Okul öncesi öğretmenlerinin etkileşimli kitap okuma uygulamaları ve algılarının incelenmesi

Öz

Bu çalışma, okul öncesi öğretmenlerinin etkileşimli kitap okumaya (EKO) ilişkin algılarını ve gözlemlenen sınıf içi kitap okuma uygulamalarını incelemiştir. Erzurum’da görev yapan 18 okul öncesi öğretmeniyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler ve dokuz öğretmenin sınıf içi gözlemleri yoluyla veri toplanan nitel bir vaka çalışması tasarımı kullanılmıştır. Veriler, betimsel ve içerik analizi teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, öğretmenlerin etkileşimli kitap okumaya olumlu bakış açısına sahip olduklarını ve bunun çocukların dil gelişimine, katılımına ve öğrenmesine katkısını vurguladıklarını göstermektedir. Sınıf içi gözlemler, öğretmenlerin kitap okuma etkinlikleri sırasında ifade edici okuma ve soru sorma gibi uygulamaları tutarlı bir şekilde kullandıklarını gösterirken, görüşmelerde bildirilen dramatizasyon, hikâye tamamlama ve destekleyici materyallerin kullanımı gibi bazı stratejilerin sınıf içi uygulamada daha az tutarlı bir şekilde gözlemlendiği görülmüştür. Görüşme ve gözlem verilerinin karşılaştırılması, öğretmenlerin bildirdiği algılar ile gözlemlenen sınıf içi uygulamalar arasında farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, okul öncesi öğretmenlerini uygulama odaklı mesleki gelişim yoluyla desteklemenin ve çocukların kitap okuma etkinliklerine aktif katılımını teşvik eden sınıf ortamları ve kaynakları sağlamanın önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• etkileşimli kitap okuma
• okul öncesi eğitim
• öğretmen algıları
• sınıf uygulamaları

An examination of preschool teachers' interactive book reading practices and perceptions

Öz

This study examined preschool teachers' perceptions of interactive book reading (IBR) together with their observed classroom book-reading practices. A qualitative case study design was employed, with data collected through semi-structured interviews with 18 preschool teachers and classroom observations of nine teachers in Erzurum in Türkiye. Data were analyzed using descriptive and content analysis techniques. The findings indicate that teachers held positive views toward interactive book reading and emphasized its contribution to children's language development, participation, and learning. Classroom observations showed that teachers consistently used practices such as expressive reading and questioning during book-reading activities, whereas several strategies reported during the interviews, including dramatization, story completion, and the use of supporting materials, were observed less consistently in classroom practice. The comparison of interview and observation data revealed discrepancies between teachers' reported perceptions and their observed classroom practices. These findings highlight the importance of supporting preschool teachers through practice-oriented professional development and providing classroom environments and resources that encourage children's active participation in book-reading activities.

Anahtar Kelimeler

• interactive book reading
• preschool education
• teacher perceptions
• classroom practices

Kaynakça

1. Acar Şengül, E. (2019). *Erken dil müdahalesinde etkileşimli kitap okuma uygulamasının gelişimsel dil gecikmesi görülen çocuklar üzerindeki etkililiğinin incelenmesi* [Doctoral dissertation, Hacettepe Üniversitesi - Ankara]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Anderson, A., Anderson, J., & Shapiro, J. (2005). Supporting multiple literacies: Parents’ and children’s mathematical talk within storybook reading. *Mathematics Education Research Journal, 16*(3), 5–26. [https://doi.org/10.1007/BF03217399](https://doi.org/10.1007/BF03217399)
3. Aslan, D. (2024). Etkileşimli kitap okuma programının ebeveyn davranışları ve ebeveyn-çocuk etkileşimi üzerindeki etkileri. *Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12*(2), 254–275. [https://doi.org/10.16916/aded.1302614](https://doi.org/10.16916/aded.1302614)
4. Bay, N., & Alisinanoğlu, F. (2012). Soru sorma becerisi öğretiminin okul öncesi öğretmenlerinin sorularının yapısı üzerindeki etkisi. *Kuramsal Eğitim Bilim Dergisi, 6*(1), 1–39.
5. Bayraktar, V. (2013*). Okuma yazmaya hazırlık eğitim programının anasınıfına devam eden 6 yaş grubu çocukların yazı farkındalığı becerilerine ve ilkokul birinci sınıftaki ses farkındalığı ve okuma yazma becerilerine etkisinin incelenmesi* [Doctoral dissertation, Gazi Üniversitesi - Ankara] YÖK Ulusal Tez Merkezi.
6. Bodrova, E., & Leong, D. (2007). *Tools of the mind: The Vygotskian approach to early childhood education*. Routledge.
7. Böke, K. (Ed.). (2011). *Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri* (3rd ed.). Alfa Basım Yayım Dağıtım Ltd. Şti.
8. Bulut, P., & Kuşdemir, Y. (2013). Tübitak tarafından yayınlanan çocuk kitaplarının içerik özelliklerinin incelenmesi. *Turkish Studies, 8*(12), 215–226. [https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.5582](https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.5582)

9. Cabell, S. Q., Justice, L. M., McGinty, A. S., DeCoster, J., & Forston, L. D. (2015). Teacher–child conversations in preschool classrooms: Contributions to children's vocabulary development. *Early Childhood Research Quarterly, 30*, 80-92. [https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2014.09.004](https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2014.09.004)
10. Ceyhan, S., & Yıldız, M. (2021). The effect of interactive reading aloud on student reading comprehension, reading motivation and reading fluency. *International Electronic Journal of Elementary Education, 13*(4). [https://doi.org/10.26822/iejee.2021.201](https://doi.org/10.26822/iejee.2021.201)
11. Cohrssen, C., Niklas, F., & Tayler, C. (2016). ‘Is that what we do?’ Using a conversation-analytic approach to highlight the contribution of dialogic reading strategies to educator–child interactions during storybook reading in two early childhood settings. *Journal of Early Childhood Literacy, 16*(3), 361–382. [https://doi.org/10.1177/1468798415592](https://doi.org/10.1177/1468798415592)
12. Creswell, J. W. (2013). *Nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods].* M. Bütün & S. B. Demir (Çev.). Siyasal Kitapevi.
13. Çiftçi, F. (2013). Çocuk edebiyatında yaş gruplarına göre kitaplar ve özellikleri. *Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(*1), 125–137.
14. Demiriz, S., Karadağ, A., & Ulutaş, İ. (2003). *Okul öncesi eğitim kurumlarında eğitim ortamı ve donanım*. Anı Yayıncılık.
15. Dickinson, D. K., & Porche, M. V. (2011). Relation between language experiences in preschool classrooms and children’s kindergarten and fourth‐grade language and reading abilities. *Child development, 82*(3), 870-886. [https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2011.01576.x](https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2011.01576.x)
16. Efe, M., & Temel, Z. F. (2018). The study of the effect of the interactive book reading program on months-old preschool children’s writing awareness. *Journal of Early Childhood Studies, 2*, 257–283. [https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720182257](https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720182257)
17. Ekiz, D. (2003). *Eğitimde araştırma yöntem ve metodlarına giriş: Nitel, nicel ve eleştirel kuram metodolojileri*. Anı Yayıncılık.
18. Ekiz, N., & Tuncer, N. (2024). The Effect of Traditional and Interactive Book Reading Methods on the Story Remembering Skills of 60–72-Month-Old Children. *International Journal of Education & Well-Being , 2(*2), 136–160. [https://doi.org/10.62416/ijwb-52](https://doi.org/10.62416/ijwb-52)
19. Ergül, C., Akoğlu, G., Sarıca, A., Tufan, M., & Karaman, G. (2015). Ana sınıflarında gerçekleştirilen birlikte kitap okuma etkinliklerinin “etkileşimli kitap okuma” bağlamında incelenmesi. *Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11*(3). [https://doi.org/10.17860/efd.88429](https://doi.org/10.17860/efd.88429)
20. Ergül, C., Sarıca, A. D., & Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma: Dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem. *Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17*(2), 193–206. [https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.246307](https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.246307)
21. Flynn, K. S. (2011). Developing children's oral language skills through dialogic reading: Guidelines for implementation. *Teaching Exceptional Children, 44*(2), 8–16. [https://doi.org/10.1177/004005991104400201](https://doi.org/10.1177/004005991104400201)
22. Girbés-Peco, S., Tellado, I., López de Aguileta, G., & de Botton Fernández, L. (2024). Promoting high-quality interactions among early childhood education minority students: A case study of dialogic literary gatherings. *Literacy, 58*(2), 228-239. [https://doi.org/10.1111/lit.12354](https://doi.org/10.1111/lit.12354)
23. Gönen, M. S., Öğütcen, A., Akbaba, F. D., & Çelik, N. N. (2024). Okul öncesi öğretmenleri ve öğretmen adaylarının çocuklara kitap okuma sürecine yönelik farkındalıklarının belirlenmesi. *Millî Eğitim, 53*(243), 1549–1586. [https://doi.org/10.37669/milliegitim.1239719](https://doi.org/10.37669/milliegitim.1239719)
24. Gönen, M., Ünüvar, P., Bıçakçı, M., Koçyiğit, S., Yazıcı, Z., Orçan, M., Aslan, D., Güven, G., & Özyürek, A. (2010). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin dil etkinliklerini uygulama biçimlerinin incelenmesi. *Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10*(19), 23–40.
25. Griffith, P. L., Beach, S. A., Ruan, J., & Dunn, L. (2008*). Literacy for young children.* Crown Press.
26. Hargrave, A. C., & Senechal, M. (2000). A book reading intervention with preschool children who have limited vocabularies: The benefits of regular reading and reading. *Early Childhood Research Quarterly, 15*(1), 75–90. [https://doi.org/10.1016/S0885-2006(99)00038-1](https://doi.org/10.1016/S0885-2006\(99\)00038-1)
27. Hindman, A. H., Skibbe, L. E., & Foster, T. D. (2014). Exploring the variety of parental talk during shared book reading and its contributions to preschool language and literacy: Evidence from the Early Childhood Longitudinal Study-Birth Cohort. *Reading and Writing, 27*(2), 287-313. [https://doi.org/10.1007/s11145-013-9445-4](https://doi.org/10.1007/s11145-013-9445-4)
28. Hoffman, J. L., & Paciga, K. A. (2014). Click, swipe, and read: Sharing e-books with toddlers and preschoolers. *Early Childhood Education Journal, 42*(6), 379-388.
29. Isbell, R., Sobol, J., Lindauer, L., & Lowrance, A. (2004). The effects of storytelling and story reading on the oral language complexity and story comprehension of young children. *Early Childhood Education Journal, 32*, 157–163. [https://doi.org/10.1023/B:ECEJ.0000048967.94189.a3](https://doi.org/10.1023/B:ECEJ.0000048967.94189.a3)
30. Işıkoğlu Erdoğan, N., & Akay, B. (2015). Okul öncesi eğitimde hikâye okuma ve öğretmen sorularının incelenmesi. *Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36*, 34–46.
31. Işıkoğlu Erdoğan, N., & Şimşek, Z. C. (2020). Erken çocukluk eğitimi öğretmenlerinin hikâye anlatma/kitap okuma uygulamaları tercihleri ve nedenleri. *Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8*(4), 1519–1533. [https://doi.org/10.16916/aded.785633](https://doi.org/10.16916/aded.785633)
32. İlhan, E. (2019). *Etkileşimli kitap okuma programının ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin temel dil becerilerine etkisi* [Unpublished master's thesis]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
33. Justice, L. M., & Ezell, H. K. (2002). Use of storybook reading to increase print awareness in at-risk children. *American Journal of Speech-Language Pathology, 11*(1), 17-29.
34. Justice, L. M., Mashburn, A. J., Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2008). Quality of language and literacy instruction in preschool classrooms serving at-risk pupils. *Early childhood research quarterly, 23*(1), 51-68.
35. Kerigan, B. (2018). *Okul öncesi dönem çocuklarına etkileşimli okuma yöntemiyle sosyal becerilerin kazandırılması* [Unpublished master's thesis]. Bahçeşehir Üniversitesi.
36. Kuş, E. (2007). *Nicel-nitel araştırma teknikleri (2nd ed.).* Anı Yayıncılık.
37. Lonigan, C. J., Purpura, D. J., Wilson, S. B., Walker, P. M., & Clancy-Menchetti, J. (2013). Evaluating the components of an emergent literacy intervention for preschool children at risk for reading difficulties. *Journal of experimental child psychology, 114*(1), 111-130. [https://doi.org/10.1016/j.jecp.2012.08.010](https://doi.org/10.1016/j.jecp.2012.08.010)
38. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2013). *Okul öncesi eğitim programı*. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
39. Mol, S. E., Bus, A. G., & De Jong, M. T. (2009). Interactive book reading in early education: A tool to stimulate print knowledge as well as oral language. *Review of Educational Research, 79*(2), 979-1007. [https://doi.org/10.3102/0034654309332561](https://doi.org/10.3102/0034654309332561)
40. Morgan, P., & Meier, C. R. (2008). Dialogic reading’s potential to improve children’s emergent literacy skills and behavior. *Preventing School Failure, 52*(4), 11–16. [https://doi.org/10.3200/PSFL.52.4.11-16](https://doi.org/10.3200/PSFL.52.4.11-16)
41. Myhill, D. (2006). Talk, talk, talk: Teaching and learning in whole class discourse. *Research Papers in Education, 21*(1), 19–41. [https://doi.org/10.1080/02671520500445425](https://doi.org/10.1080/02671520500445425)
42. Nas, R. (2014). *Örneklerle çocuk edebiyatı (3rd ed.).* Ezgi Kitapevi Yayınları.
43. Neuman, S. B., & Roskos, K. (2005). Whatever happened to developmentally appropriate practice in early literacy?. *YC Young Children, 60*(4), 22.
44. Opel, A., Ameer, S. S., & Aboud, F. E. (2009). The effect of preschool dialogic reading on vocabulary among rural Bangladeshi children. *International Journal of Educational Research, 48*, 12–20. [https://doi.org/10.1016/j.ijer.2009.02.008](https://doi.org/10.1016/j.ijer.2009.02.008)
45. Özdemir, M. (2010). Nitel veri analizi: Sosyal bilimlerde yöntembilim sorunsalı üzerine bir çalışma. *Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11*(1), 323–343.
46. Öztürk Samur, A. (2011). *Okul öncesi öğretmen adaylarının nitelikli çocuk edebiyatı eserlerini seçebilme yetkinlikleri.* 3. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu (pp. 219–228).
47. Pullen, P. C., & Justice, L. M. (2003). Enhancing phonological awareness, print awareness, and oral language skills in preschool children. Intervention in school and clinic, 39(2), 87-98.
48. Rezzonico, S., Hipfner-Boucher, K., Milburn, T., Weitzman, E., Greenberg, J., Pelletier, J., & Girolametto, L. (2015). Improving preschool educators' interactive shared book reading: Effects of coaching in professional development. *American Journal of Speech-Language Pathology, 24*(4), 717–732. [https://doi.org/10.1044/2015_AJSLP-14-0188](https://doi.org/10.1044/2015_AJSLP-14-0188)
49. Saracho, O. N., & Spodek, B. (2010). Parents and children engaging in storybook reading. *Early Child Development and Care, 180*(10), 1379–1389. [https://doi.org/10.1080/03004430903135605](https://doi.org/10.1080/03004430903135605)
50. Sarıca, D. (2016). Kuramsal Temeller. C. Ergül (Ed.), *Etkileşimli Kitap Okuma Programı* içinde (pp. 1–10). Eğiten Kitap.
51. Sutton, M. M., Sofka, A. E., Bojczyk, K. E., & Curenton, S. M. (2007). Assessing the quality of storybook reading. In K. L. Pence (Ed.), *Assessment in emergent literacy* (pp. 1–10). Plural Publishing.
52. Şimşek, Z. C. (2017). *Farklı kitap okuma tekniklerinin 48-66 ay grubu çocuklarının dil gelişimine olan etkileri* [Doctoral dissertation, Pamukkale Üniversitesi] YÖK Ulusal Tez Merkezi.
53. Teale, W. H., & Sulzby, E. (1986). *Emergent literacy: Writing and reading. Writing research: Multidisciplinary inquiries into the nature of writing series*. Ablex Publishing Corporation, 355 Chestnut St., Norwood, NJ 07648.
54. Tetik, G. (2015*). Diyaloğa dayalı hikâye okuma tekniği ile okunan öykülerin dört-beş yaş (48-60 ay) çocuklarının dil gelişimine etkisi* [Master's thesis, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
55. Thomas, N., Colin, C., & Leybaert, J. (2020). Interactive reading to improve language and emergent literacy skills of preschool children from low socioeconomic and language-minority backgrounds. *Early Childhood Education Journal, 48*, 549–560. [https://doi.org/10.1007/s10643-020-01022-y](https://doi.org/10.1007/s10643-020-01022-y)
56. Thomas, N., Leybaert, J., & Colin, C. (2021). Improving parent–child interactions through interactive reading workshops. *European Review of Applied Psychology, 71*(4), 100669. [https://doi.org/10.1016/j.erap.2021.100669](https://doi.org/10.1016/j.erap.2021.100669)
57. Trivette, C. M., & Dunst, C. J. (2007). Relative effectiveness of dialogic, interactive, and shared reading interventions. *Center for Early Literacy Learning, 1*(2), 1–12.
58. Turan, F., & Ulutaş, İ. (2016). Okul öncesi eğitim kurumlarındaki resimli öykü kitaplarının özellikleri ile öğretmenlerin bu kitapları kullanma durumlarının incelenmesi. *Hacettepe University Journal of Educational Research, 2*(1), 21–45.
59. Türkben, T. (2017). *Etkileşimsel okuma modelini temel alan Türkçe öğretiminin öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal öğrenme becerileri üzerine etkisi* [Doctoral dissertation, Gazi University] YÖK Ulusal Tez Merkezi
60. Ulutaş, A., & Kıymaz, M. (2012). Okul öncesi öğretmen adaylarının çocuk edebiyatı dersine ilişkin beklentileri (Adıyaman ili örneği). *Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5*(3), 68–80. [https://doi.org/10.12780/UUSBD125](https://doi.org/10.12780/UUSBD125)
61. Uslu, E. M. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk kitaplarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. *Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16*(2), 251–264. [https://doi.org/10.17244/eku.822583](https://doi.org/10.17244/eku.822583)
62. Vukelich, C., Christie, J., & Enz, B. (2012). *Helping young children learn language and literacy (3rd ed.).* Pearson Education Inc.
63. Wasik, B. A., & Hindman, A. H. (2020). Increasing preschoolers’ vocabulary development through a streamlined teacher professional development intervention. *Early Childhood Research Quarterly, 50*, 101-113. [https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2018.11.001](https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2018.11.001)
64. Whitehurst, G. J., Arnold, D. S., Epstein, J. N., Angell, A. L., Smith, M., & Fischel, J. E. (1994). A picture book reading intervention in day care and home for children from low-income families. *Developmental Psychology, 30*(5), 679–689. [https://doi.org/10.1037/0012-1649.30.5.679](https://doi.org/10.1037/0012-1649.30.5.679)
65. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). *Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri*. Seçkin Yayıncılık.
66. Yıldırım, K., Aykaç, N., & Okçu, S. T. (2019). Yaratıcı drama ve resimli çocuk kitapları: Kültürlerarası duyarlılığı geliştirmek için örnek bir uygulama. *Yaratıcı Drama Dergisi, 14*(1), 55–72.
67. Yıldız Bıçakçı, M., Er, S., & Aral, N. (2018). Etkileşimli öykü kitabı okuma sürecinin çocukların dil gelişimi üzerine etkisi. *Kastamonu Eğitim Dergisi, 26*(1), 1–8. [https://doi.org/10.24106/kefdergi.375865](https://doi.org/10.24106/kefdergi.375865)
68. Yılmaz, B. (2004). Öğrencilerin okuma ve kütüphane kullanma alışkanlıklarında ebeveynlerin duyarlılığı. *Bilgi Dünyası, 5*(2), 115–136. [https://doi.org/10.15612/BD.2004.483](https://doi.org/10.15612/BD.2004.483)
69. Yılmaz, D., & Yurtbakan, E. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin etkileşimli okuma uygulamasında sordukları soruların CROWD tekniğine göre incelenmesi. *Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13*(1), 1–14. [https://doi.org/10.16916/aded.1506508](https://doi.org/10.16916/aded.1506508)
70. Zucker, T. A., Justice, L. M., Piasta, S. B., & Kaderavek, J. N. (2010). Preschool teachers’ literal and inferential questions and children's responses during whole-class shared reading. *Early childhood research quarterly, 25*(1), 65-83. [https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2009.07.001](https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2009.07.001)