KIRSAL MİMARİNİN EĞİTİM YAPILARINA YANSIMASI VE İŞLEVLENDİRME ÖNERİSİ: ESKİPAZAR HAMZALAR KÖY OKULU ÖRNEĞİ

Öz

Cumhuriyet döneminde kırsal yerleşmelerde inşa edilen köy okulları, dönemin eğitim politikalarını, mimari anlayışını ve kırsal yaşam kültürünü yansıtan önemli kültürel miras öğeleridir. Ancak taşımalı eğitim sisteminin yaygınlaşması ve kırsal nüfusun azalmasıyla birlikte bu yapıların büyük bölümü işlevini yitirmiş ve zamanla fiziksel bozulmalara uğramıştır. Bu bağlamda, Karabük ili Eskipazar ilçesi Hamzalar köyünde bulunan iki katlı ahşap köy okulunun tarihsel gelişimi, mimari özellikleri ve mevcut korunma durumu incelenerek sürdürülebilir kullanımına yönelik bir yeniden işlevlendirme önerisi geliştirilmiştir. Çalışma kapsamında yapı, tarihsel, mekânsal ve yapısal özellikleri bakımından değerlendirilmiş; özgün plan kurgusu, bağdadi yapı sistemi ve karakteristik mimari elemanları analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Hadrianopolis Antik Kenti’nin kültür turizmi potansiyeli de dikkate alınarak yapının yeniden kullanımına yönelik bir öneri geliştirilmiştir. Hamzalar köyündeki eski köy okulunun konuk evi olarak yeniden işlevlendirilmesi, yerleşke içerisindeki diğer yapıların ise mevcut kullanımları korunarak önerilen yeni işleve katkı sağlayacak biçimde değerlendirilmesi öngörülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Eskipazar
• Hamzalar köyü
• Kırsal mimari
• Köy okulu
• Yeniden işlevlendirme

Reflection of Rural Architecture in Educational Buildings and an Adaptive Reuse Proposal: The Case of Hamzalar Village School, Eskipazar

Öz

Village schools constructed in rural settlements during the Republican period constitute important cultural heritage assets that reflect the educational policies, architectural approaches, and rural way of life of their time. However, the widespread adoption of the transportation-based education system and the decline in rural populations have caused many of these buildings to lose their original functions and undergo physical deterioration over time. In this context, the historical development, architectural characteristics, and current conservation condition of a two-storey timber village school in Hamzalar village, Eskipazar District, Karabük Province, were examined, and an adaptive reuse proposal was developed to support its sustainable use. The building was evaluated in terms of its historical, spatial, and structural characteristics, with particular attention given to its original plan configuration, bağdadi construction system, and distinctive architectural elements. Based on the findings, a reuse proposal was developed by considering the cultural tourism potential of Hadrianopolis Ancient City. The former village school in Hamzalar was proposed to be converted into a guesthouse, while the other buildings within the site were retained in their existing functions and considered as complementary components of the proposed new use.

Anahtar Kelimeler

• Adaptive reuse
• Eskipazar
• Hamzalar village Rural architecture
• Village school

Kaynakça

1. Ahunbay, Z. (1996). Tarihi çevre koruma ve restorasyon. Yem Yayınları, İstanbul.
2. Aktürk, S. (2020). Atıl köy okullarının yeniden işlevlendirilmesi: Çanakkale örneği [Yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
3. Al Şensoy, S., & Yetim, E. (2023). Eğitim yapılarında ahşap malzeme kullanımı. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 19(1), 207–238.
4. Ceylan, G., & Ertek, M. H. (2026). Erken Cumhuriyet dönemi köy okulları ve tip projeler: Nallıhan Çomak Köyü İlkokulu iç mekân incelemesi. Kent Akademisi, 19(1), 1–23.
5. Cengizkan, A. (2024). Margarete Schütte-Lihotzky: Her functionalist practice and the village school projects in Turkey. The Journal of Architecture, 29(5–6), 771–798. https://doi.org/10.1080/13602365.2024.2441119
6. Çelikbaş, E. (2023). A first consideration of Roman traces in Paphlagonian Hadrianopolis according to the data of 2018–2021. Tios/Tieion on the Southern Black Sea in the Broader Context of Pontic Archaeology, 105–120.
7. Dere, M. E., & Oral, M. (2020). Erken Cumhuriyet döneminde Ernst Arnold Egli’nin köy ilkmektep planları ve eğitimin önemi. Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Dergisi, 21(47), 252–277.
8. Eminağaoğlu, Z., & Çevik, S. (2007). Kırsal yerleşmelere ilişkin tasarım politikaları ve araçlar. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22(1), 157–162.

9. Google. (2026). Google Earth. https://earth.google.com/
10. ICOMOS, 1964, International Charter for the Conservation and Restoration of Monuments and Sites (Venedik Tüzüğü).
11. Kantar, Z. (1998). Kırsal yerleşmelerde dış mekân organizasyonu: Artvin ili köyleri [Yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
12. Karacabey, B., & Topçu, S. M. (2025). Ardahan’da Erken Cumhuriyet döneminde inşa edilen lojmanlı köy okulları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 41(111), 181–222. https://doi.org/10.33419/aamd.1700112
13. Karataş, M. (2021). Safranbolu’daki köy ilkokul ve lojmanlarının koruma sorunları ve Kadıbükü Köyü İlkokulu örneğinde restorasyon ve sürdürülebilirlik önerileri [Yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
14. Kul, F. N. (2011). Erken Cumhuriyet dönemi ilkokul binaları. Mimarlık, 360, 66–71. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=374&RecID=2862
15. Özbek, Y. (2019). Kayseri/Pınarbaşı’nda Erken Cumhuriyet dönemi (1923–1945) köy okulları. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 9(1), 267–286.
16. Özkan, S., Turan, M., & Üstünkök, O. (1979). Institutionalized architecture, vernacular architecture and vernacularism in historical perspective. METU Journal of the Faculty of Architecture, 5(2), 127–156.
17. Resmî Gazete. (1924, 6 Mart). Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Kanun No. 430). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.430.pdf
18. Türkmen, K. (2022). Denizli’de Erken Cumhuriyet ideolojisinin temel taşları: Köy mektepleri. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 18(35), 355–393.
19. Yıldız, G. (2014). Conservation principles for an early Republican period primary school building: Mimar Kemal Primary School [Master’s thesis]. Middle East Technical University.
20. Yıldız, M. (2022). Denizli’deki Erken Cumhuriyet dönemi okul yapılarının mimari özelliklerine genel bir bakış. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 9(3), 964–996.