Yapay Zekâ Kavramının Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Ders Kitaplarına Yansımaları

Bu araştırmanın amacı, yapay zekâ kavramının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Türkçe ders kitaplarına yansımalarını incelemektir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüştür. Araştırmada, programda yer alan yapay zekâ kavramına yönelik açıklamaların 6. sınıfta “bilim ve teknoloji” teması kapsamında; 8. sınıfta ise “iletişim ve sosyal ilişkiler” ile “doğa ve insan” temaları kapsamında yer aldığı tespit edilmiştir. Yeni programa uygun ders kitapları yalnızca 5 ve 6. sınıf düzeylerinde yayımlandığı için inceleme 6. sınıf ders kitabı ile sınırlı tutulmuştur. Bu kapsamda program ile ders kitabı incelenmiş, program–kitap örtüşmesi bağlamında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular; yapay zekâ kavramının programda hem temalara ilişkin açıklamalarda hem de içerik, anahtar kavram, öğrenme-öğretme uygulamaları, üretim atölyesi, zenginleştirme ve destekleme uygulamalarında yer aldığını göstermiştir. Ders kitabında ise yapay zekâ kavramına “bilim ve teknoloji” teması kapsamında hem metin hem de etkinlikler aracılığıyla yer verilmiştir. Ancak ders kitabında kavramın daha çok anlatma becerileri üzerinden işlendiği, anlama becerilerinin ise görece geri planda kaldığı tespit edilmiştir. Bu durum, program–kitap uyumunun genel olarak sağlandığını ancak beceri dağılımında tam bir dengenin kurulamadığını ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarından hareketle çeşitli öneriler geliştirilmiştir.

The aim of this study is to examine how the concept of artificial intelligence is reflected in The Century of Türkiye Education Model Secondary School Turkish Language Curriculum and Turkish language textbooks. The study was conducted using the document analysis method. The findings revealed that explanations related to the concept of artificial intelligence appear in the 6th-grade theme “science and technology” and in the 8th-grade themes “communication and social relations” and “nature and human.” Since textbooks aligned with the new curriculum have been published only for the 5th and 6th grades, the analysis was limited to the 6th-grade textbook. The findings indicated that the concept of artificial intelligence is included in the curriculum both in thematic explanations and within the content framework, key concepts, teaching-learning applications, production workshops, enrichment, and support practices. In the textbook, the concept was addressed within the “science and technology” theme through both texts and activities. However, it was determined that the concept was mostly handled through productive skills, while comprehension-oriented skills were relatively less emphasized. This suggests that although the general curriculum–textbook alignment was achieved, a full balance in skill distribution was not established.