OSMAN HAMDİ BEY’İN ESERLERİNDE DOĞU-BATI ETKİLEŞİMİNİN SANATSAL İFADESİ

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 53, 364 - 375, 14.03.2026

Ahmet Fatih Özmen

https://doi.org/10.12981/mahder.1617411

https://izlik.org/JA93HL33LX

Öz

Bu çalışma, Osman Hamdi Bey’in eserlerinde Doğu-Batı çatışmasının sanatsal bir ifade olarak nasıl ele alındığını incelemektedir. Osman Hamdi Bey, Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme sürecinde, Batı’nın estetik ve sanatsal formlarını benimserken Doğu’nun geleneksel değerlerini koruma çabasıyla öne çıkan bir sanatçıdır. Çalışma kapsamında, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemi kullanılarak sanatçının “Kaplumbağa Terbiyecisi,” “Mihrap,” “Sultan Ahmet Camii Girişinde Kadınlar,” “Kuran Okuyan Kız” ve “Feraceli Kadınlar” adlı eserleri analiz edilmiştir. Bulgular; Osman Hamdi Bey’in eserlerinde, Doğu’nun geleneksel değerleri ile Batı’nın modernleşme anlayışı arasında bir köprü kurma çabasının baskın olduğunu göstermektedir. Özellikle “Kaplumbağa Terbiyecisi” isimli eserinde, Osmanlı toplumunun modernleşme sürecindeki yavaş ilerleyişi ve geleneksel değerlerin direnci, simgesel bir anlatımla eleştirel bir şekilde işlenmiştir. Benzer şekilde, “Mihrap” isimli eserinde de Doğu ve Batı arasındaki estetik çatışmanın figürler ve mimari detaylar üzerinden sembolik bir dille aktarıldığı görülmektedir. Osman Hamdi Bey eserlerinde, Batı’nın oryantalist bakış açısına eleştirel bir duruş sergilerken, Doğu’nun kültürel ve manevi zenginliklerini yüceltmiştir. Sanatçının bu yaklaşımı, eserlerine derin bir tarihsel ve kültürel bağlam kazandırmakta ve Doğu-Batı ilişkilerinin yapısını anlamada yeni perspektifler sunmaktadır. Sonuç olarak sanatçının eserleri, Osmanlı’nın modernleşme sürecinde yaşadığı kültürel gerilimlerin sanatsal bir yansıması niteliği taşımakta ve Doğu ile Batı arasındaki estetik diyalogu derinlemesine inceleyen önemli eserler olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk Resmi , Osman Hamdi Bey , Resim Sanatı , Doğu-Batı.

ARTISTIC EXPRESSION OF THE EAST–WEST INTERACTION IN THE WORKS OF OSMAN HAMDI BEY

https://izlik.org/JA93HL33LX

Öz

This study examines how the East-West conflict is addressed as an artistic expression in the works of Osman Hamdi Bey. As a prominent artist during the modernization period of the Ottoman Empire, Osman Hamdi Bey stands out for adopting the aesthetic and artistic forms of the West while striving to preserve the traditional values of the East. Within the scope of this study, the document analysis method, one of the qualitative research methods, has been employed to analyze the artist’s works, including The Tortoise Trainer, Mihrab, Women at the Entrance of Sultan Ahmed Mosque, The Girl Reading the Quran, and Women in Ferace. The findings reveal that Osman Hamdi Bey's works prominently reflect an effort to bridge the traditional values of the East and the modernization principles of the West. Specifically, in his renowned piece The Tortoise Trainer, the slow progress of Ottoman society in its modernization efforts and the resistance of traditional values are critically portrayed through symbolic narrative. Similarly, in Mihrab, the aesthetic conflict between the East and the West is conveyed through a symbolic language using figures and architectural details. In his works, Osman Hamdi Bey adopts a critical stance towards the West's orientalist perspective while elevating the cultural and spiritual richness of the East. This approach endows his art with a profound historical and cultural context, offering new perspectives on understanding the dynamics of East-West relations. Ultimately, the artist's works serve as an artistic reflection of the cultural tensions experienced during the Ottoman modernization process and are regarded as significant contributions that deeply explore the aesthetic dialogue between the East and the West.

Anahtar Kelimeler

Turkish Painting , Osman Hamdi Bey , Art of Painting , East-West.

Kaynakça

• Akyüz, M. (2016). Afganistan’da kullanılan müzik aletleri. Bişkek İnsani Yardım Üniversitesi Dergisi, 3-4, 165-170.
• Batuhan, T. - Korkmaz, Z. (2024). Osman Hamdi Bey’in eserlerinde kültürel miras. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(35), 397-410.
• Cezar, M. (1971). Sanatta batı’ya açılış ve Osman Hamdi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Çolak, Z. (2024). Pathways to modernity: Ottoman reforms before and during the Tanzimat. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 24(2), 417-437.
• Demir, E. (2020). Osman Hamdi Bey resimlerinde mekân analizi. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Karaçay, Ç. (2018). Lâdik seccade halılarında mihrap özelliklerinin incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 55, 106-118.
• Mansel, A. M. (1960). Osman Hamdi Bey. Belleten, 24(94), 291-302.
• Öndin, N. (2022). Osman Hamdi Bey. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Özçelik, N. (2020). Osman Hamdi Bey’in portrelerinde anlam. Tarih ve Gelecek Dergisi, 6(2), 449-458.
• Özmen, A. F. (2021). Çağdaş Türk resminde güvercin teması. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi.
• Sari, D. (2021). Osman Hamdi Bey ve Hüseyin Zekâi Paşa tablolarında mimari gelenek Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Soylu, A. (2018). Osman Hamdi Bey’in Türk kültür mirasına katkıları. III. Uluslararası Akdeniz Sanat Sempozyumu, 31-34, Antalya.
• Tataroğlu, E. (2019). Osman Hamdi Bey: 19. yüzyılın Türk müzecisi-devlet adamı-ressamı-sanat eğitimcisi-arkeoloğu. Milli Eğitim Dergisi, 48(221), 175-185.
• Yerli, S. (2020). Osman Hamdi Bey’in resimlerinde tinsellik. International Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 5(11), 245-254.