Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programında Okuryazarlık Becerileri

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 203 - 222, 30.12.2025

Mustafa Yavuz

https://doi.org/10.48066/kusob.1643171

Öz

Günümüzde okuryazarlık kavramı, yalnızca okuma ve yazma becerileriyle sınırlı kalmayıp bilgi, dijital, görsel, kültürel ve sanat okuryazarlığı gibi farklı alanları da içeren çok boyutlu bir yapıya dönüşmüştür. Bu çalışmanın amacı, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’nı okuryazarlık becerileri açısından analiz etmektir. Araştırma, nitel araştırma desenine dayalı olarak yürütülmüş; veri toplama sürecinde doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Belirli temalara ait anahtar kelimeler taranarak frekans analizleri gerçekleştirilmiştir. Bilgi, dijital, görsel, kültürel ve sanat okuryazarlıkları temel başlıklar olarak ele alınmış ve programda bu kavramlarla ilgili anahtar sözcüklerin kullanım sıklıkları analiz edilmiştir. Sonuçlar, programda özellikle bilgi (f=18), dijital (f=15), kültür (f=20) ve sanat (f=15) gibi kavramların öne çıktığını göstermektedir. Dijital okuryazarlık, medya okuryazarlığı, görsel analiz ve sanatsal eleştiri gibi konulara vurgu yapılırken dijital etik, siber güvenlik ve akademik dürüstlük gibi alanlarda daha fazla içeriğe ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, programın çağın gereksinimlerine uygun olarak güncellendiğini ve öğrencilerin 21. yüzyıl becerilerini geliştirmeye yönelik bir yapı sunduğunu ortaya koymaktadır. Ancak dijital medya içerik üretimi, kültürel etkileşim ve görsel eleştirel okuma gibi konuların daha kapsamlı ele alınması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk dili ve edebiyatı eğitimi , maarif modeli , okuryazarlık becerileri , dijital okuryazarlık , eleştirel düşünme.

Türkiye Century Education Model: Literacy Skills in Secondary School Turkish Language and Literature Curriculum

Öz

Today, the concept of literacy has evolved beyond the traditional skills of reading and writing to encompass multiple dimensions, including information, digital, visual, cultural, and artistic literacies. This study aims to analyze the 2024 Turkish Language and Literature Curriculum for Secondary Education, developed within the scope of the Türkiye Century Maarif Model, in terms of literacy skills. The research was conducted using a qualitative research design, and document analysis technique was employed for data collection. Keywords related to specific literacy themes were systematically scanned in the curriculum text, and their frequencies were analyzed. Information, digital, visual, cultural, and artistic literacies were addressed as the main categories, and the frequency of key terms associated with these literacies was examined. The results indicate that concepts such as information (f=18), digital (f=15), culture (f=20), and art (f=15) are particularly emphasized in the curriculum. While the curriculum highlights topics such as digital literacy, media literacy, visual analysis, and artistic critique, there is a need for more content on digital ethics, cybersecurity, and academic integrity. The findings suggest that the curriculum has been updated in line with the requirements of the contemporary era and provides a framework aimed at fostering students' 21st-century skills. However, it is recommended that subjects such as digital media content creation, intercultural engagement, and critical visual reading be addressed in greater depth.

Anahtar Kelimeler

Turkish language and literature education , education model , literacy skills , digital literacy , critical thinking.

Kaynakça

• Alper, A., & Gürol, M. (2018a). Dijital çağda okuryazarlık becerileri ve eğitim programlarına yansımaları. Eğitim Bilimleri Dergisi, 42(2), 67–89.
• Alper, A., & Gürol, M. (2018b). Dijital okuryazarlık: Kavramlar ve uygulamalar. Eğitim Teknolojileri Dergisi, 2(1), 12–25.
• Arı, G. (2011). Okuma yazma öğretiminde hazırlık çalışmalarının yeri ve önemi. Millî Eğitim Dergisi, 40(189), 93–106.
• Association of College & Research Libraries. (2016). Framework for information literacy for higher education. https://www.ala.org/acrl/standards/ilframework
• Avgerinou, M. D., & Pettersson, R. (2011). Toward a cohesive theory of visual literacy. Journal of Visual Literacy, 30(2), 1–19. https://doi.org/10.1080/23796529.2011.11674687
• Belshaw, D. (2012). The essential elements of digital literacies (Doctoral dissertation, Durham University). https://neverendingthesis.com
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Brill, J. M., Kim, D., & Branch, R. M. (2007). Visual literacy defined – The results of a Delphi study: Can IVLA (finally) reach a consensus? Journal of Visual Literacy, 27(1), 47–60. https://doi.org/10.1080/23796529.2007.11674646
• Byram, M. (1997). Teaching and assessing intercultural communicative competence. Multilingual Matters. https://spada.uns.ac.id/pluginfile.php/253332/mod_resource/content/1/ICC%20Byram.pdf
• Çiftçi, E. (2019a). Kültürel okuryazarlık ve eğitimde çok kültürlülük. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 5(1), 85–102.
• Çiftçi, E. (2019b). Türkiye'de medya okuryazarlığı eğitimi üzerine bir değerlendirme. Milli Eğitim Dergisi, 48(223), 40–55.
• Eisner, E. W. (2002). The arts and the creation of mind. Yale University Press. https://yalebooks.yale.edu/book/9780300095231/the-arts-and-the-creation-of-mind/
• Flood, A., Heath, S. B., & Lapp, D. (2013). Handbook of research on teaching literacy through the communicative and visual arts. Routledge. https://www.routledge.com/Handbook-of-Research-on-Teaching-Literacy-Through-the-Communicative/Flood-Heath-Lapp/p/book/9780805852509
• Gadsden, V. L. (2008a). Literacy, education, and identity: The need for social practice perspectives. Harvard Educational Review, 78(1), 1–22.
• Gadsden, V. L. (2008b). Family literacy. In M. L. Kamil, P. D. Pearson, E. B. Moje, & P. P. Afflerbach (Eds.), Handbook of reading research (Vol. 3, pp. 868–887). Routledge.
• Güneş, A. (2022). Medya okuryazarlığı bağlamında Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde dijital okuryazarlık uygulamaları. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 8(3), 101–118.
• Hirsch, E. D. (1987). Cultural literacy: What every American needs to know. Houghton Mifflin. https://people.whitman.edu/~frierspr/hirsch%20cultural%20literacy.pdf
• Kurbanoğlu, S. S. (2010). Bilgi okuryazarlığı: Kavramsal bir analiz. Türk Kütüphaneciliği, 24(4), 723–747. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/812095
• Leu, D. J., Kinzer, C. K., Coiro, J., & Cammack, D. W. (2019a). New literacies: Changing knowledge and classroom learning. International Handbook of Literacy and Technology, 4(1), 51–78.
• Leu, D. J., Kinzer, C. K., Coiro, J., & Cammack, D. W. (2019b). New literacies: A dual-level theory of the changing nature of literacy, instruction, and assessment. In D. E. Alvermann, N. J. Unrau, & M. Sailors (Eds.), Theoretical models and processes of literacy (6th ed., pp. 1150–1181). International Reading Association.
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation (3rd ed.). Jossey-Bass.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. MEB.
• Moje, E. B. (2015a). Developing disciplinary literacy: The role of critical literacy practices. Reading Research Quarterly, 50(1), 1–19.
• Moje, E. B. (2015b). Doing and teaching disciplinary literacy with adolescent learners: A social and cultural enterprise. Harvard Educational Review, 85(2), 254–278.
• Ng, W. (2012). Can we teach digital natives digital literacy? Computers & Education, 59(3), 1065–1078. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2012.04.016
• Snow, C. E., & Matthews, T. J. (2016). Reading and language in the early grades. The Future of Children, 26(2), 57–74. https://doi.org/10.1353/foc.2016.0012
• Temel, F., & Demir, F. (2025). Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarında yer alan etkinliklerin dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. JASS Studies, 1(8), 23–44. https://doi.org/10.29228/JASSS.80561
• Temiz, N. (2020). Okuma alışkanlıklarının kazandırılmasında öğretmenlerin rolü. Eğitim ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 15(1), 74–89.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.