THE METAPHORICAL STRUCTURE IN AHMET MUHIP DIRANAS’S POEM AĞRI

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 53, 233 - 248, 14.03.2026

Dilber Tahiroğlu

https://doi.org/10.12981/mahder.1732454

https://izlik.org/JA34GL67FW

Öz

Ahmet Muhip Dıranas (1901–1980) is one of the early Republican era poets who pursued pure poetry. His poem Ağrı is one of his most remarkable works. Dıranas frequently explores themes such as love, womanhood, loneliness, escape, death, nature, melancholy and the joy of life. He is also renowned for his innovations in syllabic verse, bringing originality to this traditional form. Dıranas gained widespread recognition for poems such as Kar, Serenad, Fahriye Abla, Olvido and Ağrı, and it is through these works that he solidified his literary reputation. He was strongly influenced by French symbolists such as Charles Baudelaire, Paul Valéry and Arthur Rimbaud, and traces of these poets are evident in many of his poems. However, it is in Ağrı that Dıranas most explicitly reveals the impact of these poets through his use of metaphor, symbolism and evocative associations. Rather than conveying his emotions directly, Dıranas uses a metaphorical mode of expression in Ağrı, creating a complex, intellectually challenging poetic structure. This study begins with a brief discussion of Dıranas and the concept of metaphorical discourse, before examining the metaphors found in the poem, such as mountain, prostration, ship, dwarf, sun, divinity and infinity. The study’s main focus is on the metaphors used by Dıranas in Ağrı and their functional roles within the poem’s overall structure and meaning.

Anahtar Kelimeler

Republican Era Turkish Poetry , Ahmet Muhip Dıranas , Ağrı , Metaphor , Metaphorical Narration

AHMET MUHİP DIRANAS’IN AĞRI ŞİİRİNDE METAFORİK YAPI

https://izlik.org/JA34GL67FW

Öz

Erken Cumhuriyet Dönemi öz şiir arayışı içindeki şairlerinden Ahmet Muhip Dıranas (1901-1980)’ın en çok dikkati çeken şiirlerinin başında Ağrı şiiri gelir. Şiirlerinde aşk, kadın, yalnızlık, kaçış, ölüm, tabiat sevgisi, hüzün, yaşam sevinci vb. temalara yer verir. Dıranas, hece şiirinde yaptığı yenilik ve yine hece şiirine kazandırdığı özgünlük ile de dikkati çeker. Özellikle Kar, Serenad, Fahriye Abla, Olvido ve Ağrı gibi şiirlerle adından söz ettiren Dıranas, bu şiirlerle ününü de pekiştirir. Fransız sembolistlerden Charles Baudelaire, Paul Valery, Arthur Rimbaud gibi isimlerden etkilenen Dıranas’ın birçok şiirinde bu etkiyi görmek mümkündür. Ancak şairin özellikle Ağrı şiiri, bünyesinde taşıdığı metafor, sembol ve çağrışımlar ile söz konusu isimlerin etkisini göstermesi bakımından önemlidir. Metafor, sembol ve imajlar bakımından son derece güçlü bir yapıya sahip olan Ağrı şiirinde şair, duygularını doğrudan aktarmak yerine şiirde metaforik bir anlatımı tercih eder. Bu da şiiri anlam bakımından karmaşık ve anlaşılması güç bir hâle getirir. Bu çalışmanın girişinde metafor / metaforik anlatımın ne olduğu kısaca tartışılıp şiir metni içerisinde kullanılan metaforlar (dağ, secde, gemi, cüce, güneş, tanrısallık, sonsuzluk vb.) irdelenmiştir. Ahmet Muhip Dıranas’ın Ağrı şiirinde kullandığı metaforlar ve şiirde üstlendikleri işlevler, çalışmanın ana konusunu oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri , Ahmet Muhip Dıranas , Ağrı Şiiri , Metaforik Yapı , Metaforik Anlatım

Kaynakça

• Bayat, F. (2006). Türk mitolojisinde dağ kültü. Folklor / Edebiyat, 12(46), 47-60.
• Demir, C. - Karakuş Yıldırım, Ö. (2019). Türkçede metaforlar ve metaforik anlatımlar. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(4), 1085-1096.
• Dıranas, A. M. (1982). Şiirler, Ahmet Muhip Dıranas yaşam öyküsü, sanatçı kişiliği ve tüm şiirleri. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Dıranas, A. M. (2005). Şiirler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Doğan, M. C. (2014). Cumhuriyet dönemi şiiri’nin üç Ahmet’i: “Ağaç” ile “Ağrı”nın “eşik”i. Türk Dili, 746, 20-29.
• Durukoğlu, S. - Doyungaç, İ. (2017). Ahmet Muhip Dıranas’ın şiirlerine yansıyan değerler. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 11, 163-178.
• Enginün, İ. (2010). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Gür, Â. (2007). Ahmet Muhip Dıranas hayatı-eserleri-sanatı. Ankara: MEB Yayınları.
• Hançerlioğlu, O. (2006). Felsefe sözlüğü. Ankara: Remzi Kitabevi.
• Huyugüzel, Ö. F. (2018). Eleştiri terimleri sözlüğü. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Kaplan, M. (1987). Türk Edebiyatı üzerinde araştırmalar 2. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Karaca, N. (2020). Türk şiirinin iki zirvesi: Ahmet Muhip Dıranas ve Bahattin Karakoç’tan Türkiye’nin zirvesi Ağrı Sağı’na sesleniş. Universal Journal of History and Culture, 2(2), 169-193.
• Karaismailoğlu, A. (2011). Mesnevî Mevlânâ-tam metin. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Kırcı, M. (1997). Ahmet Muhip Dıranas hayatı, fikirleri, his dünyası. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Necatigil, B. (1995). Edebiyatımızda isimler sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları.
• Onay, A. T. (1993). Eski Türk edebiyatında mazmunlar. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Ögel, B. (2014). Türk mitolojisi (kaynakları ve açıklamaları ile destanlar) II. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Öngören, R. (2004). Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî. TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 29, 441-448, Ankara: TDV Yayınları.
• Pala, İ. (2004). Ansiklopedik divân şiiri sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınevi.
• Polat, İ. (2020). Türk kültüründe dağ kültü ve dağ kültüne bağlı varlıklar. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 68, 153-174.
• Tiken, S. (2009). Cahit Sıtkı Tarancı’nın şiirlerinde “ayna” imgesine psikanalitik bir yaklaşım. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 41, 47-60.
• Türkçe sözlük. (2019). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Yılmaz, M. (2010). Gaziantep masallarında şamanizmin izleri. Folklor/Edebiyat, 16(62), 189-202.