Oğuz Atay’s Unreliable Loop: “Neither Yes Nor No”

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 188 - 201, 30.04.2025

Bahar Dervişcemaloğlu

https://doi.org/10.20322/littera.1636755

Öz

Oğuz Atay (1934–1977), one of the most significant writers of Turkish literature in the Republican period, pioneered the modernist novel and introduced early examples of postmodern fiction. His innovations, both technical and thematic, profoundly influenced Turkish literature after 1980. Although Atay is primarily known for his novels, he also produced notable works in the short story genre. Korkuyu Beklerken (Waiting for Fear), published in 1975 and his only short story collection, consists of eight stories. The story “Ne Evet Ne Hayır” (Neither Yes Nor No), which will be examined in this study, is one of the three stories in the book structured around letters. Formally, the story presents a dual-layered structure, which can be described as a story within a story or a letter within a letter. As a result, there are two narrators: the narrator of the frame text and the narrator of the framed text. The letter, which forms the core of the story, is framed by the explanations provided by the frame text’s narrator in the introduction and conclusion sections. These explanations, which help the reader understand the letter and guide their interpretation, are not limited to the introduction and conclusion but also appear within the letter itself through parenthetical remarks and interventions. When examined as a whole, the story allows for multiple interpretations and inferences from various perspectives. However, the most striking element in the story is its use of “unreliable narration.” In this study, general information and evaluations about “Ne Evet Ne Hayır” (Neither Yes Nor No) will first be provided, followed by an analysis of the story focusing on the concept of “unreliable narration,” which has not been extensively emphasized in previous discussions.

Anahtar Kelimeler

Ne Evet Ne Hayır , unreliable narration , unreliable narrator

OĞUZ ATAY’IN GÜVENİLMEZ DÖNGÜSÜ: “NE EVET NE HAYIR”

Öz

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli yazarlarından biri olan Oğuz Atay (1934-1977), modernist romanın öncülüğünü yapmış, postmodern kurmacanın ilk örneklerini sunmuş ve gerek teknik gerek tematik açıdan getirdiği yeniliklerle 1980 sonrası Türk edebiyatına yön vermiştir. Daha ziyade romanlarıyla ön plana çıkmış olmakla birlikte, Atay’ın hikâye türünde de başarılı örnekler verdiği görülmektedir. 1975 yılında yayımlanan ve yazarın tek hikâye kitabı olan Korkuyu Beklerken, sekiz adet hikâyeden oluşmaktadır. Bu çalışmada incelenecek olan “Ne Evet Ne Hayır” adlı hikâye, kitaptaki mektup üzerine inşa edilen üç hikâyeden biridir. Biçimsel olarak hikâye içinde hikâye ya da mektup içinde mektup şeklinde adlandırabileceğimiz çift katmanlı bir görünüm arz etmektedir. Dolayısıyla çerçeve metnin anlatıcısı ve çerçevelenen metnin anlatıcısı şeklinde iki anlatıcı söz konusudur. Hikâyenin esasını oluşturan mektup, çerçeve metnin anlatıcısının giriş ve sonuç kısımlarında yaptığı açıklamalarla çerçevelenmiştir. Mektubun anlaşılmasına zemin oluşturan ve okuyucuyu yönlendiren bu açıklamalar sadece giriş ve sonuç kısımlarında değil, mektubun içerisinde de parantez içi açıklamalar ve müdahalelerle devam etmektedir. Genel olarak bakıldığında hikâye farklı açılardan değerlendirmelere ve çıkarımlara imkân tanımaktadır ancak hikâyedeki en belirgin unsurun “güvenilmez anlatma” olduğu dikkat çekmektedir. Bu çalışmada öncelikle “Ne Evet Ne Hayır” hikâyesi hakkında genel bilgilere ve değerlendirmelere yer verilecek, daha sonra da hikâyenin şimdiye kadar üzerinde pek durulmamış olan “güvenilmez anlatma” açısından tahlili yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Ne Evet Ne Hayır , güvenilmez anlatma , güvenilmez anlatıcı.

Kaynakça

• Akatlı, F. (2009). Öykücü Oğuz Atay. H. İnci & E. Türker (Ed.), Oğuz Atay İçin Bir Sempozyum içinde (s. 43-48). İletişim Yayınları.
• Akgül, H. (2023). Oğuz Atay’ın yaşam oyunu: Seyyar hikâye satıcısı. Destek Yayınları.
• Apaydın, M. (2007). Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar adlı romanında mizah ve hiciv öğeleri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), ss. 45-68.
• Atay, O. (2010). Ne evet ne hayır. Korkuyu Beklerken içinde (s. 123-140). İletişim Yayınları.
• Atay, O. (2015). Tehlikeli oyunlar. İletişim Yayınları.
• Atay, O. (2023). Günlük. İletişim Yayınları.
• Atay, O. (2023). Tutunamayanlar. İletişim Yayınları.
• Ayvaz, E. (2009). Ne evet ne hayır: Başkasının derdi ve dili. H. İnci & E. Türker (Ed.), Oğuz Atay İçin Bir Sempozyum içinde (s. 49-54). İletişim Yayınları.
• Ecevit, Y. (1989). Oğuz Atay’da aydın olgusu. Ara Yayıncılık.
• Ecevit, Y. (2001). Türk romanında postmodernist açılımlar. İletişim Yayınları.
• Ecevit, Y. (2023). Ben buradayım: Oğuz Atay’ın biyografik ve kurmaca dünyası. Everest Yayınları.
• Edelstein, M. (2008). Before the beginning: Nabokov and the rhetoric of the preface. B. Richardson (Ed.), Narrative Beginnings içinde (s. 29-43). University of Nebraska Press.
• Grice, P. (1991 [1967]). Logic and conversation. Studies in the Way of Words içinde (s. 22-42). Harvard University Press.
• Habermas, J. (1998). What is universal pragmatics?. M. Cooke (Ed.), On the Pragmatics of Communication içinde (s. 21-103). MIT Press.
• Lanser, S. S. (1981). The Narrative act: Point of view in prose fiction. Princeton University Press.
• Maloney, E. J. (2005). Footnotes in fiction: A rhetorical approach. [Yayımlanmamış doktora tezi]. The Ohio State University.
• Margolin, U. (2015). Theorising narrative (un)reliability: A tentative roadmap. V. Nünning (Ed.), Unreliable Narration and Trustworthiness içinde (s. 31-58). Walter de Gruyter.
• Neumann, B. & Nünning, A. (2008). An introduction to the study of narrative fiction. Klett Lernen und Wissen.
• Nünning, V. (2015). Conceptualising (un)reliable narration and (un)trustworthiness. V. Nünning (Ed.), Unreliable Narration and Trustworthiness içinde (s. 1-28). Walter de Gruyter.
• Orhan, S. (2024). Sorularla Oğuz Atay. Doğan Kitap.
• Phelan, J. (2017). Somebody telling somebody else: A rhetorical poetics of narrative. The Ohio State University Press.
• Pratt, M. L. (1977). Toward a speech act theory of literary discourse. Indiana University Press.
• Seyppel, T. (1989). Oğuz Atay’ın dünyası. (Tanıl Bora, Çev.). İletişim Yayınları.
• Şahin, B. (2021). Türkçenin (parantez içindeki) delisi. H. Tezgör (Yay. Haz.), Korkuyu Beklerken Gelenler: Oğuz Atay Öyküleri Üzerine Yazılar içinde (s. 187-196). İletişim Yayınları.
• Tosun, N. (2021). Yabancılaşma, aydın eleştirisi ve ironi: Oğuz Atay öyküleri. H. Tezgör (Yay. Haz.), Korkuyu Beklerken Gelenler: Oğuz Atay Öyküleri Üzerine Yazılar içinde (s. 9-24). İletişim Yayınları.