KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA HURMA

Klasik Türk edebiyatı ürünlerinde işlenen konular ele alındığında, araştırmacılara en zengin ve en renkli malzemeyi sunan alanlardan bir tanesinin sosyal hayat olduğu görülmektedir. Giyim-kuşamdan adet ve inanışlara kadar uzanan pek çok başlık edebî metinler üzerinden takip edilebilmektedir. Bu başlıklardan birisi de yeme-içme kültürüdür. Her canlının birincil ihtiyacı olan beslenme faaliyeti, insanı hayatta tutmasının yanı sıra toplumların değişmesi ve gelişmesiyle sembolik bir anlam kazanmıştır. Yiyecek ve içeceklerin adetlerde kendilerine yer bulması, atasözlerinde benzetme ve mecazlarla yer alması edebî metinlerde sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Bir yiyecek veya içecekle ilgili yapılan araştırma bizi dînî yahut mitolojik bir hikâyeye veya tarihi bir gerçekliğe götürebilir. Edebî metinlerimizde bu tür arka planı olan besin unsurlarının sayıları hiç de az değildir. İncirden zeytine, lohusa şerbetinden helvaya, aşureden nara kadar adını tek tek sayamayacağımız kadar meyve, sebze, yiyecek ve içeceğin kendisine has birer hikâyesi vardır. Hikâyesi olan meyvelerden birisi de “hurma” dır. Hurma; Kur’ân’da anılması, evliya menkıbelerinde yer edinmesi, mitolojik olaylara konu olması, gastronomide yemek ve tatlılarda kullanılması yanında sağlık alanında üzerinde çalışmalar yapılması açısından da incelenmeye değer bir yiyecektir. Çalışmada hurmanın Kur’ân-ı Kerim’den bilimsel çalışmalara, menkıbelerden yemek kitaplarına uzanan yolculuğu ele alınırken örnek beyitlerle meyvenin edebî metinlerdeki anlam değeri üzerinde durulmaktadır.

When the subjects covered in classical Turkish literature are considered, it is seen that social life is one of the fields that offer the richest and most colourful material to researchers. Many topics ranging from clothing and dress to customs and beliefs can be followed through literary texts. One of these topics is food and beverage culture. The activity of feeding, which is the primary need of every living thing, has gained a symbolic meaning with the change and development of societies as well as keeping people alive. The fact that food and beverages find a place in customs and are used in proverbs with similes and metaphors is frequently encountered in literary texts. Research on a food or drink may lead us to a religious or mythological story or a historical fact. The number of food elements with such a back ground in our literary texts is not small at all. From figs to olives, from lohusa sherbet to halva, from ashura to pomegranate, many fruits, vegetables, foods and beverages have a story of their own. One of the fruits with a story is "date fruit”. Date fruit; It is a food worth examining in terms of being mentioned in the Qur'an, taking place in the stories of the saints, being the subject of mythological events, being used in meals and desserts in gastronomy, as well as studies in the field of health. In this study, the journey of date fruits from the Qur'an to scientific studies, from legends to cookbooks will be discussed and the meaning value of the fruit in literary texts will be emphasised with sample couplets.