HALEF-SELEF DİYALEKTİĞİNDE YENİLİK VE GELENEK: DOĞAN ERGİN VE NİYAZİ SAYIN’IN EVCÂRÂ TAKSİMLERİ KARŞILAŞTIRMASI

Öz

Türk saz müziği geleneğinde icracının ustalığını, nazarî bilgisini ve bir noktada besteciliğini en üst düzeyde ortaya koyduğu formlardan biri taksim formudur. Bu çalışma, neyzen Doğan Ergin’in (1940-1998) ve Niyazi Sayın’ın (1927-2025) Evcârâ makamında yapmış oldukları birer taksiminin makamsal çözümlemesini sunmaktadır. İcracıların makam kullanım biçimlerinden yola çıkılarak bireysel üslupları hakkında fikir edinmek amaçlanmıştır. Evcârâ makamı, Sultan III. Selim Han (1761-1808) tarafından terkib edilmiştir. Yapılan çözümlemelerde, Arel-Ezgi-Uzdilek nazariyatına bağlı kalınmıştır. Evcârâ makamı ana dizisi Irak perdesi üzerinde bir Zirgüleli Hicaz dizisinin inici şeddi (göçürülmüşü) olarak özetlenebilir. Fakat makamın yapısında ana dizide mevcut olmayan Segâh (çoğunlukla Eksik Segâh) ve Müstear çeşnilerinin Eviç perdesi üzerinde kesinlikle bulunması gerektiği için Evcârâ makamı şed makam olarak tarif edilse de aynı zamanda mürekkep (bileşik) makam olarak da değerlendirilebilir. Ele alınacak bu iki taksimde, sanatçıların nazarî tariflere veya geleneksel makam seyrine riayetleri veya esneklikleri irdelenmiştir. Ayrıca kompozisyondaki parametrelerle gelenekçi-kuralcı veya yenilikçi-özgürlükçü tutumlarına dair genel sonuçlara ulaşılmak hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Doğan Ergin
• Evcârâ
• Ney
• Niyazi Sayın
• Taksim

Innovation and Tradition within the Dialectic of Succession: A Comparative Analysis of Evcârâ Taksims by Doğan Ergin and Niyazi Sayın

Öz

In the tradition of Turkish instrumental music (saz mûsikîsi), the taksim form is one of the primary structures in which the performer demonstrates their mastery, theoretical knowledge, and, to some extent, their compositional ability at the highest level. This study presents a modal analysis of two separate taksims in the Evcârâ maqam, performed by neyzens Doğan Ergin and Niyazi Sayın. It aims to provide insights into the performers' individual styles by examining their distinct approaches to the usage of the maqam. The Evcârâ maqam was systematized by Sultan Selim III (1761–1808). The analyses in this study adhere to the Arel–Ezgi–Uzdilek theoretical system. The main scale of the Evcârâ maqam can be described as a transposed (şed) descending version of the Zirgüleli Hicaz scale on the Irak pitch. However, because the structure of the maqam necessitates the presence of Segâh (often Eksik Segâh) and Müstear nuances on the Eviç pitch—elements not found in the primary scale—Evcârâ is classified as a composite (mürekkep) maqam despite being primarily defined as a transposed scale. Through the analysis of these taksims, the study seeks to draw general conclusions regarding the artists’ traditionalist/rule-abiding or innovative/liberal stances, using parameters such as adherence to theoretical definitions, traditional maqam progression, and flexibility in the face of established rules.

Anahtar Kelimeler

• Doğan Ergin
• Evcara
• Ney
• Niyazi Sayın
• Taksim

Kaynakça

1. Akdoğu, O. (1989). Taksim Nedir, Nasıl Yapılır? İhlas A.Ş. İzmir Tesisleri.
2. Ali Doğan Ergin Evcara Taksim. (2025). [Video recording]. Geliş tarihi 01 Ocak 2026, https://www.youtube.com/watch?v=ZDbYoGdcXqM
3. Cansevdi, A. P. (2019). Neyzen Doğan Ergin’in hayatı ve besteleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
4. Kaynar, G. E. (2026, Ocak 13). Doğan Ergin ile Röportaj. Perdesiz Bağımsız Türk Müziği Dergisi. https://perdesiz.org/2026/01/13/dogan-ergin-ile-roportaj/
5. Özkan, İ. H. (2006). Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri, Kudüm Velveleleri, Ötüken neşriyat.
6. Özkan, İ. H. (1995). Evc-ârâ. İçinde DİA (C. 11, ss. 516). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Özpekel, O. N. (1998). Dinle Neyden. Türk Edebiyatı Dergisi, 26(302), 40-41.
8. Rona, M. (1970). 20. Yüzyıl Türk Mûsıkîsi, Türkiye yayınevi.

9. Sayın, N. (2001). Evçara Ney Taksimi—Sada: Niyazi Sayın [Audio recording]. Mega Müzik.https://open.spotify.com/intl-tr/track/49cHeqZMSBAFL1b9qrGOfu?si=06f7d12345b3427c
10. Toz, A. İ. (2014). Niyazi Sayın’ın Taksimlerinde İcrayı Oluşturan Elemanların Transkripsiyonu. Pan Yayıncılık.
11. Yılmaz, K. N. (2011). Neyzen Ali Doğan Ergin: Sanatta disiplin hayattan bağımsız değildir. Kadem Dergisi, (5), [40-47]. İstanbul.