TEKSTİL TASARIMINDA GELENEKSEL DOKUMA TEZGÂHLARININ JAKAR TEKNOLOJİSİNE KATKILARININ İNCELENMESİ

The historical development of loom technologies has profoundly shaped both the functional and aesthetic dimensions of textile design. This study examines the technical transformation from Turkish drawlooms and Beledi looms, to Chinese traditional draw-brocade looms, and Indian systems such as Jala and Gathua, culminating in the modern Jacquard mechanism. The research was based primarily on fieldwork and museum studies: initial observations were carried out at the China National Silk Museum (Hangzhou) within the exhibition A World of Looms, followed by site visits in Ahmedabad and Varanasi, India. In addition, direct object analyses were conducted at the National Handicrafts and Handlooms Museum (Crafts Museum) in New Delhi. Findings indicate that traditional looms, with their systems enabling the individual control of warp threads, provided designers with extensive possibilities for producing large-repeat patterns. This flexibility, when combined with the mechanical structure of the Jacquard mechanism, facilitated faster and more industrial-scale production. The study demonstrates that historical loom technologies played a decisive role not only in technical and aesthetic terms, but also in shaping the evolution of contemporary Jacquard design. Furthermore, the legacy of these traditional systems contributes to the preservation of sustainable cultural heritage and enriches creative processes in modern textile design.

Dokuma tezgâh teknolojilerinin tarihsel gelişimi, tekstil tasarımının hem işlevsel hem de estetik yönlerini şekillendirmiştir. Bu çalışma, Türkiye’de kullanılan çekme ve Beledi tezgâhları, Çin’e özgü geleneksel çekmeli brokar tezgâhları ile Hindistan’da geliştirilen Jala ve Gathua sistemlerinden modern Jacquard mekanizmasına kadar uzanan teknik dönüşümü incelemektedir. Araştırma kapsamında öncelikle China National Silk Museum’daki (Hangzhou) “A World of Looms” sergisinde yer alan çekmeli tezgâh örnekleri değerlendirilmiş, ardından Hindistan’ın Ahmedabad ve Varanasi kentlerinde saha çalışmaları yürütülmüştür. Ayrıca Yeni Delhi’deki National Handicrafts and Handlooms Museum (Crafts Museum)’da yapılan doğrudan eser incelemeleri araştırmayı desteklemiştir. Bulgular, geleneksel tezgâhların çözgü ipliklerini bireysel olarak kontrol etmeye dayalı sistemleri sayesinde büyük raporlu desenlerin üretiminde tasarımcılara geniş imkânlar sunduğunu göstermektedir. Bu esneklik, Jacquard mekanizmasının mekanik yapısıyla birleşerek daha hızlı ve endüstriyel ölçekli üretimlerin önünü açmıştır. Çalışma, tarihsel tezgâhların yalnızca teknik ve estetik açıdan değil, aynı zamanda günümüz Jacquard tasarımlarının gelişiminde belirleyici bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır.