İSTANBUL TÜRBELER MÜZESİ’NDE BULUNAN BİR GRUP ŞİFA TASI

Tarih boyunca her toplum günlük yaşamın getirdiği farklı etkilerden korunmanın yollarını aramıştır. Böylece geleneksel inançlara bağlı olarak oluşturulmuş korunma şekiller ortaya çıkmıştır. Bu korunma şekilleri arasında en yaygın olanı şifa taslarıdır. Şifa tasları çeşitli hastalık ve sıkıntılardan kurtulmak için üzerine yazılan ayet, sayı ve harf vefkleri ile ikonografik anlamlar yüklenen çeşitli sembollerle bezenmiş küçük sanat eserleridir. Şifa tasları malzeme, süsleme ve nitelik gibi özellikleri itibariyle sanat tarihi kapsamı içerisinde değerlendirilmesinin yanı sıra dua, ayet, motif özellikleri göz önüne alındığında halk inancını yansıtması bakımından aynı zamanda halk bilimi disiplini içerisinde de önemli bir yer teşkil etmektedir. Şifa tasları bu açıdan bakıldığında bize sadece madeni eserler hakkında maddi ve somut bilgiler sunmaktan ziyade birçok kültürel, geleneksel özellikler barındırması ve insanların inanç sistemi ile bir geleneği anlatan özellikler sergilemesi yönünden de bir hayli ilginç ve farklı bir eser grubu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, İstanbul Türbeler Müzesi’nde bulunan bir grup şifa tası sanat tarihi disiplini çerçevesinde incelenmiştir. Maden sanatı içerisinde önemli bir yere sahip olan bu kapların üzerindeki dualar okunarak taslardaki ayetler ve süslemeler değerlendirilmeye çalışılmıştır. Ağırlıklı olarak pirinç madeninden döküm tekniği ile üretilen şifa taslarının özellikle Türk İslam sanatı içerisindeki yeri üzerinde durulmuştur.

Throughout history, every society has sought ways to protect itself from the different influences of everyday life. Thus, protection forms have emerged that are based on traditional beliefs. Among these protection forms, the most common one is healing bowls. Healing bowls are small works of art decorated with various symbols that are loaded with iconographic meanings with verses, numbers and letter vefks written on them to get rid of various diseases and troubles. Healing bowls, in addition to being evaluated within the scope of art history in terms of their features such as material, decoration and quality, also play an important role in the discipline of folk science in terms of reflecting the popular belief when the features of prayer, verse and motif are taken into account. Healing bowls, in this respect, offer us not only material and concrete information about metal artifacts, but also a group of works of art that are quite interesting and different in terms of containing many cultural and traditional features and exhibiting features that tell about people's belief system and a tradition. In this study, a group of healing bowls in the Istanbul Türbeler Museum were examined within the framework of the discipline of art history. These vessels, which have an important place in metal art, were evaluated by reading the prayers on them and the verses and decorations in the bowls. The place of healing bowls, which are mainly produced by casting technique from copper, was emphasized especially in Turkish Islamic art. According to the results of the study, healing bowls are a type of folk art that people use to protect themselves from various diseases and troubles they encounter in their daily lives. Healing bowls reflect the belief systems of people with the prayers and symbols on them. Healing bowls are also an important part of Turkish Islamic art. As a result of the study, new information has been obtained about healing bowls. These information will help us to better understand the place and importance of healing bowls in Turkish Islamic art.