Suça sürüklenen çocuk ve aileleri açısından danışmanlık tedbir kararının değerlendirilmesi: Konya ili örneği

Yıl 2025, Sayı: 75, 349 - 371, 31.07.2025

Aysel Tekgöz , Serap Daşbaş

https://doi.org/10.21764/maeuefd.1655856

Öz

Suça sürüklenen çocuk oranındaki artış, çocuk koruma ve refahına yönelik politikaların ilgisini bu alana yoğunlaştırmıştır. Söz konusu politikaların amacı, adalet sistemine dâhil olan çocuğa yönelik koruyucu hizmetler sunmaktır. Ancak bu hizmetlerin başarılı ve sürdürebilir olması açısından yalnızca devlet politikaları yeterli olmamakta, bununla birlikte yakın sosyal sistemlerin sürece dâhil olması gerekmektedir. Sosyal destek sistemlerinin başında gelen “aile” suçun ortaya çıkmasında ve önlenmesinde kritik bir öneme sahip olmaktadır. Dolayısıyla çocuk refahına yönelik uygulamalarda aile katılımı öncelikli olmaktadır. Çocuğa ve ebeveynlerine sağlıklı bir toplum inşa etme yolunda rehberlik hizmetleri sunmayı hedefleyen danışmanlık tedbiri, işte bu gereklilikten doğmuştur. Ancak tedbirin başarılı oluşunun, hizmet alanlar tarafından nasıl değerlendirildiğiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle çalışmanın amacı, hakkında danışmanlık tedbir kararı verilen, suça sürüklenmiş çocuk ve ailesinin sürece ilişkin değerlendirmelerini araştırmaktır. Nitel araştırma yöntemlerinden, derinlemesine görüşme tekniği kullanılarak gerçekleşen bu çalışmada fenomenolojik desen kullanılmıştır. Bu bağlamda 20 çocuk ve ailesiyle görüşülmüştür. Araştırmada elde edilen veriler, MAXQDA programına aktarılarak temalaştırılmış ve tematik analiz yapılmıştır. Sonuçta katılımcı sorunlarının profesyonel bir zeminde ele alınması ve olumlu davranışa yönelik teşvik, sürece ilişkin olumlu değerlendirmeleri beraberinde getirmiştir. Ancak çalışma sonuçları, uygulamaya yönelik olumsuz değerlendirmelerin yoğunlukta olduğunu göstermektedir. Bunlar; aile katılımına gereken önemin verilmemesi ile uygulamaların, geç başlaması, sistematik olmaması, beklentileri karşılayacak bir profesyonellikte gerçekleşmemesi ve uzmanların yetkinliği ile ilgili sorunları içermektedir. Sonuç olarak, çocuk alanında çalışan bütün meslek profesyonelleri, ortak bir kaygı ve iş birliği ile çocuk ve ailesinin haklarına duyarlı bir hizmet sürecini öncelemelidir. Ayrıca çağdaş çocuk koruma sistemini hedefleyen ve aile, okul gibi destek sistemlerini içeren uygulama sayıları arttırılmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Suça sürüklenen çocuk , danışmanlık tedbir kararı , aile , aile katılımı , rehber öğretmen

Etik Beyan

Çalışmada etik kurallara uyulmuştur. Gerekli Etik Kurul izni alınmış ve siteme yüklenmiştir.

Evaluation of counseling measures for juvenile delinquents and their families: The case of Konya province

Öz

The escalating prevalence of juveniles pushed to crime has garnered significant attention in the realm of child protection and welfare policies. These policies primarily aim to deliver protective services to children involved in the justice system. However, for such services to achieve lasting success, reliance on state policies alone proves insufficient; the active involvement of proximal social systems is equally essential. Among these systems, the “family” plays a critical role in both the etiology and prevention of criminal behavior, positioning family involvement as a central priority in child welfare policies. The counseling measure, which seeks to provide essential guidance to both the juvenile and their parents in fostering societal well-being, has emerged as a crucial response to this very need. Yet, the effectiveness of this measure is believed to be contingent upon the evaluations of those it serves. Consequently, this study aims to explore the evaluations of the juvenile delinquents who have been subjected to a counseling measure and their families regarding the process. This study employed a phenomenological design, utilizing in-depth interviews as a qualitative research method. A total of 20 juveniles pushed to crime and their families participated in the interviews. The data collected were organized into key themes using the MAXQDA software and subjected to thematic analysis. The findings revealed that addressing the participants’ concerns in a professional manner and promoting positive behaviors resulted in favorable evaluations of the counseling process. However, the findings also highlighted significant negative evaluations, particularly in relation to the implementation of the measure. These included insufficient emphasis on family involvement, delays in the initiation of practices, a lack of systematic application, a failure to meet professional expectations, and concerns regarding the competence of the experts involved. In counclision it is crucial that all professionals within the field of child welfare engage in service delivery processes that are attuned to the rights of both juveniles and their families, fostering a collaborative and shared commitment to their well-being. Furthermore, there should be a concerted effort to increase the number of practices that address the contemporary child protection system, incorporating supportive structures such as the family and school unit.

Anahtar Kelimeler

Juvenile delinquents , counseling measure , family , family involvement , guidence teacher

Kaynakça

• Ainsworth, F., & Thoburn, J. (2013). An exploration of the differential usage of residential childcare across national boundaries. International Journal of Social Welfare, 23(1), 16-24. https://doi.org/10.1111/ijsw.12025
• Albrecht, H. J. (2011). Internationale tendenzen in der entwicklung des jugendstrafrechts. In Dollinger, B., & Schmidt-Semisch, H. (Eds) Handbuch Jugendkriminalität. VS Verlag für Sozialwissenschaften. https://doi.org/10.1007/978-3-531-94164-6_3
• Aldemir, V. (2011). Çocuk koruma kanununun Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunda uygulanmasına ilişkin bir değerlendirme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Allen-Meares, P., Montgomery, K. L., & Kim, J. S. (2013). School-based social work interventions: A cross- national systematic review. Social Work, 58(3), 253-262. https://doi.org/10.1093/sw/swt022
• Amani, B., Milburn, N. G., Lopez, S. A., Young-Brinn, A., Castro, L., Lee, A., & Bath, E. (2018). Families and the juvenile justice system: Considerations for family-based interventions. Family & Community Health, 41(1), 55-63.
• Antakyalıoğlu, Ş., & Bayram, G. (2015). Çocuk adalet sistemi sorun tespit raporu. Çaçav.
• Aqra, N. R., & AS, U. S. (2024). Implementation of guidance and counseling teacher competencies in the actuating of guidance and counseling in schools. JMKSP, 9(1), 762-778. https://doi.org/10.31851/jmksp.v9i1.14889
• Ayhan, F., Teze, S., Genç, M., & Ayhan, V. (2024). An examination of individuals with and without involvement in crime in terms of family climate and childhood traumas. International Journal of Law, Crime and Justice, 76(2024), 1-8. https://doi.org/10.1016/j.ijlcj.2023.100633
• Başar, M. (2023). Türkiye’de çocuk koruma alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 3(5), 31-49.
• Bate, P., Robert, G., & Lavis, P. (2007). Bringing user experience to healthcare ımprovement: The concepts, methods and practices of experience- based desing. Wales: Radcliffe Publishing.
• Bayoğlu, F., & Alver, B. (2016). Danışmanlık tedbiri alan çocuklar ile suça sürüklenme riski bulunan çocukların kişisel ve sosyal değişkenler açısından karşılaştırılması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(35), 665-687. https://doi.org/10.16992/ASOS.10602
• Bilgin, Ö. (2020). Çocuk koruma hizmetlerinde çocuk ihbar ve bildirimleri. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 4(2), 26-37.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Burke, J. D., Mulvey, E. P., Schubert, C. A. & Garbin, S. R. (2014). The challenge and opportunity of parental involvement in juvenile justice services. Children and Youth Services Review, 39(C), 39-47.
• Burroughs, M. D. (2020). Navigating the penumbra: Children and moral responsibility. The Southern Journal of Philosophy, 58(1), 77-101. https://doi.org/10.1111/sjp.12352
• Butts, J.A., Bazemore, G., & Meroe, A. S. (2010). Positive youth justice: Framing justice ınterventions using the concepts of positive youth development. Washington, DC: Coalition for Juvenile Justice.
• Bülbül, S., & Doğan, S. (2016). Suça sürüklenen çocukların durumu ve çözüm önerileri. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 59(1), 31-36.
• Case, S., & Haines, K. (2015). Children first, offenders second: The centrality of engagement in positive youth justice. The Howard Journal of Criminal Justice, 54(2), 157-175.
• Cavanagh, C. (2022). Healthy adolescent development and the juvenile justice system: Challenges and solutions. Child Development Perspectives, 16(3), 141-147. https://doi.org/10.1111/cdep.12461
• Coşkun, B., & Kaya, E. (2023). Çocuk Koruma Kanunu kapsamında hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı alınan çocuklara yönelik bir araştırma: Osmaniye ili örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 58(3), 1682-1701. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.23.08.2122
• Çalışkan, S. (2019). Danışmanlık ve eğitim tedbiri görevi olan rehber öğretmenlerin bu hizmetlere yönelik görüşleri: Sultanbeyli örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Deleş, B., & Kaytez, N. (2020). Çocuk gelişiminde müziğin yeri ve önemi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(10), 133-142.
• Deniz, A. B., & Aydemir, İ. (2021). Üniversite öğrencilerinin aile ve evliliğe ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(1), 59-78. https://doi.org/10.33417/tsh.799078
• Dirican, R. (2018). Tarihi süreçte çocukluk ve çocuk hakları. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 2(2), 51-62. https://doi.org/10.36731/cg.472028
• Dönmez, B. & Özer, N. (2009). Okul güvenliği ve güvenli okul. Nobel.
• Durduran, Y., Yücel, M., Küçükkendirci, H., Okka, B., & Gönen, N. (2024). Tıbbi sosyal hizmet birimine bildirilen vakaların incelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 12(23), 41-54. https://doi.org/10.46218/tshd.1401757
• Dursun, Y., & Atamtürk, E. (2023). 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununa yeni bir koruyucu önleyici tedbir önerisi: Rekreasyon ve spor tedbiri. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 21, 172-190. https://doi.org/10.46218/tshd.1215577
• Elmacı, D. (2017). Views of school counselors and social service workers on the role of school in the protection of children in care. Journal of Educational Sciences Research, 7(2), 63-78.
• Eroğlu, Z., & Demiröz, F. (2020). Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı kuruluşlarda psikososyal destek hizmeti alan çocukların bu hizmete ilişkin algıları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(1), 131-151. https://doi.org/10.33417/tsh.681859
• Fagan, A. A. (2013). Family-focused ınterventions to prevent juvenile delinquency. Criminology & Public Policy, 12(4), 617-650. https://doi.org/10.1111/1745-9133.12029
• Federal Bureau of Investigation (FBI, 2019). Crime in the United States, 2019: Table 43 – Arrests by Race and Ethnicity. U.S. Department of Justice. https://ucr.fbi.gov/crime-in-the-u.s/2019/crime-in-the-u.s.-2019/topic-pages/tables/table-43
• Fielder, C., Hart, D., & Shaw, C. (2008). The developing relationship between youth offending teams and children's trusts. National Children’s Bureau. Youth Justice Board. https://dera.ioe.ac.uk/id/eprint/7998/1/Developing_relationship_between_YOTs_and_Childrens_Trusts.pdf
• Greenwood, P. (2008). Prevention and intervention programs for juvenile offenders. The Future of Children, 18(2), 185-210. https://doi.org/10.1353/foc.0.0018
• Günaydın, H. (2022). Danışmanlık tedbir kararı olan ergenlerin aile ilişkileri ve sosyal destek algılarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.
• Güneş, Ö. (2015). 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında danışmanlık tedbiri uygulanan adölesanların despresyon düzeyleriyle anne-baba tutumları ve bağlanma stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Arel Üniversitesi.
• Hyslop, I., & Keddell, E. (2018). Outing the elephants: Exploring a new paradigm for child protection social work. Social Sciences, 7(7), 105. https://doi.org/10.3390/socsci7070105
• Işık, H. (2006). Çocuk Suçluluğu ve okullar ile ilişkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 287-299.
• İzci, L. (2021). Çocuk koruma politikalarının sembolik etkileşimcilik bakış açısıyla analizi: Türkiye, İngiltere, İsveç örnekleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
• Karadağ, F., & Çavdar-Kolbüken, Y. (2022). Sağlık tedbiri kararı bulunan çocukların koruyucu/önleyici hizmetler kapsamında değerlendirilmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 19, 86-102. https://doi.org/10.46218/tshd.1074232
• Karataş, Z. (2016). Çocuk adalet sistemi kapsamında suça sürüklenen çocuklara yönelik uygulamaların nitel analizi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Karataş, Z. (2017). Çocuklara yönelik denetimli serbestlik uygulamalarında sosyal hizmet müdahalesinin önemi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-20.
• Korkmaz, B. C., Demiryürek, Y. B., & Akdemir, Z. (2025). Consultancy measure in Türkiye: Current status, problems and solution suggestions. Toplum ve Sosyal Hizmet, 36(1), 145-167. https://doi.org/10.21560/spcd.v19i50781.519076
• Lianingsih, N., & Lestari, M. (2025). The role of guidance and counseling teachers in addressing juvenile delinquency: A literature review. International Journal of Ethno-Sciences and Education Research, 5(1), 25-29. https://doi.org/10.46336/ijeer.v5i1.840
• Lin, C. H., & Lee, M. J. (2016). A comparative policy analysis of family preservation programs in the U.S. and in Taiwan. Journal of Child and Family Studies, 25, 1131-1144. https://doi.org/10.1007/s10826-015-0290-8
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
• Mann, E. A. & Reynolds, A. J. (2006). Early intervention and juvenile delinquency prevention: Evidence from the chicago longitudinal study. Social Work Research, 30, 153-167.
• Mili Eğitim Bakanlığı. (2015). Danışmanlık tedbiri uygulamaları el kitabı. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2015_08/28114710_danmanlktedbiriuygulamalarelkitab26.8.15.pdf
• Nadir, U. (2011). Suça yönelen çocuk ve ailesi ile çalışma: Ekolojik sistem perspektifi çerçevesinde örnek bir vaka sunumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(1), 165-174.
• Nadir, U. (2015). Danışmanlık tedbiri uygulamalarında görev alan sosyal çalışma görevlilerinin öz yeterlilik ve kurumsal yeterliliklerinin değerlendirilmesi [Bildiri Sunumu]. Türkiye'de Adalet Sistemi ve Adli Sosyal Hizmet Sempozyumu, Ankara.
• Öztürk, A. B., Albayrak, H., Karataş, K., & Aslan, H. (2024). Cinsel istismara karşı çocuk koruma kanunu kapsamında verilen tedbirlere yönelik meslek elemanlarının değerlendirmeleri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 62, 167-188. https://doi.org/10.30794/pausbed.1413021
• Paylor, I. (2011). Youth justice in England and Wales: A risky business. Journal of Offender Rehabilitation, 50(4), 221-233. https://doi.org/10.1080/10509674.2011.571079
• Putri, W. E., Nabilla, V., Silvia, S., & Rahmawati, V. (2023). Counseling teacher's efforts in overcoming juvenile delinquency at MAS Ainul Yaqin Batagak. BICC Proceedings, 1, 181-188. https://doi.org/10.30983/bicc.v1i1.66
• Rakow, A., Forehand, R., McKee, L., Coffelt, N., Champion, J., Fear, J., & Compas, B. (2009). The relation of parental guilt induction to child internalizing problems when a caregiver has a history of depression. Journal of Child and Family Studies, 18(4), 367-377. https://doi.org/10.1007/s10826-008-9239-5
• Resmî Gazete. (2006). Çocuk Koruma Kanununa göre verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının uygulanması hakkında yönetmelik. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/12/20061224-1.htm
• Salloum, A., Dorsey, C. S., Swaidan, V. R., & Storch, E. A. (2015). Parents’ and children's perception of parent-led trauma-focused cognitive behavioral therapy. Child Abuse & Neglect, 40, 12-23.
• Sandelowski, M. (2010). What’s in a name? Qualitative description revisited. Research in Nursing & Health, 33(1), 77–84. https://doi.org/10.1002/nur.20362
• Saunders, B., Sim, J., Kingstone, T., Baker, S., Waterfield, J., Bartlam, B., Burroughs, H., & Jinks, C.(2018). Saturation in qualitative research: Exploring its conceptualization and operationalization. Quality & Quantity, 52(4), 1893–1907. https://doi.org/10.1007/s11135-017-0574-8
• Segatto, B., Dal-Ben, A., Genre-Bert, S., & Benbenishty, R. (2023). Family support as a working style in child protection in Italy: A comparative study on social workers' child welfare attitudes. Child & Family Social Work, 28(2), 337-345. https://doi.org/10.1111/cfs.12965
• Swenson, C. C., & Schaeffer, C. M. (2019). Who’s in the child’s corner: Bringing family, community, and child protective services together for the protection of children. International Journal on Child Maltreatment: Research, Policy and Practice, 2(3), 143-163. https://doi.org/10.1007/s42448-019-00038-1
• Tanrıseven, I., & Aykaç, M. (2013). Üniversite öğrencilerinin yaratıcı dramanın kişisel ve mesleki yaşantılarına katkısına ilişkin görüşleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(15), 329-348. https://doi.org/10.14520/adyusbd.636
• Tarımeri, N. (2007). Çocuk koruma(ma) kanunu 1. Sabev.
• Testa, M. F., & Kelly, D. (2020). The evolution of federal child welfare policy through the Family First Prevention Services Act of 2018: Opportunities, barriers, and unintended consequences. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 692(1), 68-96. https://doi.org/10.1177/0002716220976528
• Turan, N. (2012). Birey ve ailelerle sosyal hizmet. Öz Baran Ofset Matbaacılık.
• Türkiye Barolar Birliği. (2010). Ceza sorumluluğunu değerlendirilmesi rehberi. https://cocukhaklari.barobirlik.org.tr/dokuman/egitimbasvuru_basvuru/cezasorumlulugunun.pdf
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). Güvenlik birimine gelen veya getirilen çocuk istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2023-53674
• Türkmen, M., & Erükçü-Akbaş, G. (2021). Cinsel istismara maruz bırakılan çocuğa yönelik danışmanlık tedbiri: Güçlendirme yaklaşımı temelinde bir vaka sunumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(4), 1587-1606. https://doi.org/10.33417/tsh.949283
• Ulaş, Ö., Demirtaş-Zorbaz, S., & Kızıldağ, S. (2012). Çocuk suçluluğunu önlemede ebeveyn izlemesi [Bildiri Sunumu]. Uluslararası Çocuklar için Adalet Sempozyumu, Ankara.
• Yıldırım, V. (2023). Suça sürüklenen çocukların soruşturma evresi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Yılmaz, Ö. (2025). Okul güvenliğinin önemi ve güvenliğin sağlanması. Sosyal Gelişim Dergisi, 3(1), 23-31. https://orcid.org/0009-0008-7259-5986
• Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Türkiye'de çocuk koruma sisteminin genel olarak değerlendirilmesi. Aile ve Toplum Dergisi, 11(5), 43-57.