Araştırma Makalesi

TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ

Cilt: 16 Sayı: 42 12 Haziran 2023
PDF İndir
EN TR

TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ

Öz

Türk kültüründe ördek, kuğu, güvercin, saksağan, kaz, sülün, turna, tavus kuşu ve bıldırcın gibi kuşlar önemli yere sahiptir. Kuş figürü halı ve kilimlerde, el yazması kitaplarda, çini ve seramiklerde, ahşap, taş maden ve bakır işçiliğinde sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Kuş sembolü Türk kültüründe, olduğu gibi gerçekçi görünüşü ile kullanılmamıştır. Sembol olarak kuşu kutsal sayan ve önem veren kültürlerden biri de Kızılderililerdir. Kızılderililerin kökeni ve kültürleriyle ilgili birçok araştırma yapılmaktadır. Bazı araştırmacılara göre Orta Asya bozkırlarından yola çıkarak Sibirya’ya buradan Bering Boğazı’nı geçerek Alaska’ya vardıkları ve Kuzey Amerika’ya yerleştikleri düşünülmektedir. Kızılderili kültürü ve Türk kültürü arasındaki benzerliği anlamak için Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk kültürünü incelemek gerekmektedir. Kızılderililer ile Türklerin arasında kültürel benzerlikler bulunmaktadır. Bu benzerliklerin arasında el sanatları da yer almaktadır. Türk kültür ve sanatında sıklıkla karşımıza kuş figürleri Kızılderili kültüründe de kutsal sayılan bir figür olmakla birlikle bu kültürde kuşun tüylerinin ve diğer bölümlerinin de önemli olarak kabul edildiği bilinmektedir. Kuş tüylerinin ve sembollerinin yaygın olarak kullanıldığı Kızılderili kültüründe kuş; sembol olarak kullanıldığı gibi kuş tüylerinin de yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir. Kuş figürü; dokumalarda, seramiklerde, giysi, aksesuarlarda ve çeşitli öğelerde görülmektedir. Özellikle Kızılderili dokumalarında Türk dokumalarında bulunan desenlere benzerlikler dikkat çekmektedir. Navajo kilimleri incelendiğinde; kuş motifinin hayat ağacıyla kullanıldığı örnekler görülmektedir. Kutsal hayat ağacı olarak sayılan mısır bitkisinin üzerinde çok sayıda kuş kullanıldığı gibi bazı örneklerde bir veya birden fazla sayıda kuş motifi kullanılmıştır. Dans ritüellerinde tamamın mistik bir anlam ve anlatımla kuş figürlü kıyafetler giymişler kuşların gaga pençe ve kanatlarını da yanlarından ayırmamışlardır.

Anahtar Kelimeler

Kuş, Kızılderili, Navajo, Kilim, Türk Kültürü

Kaynakça

  1. Akpınarlı, H. - Arslan, P. (2018). Kuş motifinin özellikleri ve kuş motifli döşemealtı halıları. Folklor Akademi Dergisi, 1(3), 273-286.
  2. Alsan, Ş. - Sezaver, A. (2020). Türk mimari süslemesinde natüralist kuşlar. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 8 (22), 153-169.
  3. Arık, R. (2000). Kubad Abad Selçuklu saray ve çinileri. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
  4. Ateş, M. (2011). Mitolojiler ve semboller, ana tanrıça ve doğurganlık. İstanbul: Milenyum Yayınları.
  5. Çatalbaş, R. (2011). Türklerde hayvan sembolizmi ve din ilişkisi. Turan SAM, 3(12), 49-60.
  6. Çoruhlu, Y. (2007). Erken devir Türk sanatı. C. 1, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  7. Çoruhlu, Y. (2015). Türk mitolojisinin ana hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  8. Eliade, M. (1999). Şamanizm. (çev.: İ. Birkan), Ankara: İmge Yayıncılık.
  9. Eravşar, O. -vd. (2013). Büyük Selçuklu mirası - müzeler. C. 1, İstanbul: Selçuklu Belediyesi ve Konya Aydınlar Ocağı.
  10. Erbek, G. (1995). Anatolian kilims I (3), Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.

Kaynak Göster

APA
Eroğlu, M. A. (2023). TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(42), 544-565. https://doi.org/10.12981/mahder.1242929
AMA
1.Eroğlu MA. TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ. Motif Akademi. 2023;16(42):544-565. doi:10.12981/mahder.1242929
Chicago
Eroğlu, Mehmet Ali. 2023. “TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 16 (42): 544-65. https://doi.org/10.12981/mahder.1242929.
EndNote
Eroğlu MA (01 Haziran 2023) TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 16 42 544–565.
IEEE
[1]M. A. Eroğlu, “TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ”, Motif Akademi, c. 16, sy 42, ss. 544–565, Haz. 2023, doi: 10.12981/mahder.1242929.
ISNAD
Eroğlu, Mehmet Ali. “TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 16/42 (01 Haziran 2023): 544-565. https://doi.org/10.12981/mahder.1242929.
JAMA
1.Eroğlu MA. TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ. Motif Akademi. 2023;16:544–565.
MLA
Eroğlu, Mehmet Ali. “TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, c. 16, sy 42, Haziran 2023, ss. 544-65, doi:10.12981/mahder.1242929.
Vancouver
1.Mehmet Ali Eroğlu. TÜRK VE KIZILDERİLİ (KUZEY AMERİKA) KÜLTÜRLERİNDE KUŞ MOTİFLERİ VE SEMBOLLERİ. Motif Akademi. 01 Haziran 2023;16(42):544-65. doi:10.12981/mahder.1242929