EN
TR
Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları
Öz
Ulusal kütüphaneler bir ülkenin yayınlanmış belgesel mirasını genellikle yasa desteğiyle toplayan, onu korumayı ve erişilebilir kılmayı amaçlayan, geniş kapsamlı koleksiyonlara sahip kültür kurumlarıdır. Bu kurumlar ulusların kalıcı hafızaları olmaları nedeniyle başka yerlerde bulunmayan birçok benzersiz miras varlığına ev sahipliği yapmaktadır. Yasal derleme ise, bir ülkede faaliyet gösteren yayıncıların yayınlarının kopyalarını belirlenmiş miras kurumuna sağlamasını gerektiren hukuki mevzuattır. Ulusal kütüphaneler belgesel mirası yasal derleme mevzuatlarından aldıkları yetkiyle toplamaktadır. Belgesel miras fiziksel yayınların yanında elektronik yayınları da içermektedir. Belgesel mirasın korunması için yürütülen dijital yasal derleme süreci ise önemli yasal, ekonomik ve teknolojik zorluklarla yüzleşmeyi gerektirmektedir.
Çalışmanın amacı dünya genelinde belirlenen ulusal kütüphanelerin dijital yasal derleme uygulamalarını analiz ederek Türkiye Milli Kütüphanesi’nin gelecekte hangi adımları atması gerektiğini belirleyebilmektir. Çalışma kapsamında, başta ulusal kütüphaneler olmak üzere 22 ülkedeki yasal derleme kurumlarının dijital yasal derleme uygulamaları incelenmiştir. Ayrıca dijital yasal derlemenin tarihçesine, mevzuatına, süreç ve zorlukları ile web ve sosyal medya derleme konularına yer verilmiştir. Çalışmada doküman analizi yöntemi ve içerik analizi tekniği tercih edilmiştir. Dokümanlar literatür taraması yoluyla akademik yayınlardan, uluslararası ortaklı düzenleyici çalışmalardan ve ulusal kütüphanelerin web sitelerinden edinilmiştir.
Çalışmanın bulgularına göre, ülkelerin dijital yasal derleme konularındaki mevzuat ve uygulama yaklaşımları birbirinden farklılık göstermektedir. Türkiye'deki dijital yasal derleme uygulamaları henüz gelişim aşamasındadır. Çevrimiçi yayınlar başta olmak üzere derlemenin ihtiyaç duyulan tüm dijital yayınları kapsamasına ve özellikle erişim sunma becerilerinin gelişimi için hukuki, teknik ve organizasyonel yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alexandrov, G.A. (2018). Transformation of digital legal deposit in terms of legislation and public access. Knygotyra, 70, 136-153. https://doi.org/10.15388/Knygotyra.2018.70.11812
- Australian Signals Directorate. (2024). Information security manual (ISM). https://www.cyber.gov.au/resources-business-and-government/essential-cyber-security/ism
- Bibliothèque nationale de France [BnF]. (2018). Le dépôt légal. https://perma.cc/G38E-QV5C
- Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze. [BNCF]. (2024a) Magazzini Digitali. https://www.bncf.firenze.sbn.it/biblioteca/magazzini-digitali/
- Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze. [BNCF]. (2024b). Web archiving. https://www.bncf.firenze.sbn.it/biblioteca/web-archiving/
- Brazier, C. (2015). Great libraries? good libraries? digital collection development and what it means for our great research collections. David Baker, Wendy Evans (ed.) Digital Information Strategies (ss. 41-56) içinde. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-100251-3.00003-2
- Çoğaltılmış fikir ve sanat eserlerini derleme kanunu (Kanun No. 2679). (2012). T.C. Resmî Gazete (28219, 22 Şubat 2012). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/02/20120229-1.htm
- Çoğaltılmış fikir ve sanat eserlerini derleme yönetmeliği (2012). Resmî Gazete (28388, 18 Ağustos). http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/08/20120818-9.htm
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Arşiv, Dijital Küratörlük ve Koruma, Kütüphane ve Bilgi Çalışmaları (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Ağustos 2025
Gönderilme Tarihi
4 Şubat 2025
Kabul Tarihi
17 Mayıs 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 6 Sayı: 2
APA
Samancı, M., & Varol, A. (2025). Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, 6(2), 25-49. https://doi.org/10.59116/lamre.1632841
AMA
1.Samancı M, Varol A. Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları. LAMRe Journal. 2025;6(2):25-49. doi:10.59116/lamre.1632841
Chicago
Samancı, Metehan, ve Ayşenur Varol. 2025. “Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları”. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi 6 (2): 25-49. https://doi.org/10.59116/lamre.1632841.
EndNote
Samancı M, Varol A (01 Ağustos 2025) Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi 6 2 25–49.
IEEE
[1]M. Samancı ve A. Varol, “Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları”, LAMRe Journal, c. 6, sy 2, ss. 25–49, Ağu. 2025, doi: 10.59116/lamre.1632841.
ISNAD
Samancı, Metehan - Varol, Ayşenur. “Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları”. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi 6/2 (01 Ağustos 2025): 25-49. https://doi.org/10.59116/lamre.1632841.
JAMA
1.Samancı M, Varol A. Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları. LAMRe Journal. 2025;6:25–49.
MLA
Samancı, Metehan, ve Ayşenur Varol. “Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları”. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, c. 6, sy 2, Ağustos 2025, ss. 25-49, doi:10.59116/lamre.1632841.
Vancouver
1.Metehan Samancı, Ayşenur Varol. Ulusal Kütüphanelerde Dijital Yasal Derleme Uygulamaları. LAMRe Journal. 01 Ağustos 2025;6(2):25-49. doi:10.59116/lamre.1632841