daha yüksekti. Ayrıca erkek hastaların postoperatif 1. saat toplam SMMT puanları ile dikkat-hesaplama puanları kadın hastalardan daha yüksekti. POCD görülme sıklığı kadın hastalarda daha yüksekti. Sonuç Hipofiz adenomu eksizyonu cerrahisi geçiren hastalarda postoperatif 1., 4. ve 24. saatlerde bilişsel işlev bozukluğu saptanmıştır. Bu bulgular, hipofiz adenomektomi sonrası erken dönemde postoperatif kognitif disfonksiyon gelişebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Postoperatif Bilişsel İşlev Bozukluğu
• Hipofiz Adenomu Ameliyatı
• Nörobilişsel Testler

Etik Beyan

Etik kurul onayı: Proje no: 2017/153

INCIDENCE AND PREDICTOR OF POSTOPERATIVE COGNITIVE DYSFUNCTION FOLLOWING PITUITARY ADENOMECTOMY: A PROSPECTIVE OBSERVATIONAL STUDY

Öz

Objective: Postoperative cognitive dysfunction (POCD), particularly memory impairment, is a common complication following surgery and anesthesia. This study aimed to determine the incidence of POCD after pituitary adenoma excision surgery and to investigate the association between demographic characteristics and POCD. Methods: Ninety-two ASA physical status II–III patients without neurological or psychiatric disorders scheduled for elective pituitary adenomectomy were enrolled after written informed consent was obtained from the patients or their legal representatives. Preoperative cognitive function was assessed using the Standardized Mini-Mental Test (SMMT) or the SMMT for Illiterate Individuals (SMMT-E). General anesthesia was induced with intravenous thiopental, remifentanil, and rocuronium and maintained with total intravenous anesthesia. Cognitive assessments were repeated at postoperative 1, 4, and 24 hours and 1 month. Statistical analyses included the Kolmogorov–Smirnov, Mann–Whitney U, and Kruskal–Wallis tests, with p<0.05 considered statistically significant. Results: POCD was detected in 35.6%, 28.7%, 17.8%, and 11.7% of patients at the postoperative 1st hour, 4th hour, 24th hour, and 1 month, respectively. Total SMMT scores decreased significantly during the early postoperative period and returned to baseline by 1 month. Attention/calculation, recall, and language subscores were significantly lower at the 1st and 4th postoperative hours. Male patients had higher preoperative and early postoperative cognitive scores, whereas POCD occurred more frequently in female patients. Conclusion: POCD frequently occurs during the first 24 hours after pituitary adenoma excision surgery, with cognitive function largely recovering by the first postoperative month.

Anahtar Kelimeler

• Postoperative Cognitive Dysfunction
• Pituitary Adenoma Surgery
• Neurocognitive Tests

Etik Beyan

This study was conducted as a prospective, randomized controlled trial after obtaining approval from the Kocaeli University Faculty of Medicine Ethics Committee (GOKAEK 2017/153) and written informed consent from all participants.

Kaynakça

1. Rasmussen LS, Larsen K, Houx P. The assessment of postoperative cognitive function. Acta Anaesthesiol Scand. 2001; 45; 275-289. doi:10.1034/j.1399-6576.2001.045003275.x
2. Christopher LW, Wesley H, Jeffrey MR, Srinivasa NR. Postoperative Cognitive Dysfunction as an Outcome of Regional Anesthesia and Analgesia. Regional Anesthesia and Pain Medicine 2004; 29(3): 257-268. doi:10.1016/j.rapm.2003.11.007
3. Ancelin ML, de Roquefeuil G, Ledésert B, Bonnel F, Cheminal JC, Ritchie K. Exposure to anaesthetic agents, cognitive functioning and depressive symptomatology in the elderly. Br J Psychiatry. 2001;178:360-366. doi:10.1192/bjp.178.4.360
4. Mitchell AJ. A meta-analysis of the accuracy of the mini-mental state examination in the detection of dementia and mild cognitive impairment. J Psychiatr Res. 2009;43(4):411-431. doi:10.1016/j.jpsychires.2008.04.014
5. Dahake JS, Verma N. Comparative Analysis of the Modified Aldrete Score and Fast-Track Criteria for Post-general Anaesthesia Recovery: A Narrative Review. Cureus. 2024;16(7):e64439. doi:10.7759/cureus.64439
6. Ucuzal M, akyolcu N. Yaşlı hastalarda ameliyat sonrası bilişsel değişiklikler. Türk Geriatri Dergisi. 2008; 11(3): 119 - 127.
7. Evered L, Silbert B, Knopman DS, et al. Recommendations for the nomenclature of cognitive change associated with anaesthesia and surgery-2018. Br J Anaesth. 2018;121(5):1005-1012. doi:10.1016/j.bja.2017.11.087
8. Deiner S, Silverstein JH. Postoperative delirium and cognitive dysfunction. Br J Anaesth. 2009;103 Suppl 1(Suppl 1):i41-i46. doi:10.1093/bja/aep291

9. Krabbe D, Abzhandadze T, Skoglund T, et al. Cognitive function and fatigue before and after transsphenoidal surgery in patients with pituitary adenoma: a prospective study. Pituitary. 2025;28(3):54. doi:10.1007/s11102-025-01527-y
10. Young TC, Lin KY, Li WC, Huang CN, Tsai WH. The impact of pituitary adenomas on cognitive performance: a systematic review. Front Endocrinol (Lausanne). 2025;16:1534635. doi:10.3389/fendo.2025.1534635
11. Schenning KJ, Murchison CF, Mattek NC, Kaye JA, Quinn JF. Sex and genetic differences in postoperative cognitive dysfunction: a longitudinal cohort analysis. Biol Sex Differ. 2019;10(1):14. doi:10.1186/s13293-019-0228-8
12. Lee KW, Hong YJ, Yang EJ, et al. Feasibility and usefulness of cognitive monitoring using a new home-based cognitive test in mild cognitive impairment: a prospective single arm study. BMC Geriatr. 2024;24(1):241. doi:10.1186/s12877-024-04850-4
13. Suraarunsumrit P, Srinonprasert V, Kongmalai T, et al. Outcomes associated with postoperative cognitive dysfunction: a systematic review and meta-analysis. Age Ageing. 2024;53(7):afae160. doi:10.1093/ageing/afae160