Fen bilimleri öğretmenlerinin kaynaştırma öğrencilerine yönelik özyeterliklerinin incelenmesi

Öz

Bedensel, duygusal ve zihinsel alanlarda sağlıklı bir gelişim, kendini ifade etme, etkili bir sosyal iletişim, karar verme, girişimcilik, analitik düşünme gibi temel yaşam becerilerinin edinilmesinde fen bilimleri dersinin önemli bir yeri vardır. Özellikle kaynaştırma ortamlarında öğrenimlerini sürdüren öğrencilere yönelik verilen fen öğretiminde öğretmenlerin bilgi düzeyi ve ders materyallerinin yanı sıra öğretmenlerin tutum ve özyeterlik düzeyleri de önem arz etmektedir. Bu çalışmada fen bilimleri öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik özyeterliklerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Ağrı ilindeki okullarda görev yapan 161 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma verileri araştırmacılar tarafından hazırlanan “Kişisel Bilgi Formu” ve öğretmenlerin kaynaştırma yoluyla eğitimlerini sürdüren öğrencilere yönelik yeterlilik inançlarını belirlemek amacıyla 2012 yılında Meral ve Bilgiç’in Türkçe’ye uyarladığı “Kaynaştırmada Öğretmen Yeterliliği Ölçeği” kullanılarak toplanmıştır. Fen bilimleri öğretmenlerinin özyeterlik düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla bağımsız gruplar t testi ve tek faktörlü ANOVA kullanılmıştır. Çalışma gruplarında toplanan veriler SPSS 25.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Araştırma bulguları öğretmenlerin üniversitede kaynaştırma veya özel eğitim dersi alma durumunun özyeterlik puanlarına göre anlamlı farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca öğretmenlerin özyeterlilikleri kaynaştırma veya özel eğitim ile ilgili hizmet içi eğitim ya da kurs alma durumlarına göre farklılık göstermektedir. Fen bilimleri öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik özyeterliğin kaynaştırma sınıflarında yapılandırılmış staj, gözlem ve uygulama deneyimlerinin artırılması gerektiği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmen yeterliliği
• özel eğitim
• kaynaştırma eğitimi
• özyeterlik
• fen eğitimi

Examining science teachers' self-efficacy towards inclusive education

Abstract

Science courses play an important role in the acquisition of basic life skills, including healthy development in physical, emotional, and mental areas; self-expression; effective social communication; decision-making; entrepreneurship; and analytical thinking. In particular, in science instruction in inclusive settings, teachers' attitudes and self-efficacy are as important as their knowledge and the teaching materials. The aim of this study is to examine science teachers' self-efficacy regarding inclusive education across several variables. The survey model, a quantitative research method, was used in the study. The study group consisted of 161 science teachers working in schools in Ağrı province during the 2022-2023 academic year. Research data were collected using the “Personal Information Form” prepared by the researchers and the “Teacher Competence Scale in Inclusive Education,” adapted into Turkish by Meral and Bilgiç in 2012, to determine teachers' beliefs about their competence in educating students through inclusion. In independent groups, t-tests and one-way ANOVAs were used to determine whether science teachers' self-efficacy levels differed across various variables. The data collected in the study groups were analyzed using SPSS 25.0. Research findings revealed that teachers' self-efficacy scores differed significantly depending on whether they received training in inclusive or special education during their university studies. Furthermore, teachers' self-efficacy varied depending on whether they received in-service training or inclusive or special education courses. It is believed that science teachers' self-efficacy regarding inclusive education should be increased through structured internships, observation, and practical experience in inclusive classrooms.

Keywords

• Teacher competence
• special education
• inclusive education
• self-efficacy
• science education

Kaynakça

1. Akkuş, A. N. Ş. (2019). Fen bilimleri dersine giren öğretmenlerin kaynaştırma eğitimine yönelik görüşlerinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
2. Aküzüm, C. & Akbulut, E. (2020). Sınıf öğretmenlerinin öz yeterlilik algıları ile kaynaştırma eğitimine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 74-91. https://izlik.org/JA64CH23JS
3. Aksüt, M., Battal, İ. & Yaldız, F. (2005). Eğitim fakültesi sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırma eğitimine ilişkin yeterlilikleri (Uşak İli Örneği). [14. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi’nde sunulan bildiri]. Denizli.
4. Aslan, K. (2020). Kaynaştırma eğitimine ilişkin fen bilimleri öğretmenlerinin ve öğrencilerin görüşleri. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Amasya Üniversitesi.
5. Avcılar, D. (2010). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarındaki kendi yeterliliklerine ilişkin görüşleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
6. Avramidis, E. & Norwich, B. (2002). Teachers' attitudes towards integration/ inclusion: a review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 17(2), 129-147. https://doi.org/10.1080/08856250210129056
7. Babaoğlan, E. & Yılmaz, Ş. (2010). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimindeki yeterlikleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(2), 345-354. https://izlik.org/JA83WU97KH
8. Bal, F.B. & Beşoluk, Ş. Bal (2024). The comparison of science teachers' attitudes and competencies towards inclusive students and their knowledge competencies in this field. Journal of Individual Differences in Education, 6(1), 48-72. https://doi.org/10.47156/ jide.1482389

9. Balbağ, M. Z., Çemrek, F., & İnce, H. (2021). Fen bilgisi ve zihin engelliler öğretmen adaylarının kaynaştırma uygulamalarındaki öğretmen yeterliliklerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 6(1), 63-77. https://izlik.org/JA55MX48NC
10. Balbağ, M. Z., Leblebicier, K., Karaer, G., Sarıkahya, E. & Erkan, Ö. (2016). Türkiye’de fen eğitimi ve öğretimi sorunları. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(3), 12-23.
11. Başpınar, S. (2019). Okul öncesi eğitimi öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimine yönelik öz-yeterlik algılarının incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
12. Bayar, M. & Üstün, A. (2017). İlkokullarda görev yapmakta olan öğretmenlerin kaynaştırma eğitimine ilişkin duygu, tutum ve kaygılarının değerlendirilmesi. Electronic Turkish Studies, 12(24), 73-88. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.11872
13. Camadan, F. (2012). Sınıf öğretmenleri ve sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırma eğitimine ve BEP hazırlamaya ilişkin özyeterliklerinin belirlenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(39), 128-138. https://izlik.org/JA36CH96UU
14. Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi.
15. Dolapçı, S. & Yıldız Demirtaş, V. (2016). Öğretmen adaylarının öz-yeterlilik algıları ve kaynaştırma eğitimine bakış açıları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(13), 141-160. https://izlik.org/JA82FL49DK
16. Durmaz, O., Kızılaslan, A. & Yazıcıoğlu, T. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin özel eğitime gereksinimi olan öğrencilere ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 55, 128-146. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1111836
17. Emam, M. M. & Mohamed, A. H. H. (2011). Preschool and primary school teachers’ attitudes towards inclusive education in Egypt: The role of experience and self-efficacy. Procedia Social and Behavioral Sciences, 29, 976-985. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.11.331
18. Er Nas, S. & Dilber, Y. (2020). Fen bilimleri öğretmenlerinin öğrenme güçlüğü tanılı kaynaştırma öğrencileri ile yürüttükleri öğretim sürecinin incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 28(4), 1800-1816. https://doi.org/10.24106/kefdergi.4075
19. Evyapan, G. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin öz-yeterlilik algı düzeyleri ve bireyselleştirilmiş eğitim programı hakkındaki görüşleri [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi
20. Gökdere, M. (2012). Sınıf öğretmenleri ile sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırma eğitimine yönelik tutum, endişe ve etkileşim düzeylerinin karşılaştırmalı incelemesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(4), 2789-2806.
21. Gün, N. & Zorluoğlu, S. L. (2023). Metaphorical perceptions of science teachers towards the implementation of inclusive education. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 24(2), 1243-1270. https://doi.org/10.17679/inuefd.1218307
22. Güven, E. & Çevik, D.B. (2011). Müzik öğretmeni adaylarının kaynaştırma ilişkin görüşlerinin belirlenmesi yönelik bir çalışma (Balıkesir Üniversitesi örneği). Journal of Educational and Instructional Studies in the World, 2(1), 160-165.
23. Jimenez, B. A., Browder, D. M., Spooner, F. & DiBiase, W. (2012). Inclusive inquiry science using peer-mediated embedded instruction for students with moderate intellectual disabilities. Exceptional Children, 78(3), 301-317. https://doi.org/10.1177/001440291207800303
24. Hagaman, J. L. & Casey, K. J. (2018). Teacher attrition in special education: Perspectives from the field. Teacher Education and Special Education, 41, 277–291. https://doi.org/10.1177/0888406417725797
25. Hollender, I. (2011). The development and validation of a Teacher Efficacy for Inclusion Scale. (Publication No. 3443933.) [Doctoral dissertation, City University of New York]. ProQuest Dissertations & Theses
26. Kargın, T., Acarlar, F. & Sucuoğlu, B. (2003). Öğretmen, yönetici ve anne-babaların kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, 4(2), 55-76. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000207
27. Kayılı, G., Koçyiğit, S., Doğru, S. S. Y. & Çiftçi, S. (2010). Kaynaştırma eğitimi dersinin okul öncesi öğretmeni adaylarının kaynaştırmaya ilişkin görüşlerine etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(20), 48-65. https://izlik.org/JA93KW37RJ
28. Kazak, S. K. (2022). Ortaokul fen bilimleri öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik yeterlilik ve görüşlerinin belirlenmesi (Denizli örneği) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
29. Kemer, E. (2021). Mesleki öz yeterlilik ile iş performansı arasındaki ilişkide eğitim seviyesinin düzenleyici rolü: aşçılar üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9(2), 899-920. https://doi.org/10.21325/jotags.2021.821
30. Kırpık, M. A. & Engin, A. O. (2009). Fen bilimlerinin öğretiminde laboratuvarın yeri, önemi ve biyoloji öğretimi ile ilgili temel sorunlar. Kafkas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(2), 61-72. https://izlik.org/JA76EW62JU
31. Kurbanoğlu, S. S. (2004). Öz-yeterlik inancı ve bilgi profesyonelleri için önemi. Bilgi Dünyası, 5(2), 137-152. http://doi.org/152.10.15612/BD.2004.484
32. Lederman, N. G. (2007). Nature of science: Past, present, and future. Handbook of Research on Science Education. Routledge.
33. Loreman, T., Sharma, U. & Forlin, C. (2013). Do preservice teachers feel ready to teach in inclusive classrooms? A four-country study of teaching self-efficacy. Australian Journal of Teacher Education, 38(1), 27-44. https://doi.org/10.14221/ajte.2013v38n1.10
34. Meral, B. F. & Bilgiç, E. (2012). Kaynaştırmada öğretmen yeterliği ölçeğinin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 9(2), 253-263.
35. Mertoğlu, H., Taymaz Sarı, O, Pusmaz, A. & Balçın, M. D (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının kaynaştırma uygulamaları yeterlikleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 51, 131-154. http://doi.org/154.10.15285/maruaebd.533609
36. Mertoğlu, H. & Macaroğlu Akgül, E. (2021). Fen eğitiminde kaynaştırma modülünün öğretmenlik uygulamasına yansıması. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 11(2), 595-620. http://doi.org/10.23863/kalem.2021.217
37. Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Özel öğrenciler için uyarlanmış etkinlikler (UYET). https://orgm.meb.gov.tr/www/uyarlanmis-etkinlikler-uyet/icerik/3108
38. Orel, A. & Zerey, Z. (2004). Sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(1), 23-33. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000076
39. Özbuğutu, E. & Elmacı, E. (2022). Examination of the competencies of science teachers about inclusive education and determination of their opinions. E-International Journal of Educational Research, 13(5), 173-203. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1148519
40. Özdemir, S. M. (2008). Sınıf öğretmeni adaylarının öğretim sürecine ilişkin özyeterlik inançlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 54(54), 277-306. https://izlik.org/JA92HE84BA
41. Özsırkıntı, D. (2018). Okul öncesi öğretmenleri için kaynaştırma uygulamalarına yönelik pilot bir hizmet içi eğitim programı geliştirilmesi (Adana İli Örneği) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
42. Sadioğlu, Ö., Bilgin, A. & Batu, S. (2013). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırmaya ilişkin sorunları, beklentileri ve önerileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1743-1765.
43. Salah, Ü. (2021). Öğretmenlerin kaynaştırma eğitimindeki yeterlikleri ile kaynaştırma eğitimine ilişkin duygu, tutum ve kaygılarının incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Yozgat Bozok Üniversitesi.
44. Seçer, F. (2011). Sınıf öğretmenlerinin kişiler arası özyeterlik inançları ile kaynaştırmaya yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
45. Sharma, U., Shaukat, S. & Furlonger, B. (2014). Attitudes and self-efficacy of preservice teachers towards inclusion in Pakistan. Journal of Research in Special Educational Needs, 15(2), 97-105. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12071
46. Sönmez Kartal, M. & Toper Korkmaz, Ö. (2017). Özel eğitimde fen bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi. Pegem Akademi.
47. Sözbilir, M., Zorluoğlu, S. L., & Kızılaslan, A. (2019). Görme yetersizliği olan öğrencilere yönelik geliştirilen fen etkinliklerinin bilimsel süreç becerileri öğrenimine etkisi: madde ve ısı. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 8(8), 172–192. https://doi.org/10.18506/anemon.524012
48. Şahan, S. (2019). Rehber öğretmenlerin özel eğitime ilişkin öz yeterlik algıları ile kaynaştırma eğitimine yönelik tutumlarının karşılaştırılması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
49. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson International.
50. Topsakal, S. (2005). Eğitim fakülteleri ve öğrencileri fen bilgisi ve sınıf öğretmenleri için fen ve teknoloji öğretimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
51. Toy, S. N., & Duru, S. (2016). Sınıf öğretmenlerinin öğretmen öz-yeterlikleri ile kaynaştırma eğitimine ilişkin yeterlik inançlarının karşılaştırılması. Ege Eğitim Dergisi, 17(1), 146-173. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/225064
52. Uçar, S. & Balbağ, M. Z. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimi ile ilgili duyguları, tutumları ve kaygılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 8(1), 11-24.
53. Urton, K., Wilbert, J. & Hennemann, T. (2014). Attitudes towards inclusion and self-efficacy of principals and teachers. Learning Disabilities: A Contemporary Journal, 12(2), 151-168.
54. Valeo, A. (2008). Inclusive education support systems: Teacher and administrator views. International Journal of Special Education, 23(2), 8-16.
55. Yavuz, M. (2018). Kaynaştırma sınıflarında çalışan öğretmenlerin kişilerarası öz-yeterlik inançlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 26(6), 2057-2067. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2388